Supreme Court quashes appeal dismissal due to judge's lack of impartiality and failure to recuse himself.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed its own previous decision dismissing the defendant's request for retrial because the presiding judge failed to recuse himself. The prosecutor had previously requested the judge's removal due to conflicts of interest, but this request was never formally examined before the ruling was issued. The court held that this procedural omission violated the defendant's right to a fair trial by an impartial tribunal under Article 6 of the ECHR.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 EKPC: A decision rendered by a judge who should have been recused due to a conflict of interest constitutes a fundamental defect requiring the quashing of the ruling and remittal for retrial.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KZ 1/26 POSTANOWIENIE Dnia 25 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Włodzimierz WróbelSSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie J. T. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2026 r., zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2025 r., II KO 189/25, o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej bezzasadności, p o s t a n o w i ł na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę wniosku skazanego o wznowienie postępowania przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu.
UZASADNIENIE
J. T. wystąpił z osobistym wnioskiem o wznowienie postępowania w jego sprawie, który to wniosek, po przekazaniu z Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, został zarejestrowany w dniu 1 października 2025 r. w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt II KO 189/25. W dniu 28 listopada 2025 r. sprawa została skierowana na posiedzenie w terminie 18 grudnia 2025 r. (k. 47). W dniu 12 grudnia 2025 r. (pismo datowane na dzień 11 grudnia 2025 r. – k. 64), a więc jeszcze przed terminem posiedzenia, do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek prokuratora o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 189/25.
Prokurator podniósł, że udział tego sędziego w składzie orzekającym spowoduje, że skład ten nie spełni wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego, określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Jednocześnie prokurator wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny.
Na wniosku prokuratora zostało następnie odnotowane zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 grudnia 2025 r. o treści: „przedstawić s. spr. i odnotować stosownie do zarządzenia 21/2025” (k. 64). Znajduje się tam również adnotacja „a/a” z datą 18 grudnia 2025 r.Następnym dokumentem w aktach sprawy jest postanowienie z dnia 18 grudnia 2025 r. wydane w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (k. 67), co oznacza, że Sąd Najwyższy w tej sprawie przystąpił do orzekania co do wniosku skazanego pomimo nierozpoznania wniosku prokuratora o wyłączenie sędziego.
W aktach nie ma dokumentu potwierdzającego, aby wniosek ten kiedykolwiek został rozpoznany.Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2025 r., II KO 189/25, wydanym w trybie art. 545 § 3 k.p.k., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r., II AKa 354/19, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 17 lipca 2019 r., V K 7/18, wobec jego oczywistej bezzasadności.Zażalenie na to postanowienie wniósł skazany, który podniósł przeciwko zaskarżonemu postanowieniu następujące argumenty:„1.
SSN Igor Zgoliński nie odniósł się do mojego wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu bądź radcę prawnego;2. nie uwzględnił wniosku o nierozpoznanie sprawy bez ustanowionego adwokata lub radcy prawnego;3. zobowiązał mnie do uzupełnienia wniosku o wznowienie postępowania w terminie 7-mio dniowym pod rygorem uznania wniosku za bezskuteczny bez ustanowionego adwokata lub radcy prawnego;4. nie uwzględnił ustawy o Sądzie Najwyższym w zakresie dotyczącym obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych”.Następnie, pismem z dnia 29 grudnia 2025 r., skazany zakwestionował skład orzekający w jego sprawie w osobie SSN Igora Zgolińskiego, domagając się rozpoznania jego sprawy ponownie przez Sąd Najwyższy w innym składzie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesione przez skazanego zażalenie musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy wniosku skazanego o wznowienie postępowania do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu z uwagi na zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110- 1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że:
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóki nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie określonym w art. 88 § 2 ustawy o SN.
Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy takie odstąpienie nie nastąpiło, co oznacza, że zachowuje ona moc obowiązującą. Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na trafnym stanowisku, że niczego w tym względzie nie zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21 oraz z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22).
Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W tym względzie istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka konsekwentnie wyrażane od sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce. ETPCz w tym wyroku wskazał na negatywny wpływ nowelizacji ustawy o KRS na prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”, stwierdzając: „na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia sędziowskie prawa do powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa przyznanego im przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w standardach międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały decydujący wpływ na skład KRS […].
Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS” (pkt 274 wyroku z dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19; zob. również wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19 oraz wyrok ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r., Grzęda przeciwko Polsce, skarga nr 43572/18).
W wyroku pilotażowym z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) Trybunał ponownie wskazał, że sposób powołania sędziów Sądu Najwyższego w opisywanej już powyżej procedurze z udziałem wadliwie obsadzonej KRS skutkuje brakiem zapewnienia stronom prawa do sądu należycie obsadzonego w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wniosek skazanego J. T. o wznowienie postępowania rozpoznał Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego w osobie SSN Igora Zgolińskiego.
W sprawie tej orzekał zatem sędzia Sądu Najwyższego, o którym mowa w przytoczonych stanowiskach orzeczniczych. SSN Igor Zgoliński został bowiem powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem 4 maja 2020 r., nr 1130.12.2020, na skutek wydania uchwały nr 1020/2019 z dnia 21 listopada 2019 r. przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3). W tej sprawie wniosek prokuratora o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od orzekania w sprawie nie został przekazany do merytorycznego rozpoznania, pomimo tego, że wprost wskazywał na ryzyko zaistnienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w razie wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy z udziałem tego sędziego. W rezultacie do wydania zaskarżonego zażaleniem postanowienia doszło pomimo nierozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, który wydał to postanowienie. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał już stanowisko, że kwalifikowana wada prawna orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi w sytuacji rozpoznania przez sędziego Sądu Najwyższego, o którym mowa w tezie uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego i w uchwale w sprawie I KZP 2/22, wniosku skazanego o wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (por. m.in.: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21; z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21; z dnia 23 listopada 2022 r., II KZ 39/22; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 21 stycznia 2025 r., IV KZ 40/24; z dnia 28 maja 2025 r., V KZ 16/25).
Sąd Najwyższy w pełni podziela argumentację zaprezentowaną w przywołanych orzeczeniach i nie widzi potrzeby jej powielania w uzasadnieniu niniejszego postanowienia. Należy ponadto podzielić trafny pogląd wyrażony w przywołanych sprawach, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zwykłego środka odwoławczego od postanowienia o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k., to istotą takiego środka odwoławczego musi być również kontrola czy sąd rozpoznający taki wniosek był sądem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 EKPC, a zatem niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą.
Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie także, gdy postępowanie, chociaż uznane w prawie krajowym za „nadzwyczajne” albo „wyjątkowe”, z natury i w swoim zakresie jest podobne do zwykłego postępowania odwoławczego. Podsumowując, należało stwierdzić w tej sprawie zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia. [J.J.][a.ł] Eugeniusz Wildowicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel