Supreme Court voids joint verdict due to prior final judgment on same crimes violating ne bis in idem principle.

V KK 215/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Tomasz Artymiuk‎SSN Waldemar PłóciennikProtokolant Katarzyna Wełpa w sprawie K. K. w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 lipca 2024 r. w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji Prokuratora Generalnego skierowanej na korzyść skazanego od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt II K 963/22, na podstawie art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok łączny i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego, a kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. [J.J.] Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Waldemar Płóciennik

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Radomsku, wyrokiem łącznym z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt II K 963/22, wydanym w sprawie K. K. , skazanego prawomocnymi wyrokami:I. łącznym Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt II K 309/14, na karę łączną 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności;II. Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II K 440/20, za popełnienie w dniu 8 marca 2020 r. przestępstwa z art. 178a § 4 k.k., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,orzekł następująco:1. na podstawie art. 85 § 1 i § 2 k.k., art. 85a k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. połączył skazanemu kary pozbawienia wolności:

łączną i jednostkową z wyroków Sądu Rejonowego w Radomsku o sygn. akt: II K 309/14 i II K 440/20, a w ich miejsce orzekł karę łączną roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności;2. na podstawie art. 577 k.p.k., na poczet orzeczonej kary łącznej zaliczył skazanemu okres jego zatrzymania w dniu 17 czerwca 2010 r.;3. przyjął, że w zakresie nieobjętym wyrokiem łącznym, wyroki opisane w pkt. I i II części wstępnej orzeczenia podlegają odrębnemu wykonaniu.Jednocześnie w wyroku tym zawarto rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania.Przedmiotowy wyrok łączny nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 7 marca 2023 r.

Z kasacją na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. skierowaną na korzyść skazanego wystąpił Prokurator Generalny.Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., polegające na wydaniu w dniu 27 lutego 2023 r. wyroku łącznego, który uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 7 marca 2023 r. (sygn. akt II K 963/22) oraz orzeczeniu kary łącznej roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności. obejmującej kary wymierzone wobec K.

K. wyrokami Sądu Rejonowego w Radomsku o sygn. akt: II K 309/14 (łącznym) i II K 440/20, podczas gdy kary wynikające z tych samych orzeczeń, wymierzone temu samemu skazanemu wcześniej objęte zostały wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 911/22, który uprawomocnił się w dniu 21 stycznia 2023 r., również w pierwszej instancji.Ponosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiało jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Analiza materiałów postępowania wskazuje, że postępowanie w przedmiocie wydania wobec skazanego K.

K. wyroku łącznego zostało pierwotnie zainicjonowane pismem Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w K. z dnia 4 maja 2022 r. Sprawę zarejestrowano w Sądzie Rejonowym w Radomsku, pod sygn. akt II K 376/22. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2022 r. Sąd, na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w tej sprawie. Orzeczenie to, postanowieniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 listopada 2022 r. zostało uchylone i sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu w Radomsku, do ponownego rozpoznania.Po zwrocie sprawy do Sądu została ona zarejestrowana pod sygn. akt II K 963/22.

Na rozprawie w dniu 22 lutego 2023 r. nie był obecny skazany (prawidłowo o niej zawiadomiony), był on natomiast reprezentowany przez adwokata. Po zamknięciu przewodu sądowego obrońca wniósł o wydanie wyroku łącznego, na zasadach pełnej absorbcji. W rezultacie Sąd meriti wydał wyrok łączny o treści przytoczonej na wstępie. Jak już wskazano, opisany wyrok łączny nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 7 marca 2023 r.W międzyczasie, tj. w dniu 25 listopada 2022 r. wpłynęło do Sądu Rejonowego w Radomsku pismo skazanego K.

K. o wydanie wobec niego wyroku łącznego. Wniosek został zarejestrowany w dniu 29 listopada 2022 r. pod sygn. akt II K 911/22, a więc kiedy postępowanie w tym samym zakresie, wobec tego samego skazanego toczyło się przed Sądem Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim, jako Sądem odwoławczym rozpoznającym zażalenie obrońcy na postanowienie Sądu Rejonowego w Radomsku, wydane w sprawie o sygn. II K 376/22. W dniu 13 stycznia 2023 r. Sąd Rejonowy w Radomsku wydał wyrok łączny o sygn. akt II K 911/22, mocą którego połączono dwie kary pozbawienia wolności:

łączną, w wymiarze roku i 2 miesięcy, z wyroku o sygn. akt II K 309/14 i jednostkową w wymiarze 10 miesięcy, orzeczoną w sprawie o sygn. akt II K 440/20, a w ich miejsce orzekł karę łączną roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności. Przedmiotowy wyrok łączny uprawomocnił się zanim doszło do rozpoznania sprawy o sygn. akt II K 963/22 – w dniu 21 stycznia 2023 r., w pierwszej instancji.Z powyższego wynika, że w dniu wydania zaskarżonego kasacją wyroku łącznego w sprawie o sygn. akt II K 963/22, tj. w dniu 27 lutego 2023 r. w obrocie prawnym funkcjonował już prawomocny (od dnia 21 stycznia 2023 r.) wyrok łączny o sygn. akt II K 911/22 z dnia 13 stycznia 2023 r. wydany przez ten sam Sąd, wobec tego samego skazanego, który połączył K.

K. tożsame kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że w sprawie o sygn. II K 963/22, od dnia 21 stycznia 2023 r. istniała negatywna przesłanka procesowa w postaci stanu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która zniosła wcześniej zaistniałą względną przesłankę odwoławczą w postaci stanu zawisłości sprawy (lis pendens).Negatywna przesłanka lis pendens stanowiąca względny powód odwoławczy, formułuje zakaz równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego przedmiotu procesu, w stosunku do tej samej osoby, podyktowany względami ekonomiki procesowej.

Jednak zakaz ten ustaje z chwilą, gdy w jednym z tych postępowań zapadnie prawomocny wyrok kończący postępowanie w sprawie. Wówczas zaczyna funkcjonować negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res indicata), która rodzi zakaz ne bis in idem, czyli zakaz zarówno ponownego wszczynania, jak i kontynuowania postępowania o ten sam czyn tej samej osoby, co do którego zapadło prawomocne orzeczenie. Przesłankę res iudicata, zaliczaną do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.) tworzą zawsze prawomocne orzeczenia merytoryczne, a także formalne, o ile oparte są na ujemnej przesłance bezwzględnej.

Ma to na celu zapewnienie stabilności prawa i orzeczeń organów procesowych w postępowaniu karnym, a także służy realizacji wspomnianej zasady ne bis in idem, stanowiącej gwarancję, że nikt nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary (zob. wyroki SN: z 12 lutego 2014 r., V KK 407/13; z 12 lutego 2016 r., III KK 491/15; postanowienia SN: z 25 września 2015 r., III KK 111/15; z 6 listopada 2014 r., III KK 169/14). Powyższe uwagi wraz z unormowanym w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wyrażającym bezwzględny nakaz umorzenia postępowania karnego, gdy wcześniejsze postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone, mają odpowiednie zastosowanie do postępowań w przedmiocie wydania wyroku łącznego (zob. wyrok SN z 17 września 2015 r., III KK 308/15).Wobec stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego.Postąpienie takie współgra z wyrażonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, w świetle którego wydanie nowego wyroku łącznego wbrew przesłance powagi rzeczy osądzonej nie powoduje utraty mocy przez poprzedni wyrok łączny, albowiem skutek, o którym mowa w art. 575 § 1 in fine k.p.k., może nastąpić tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w tym przepisie, a zatem gdy zachodzi realna potrzeba wydania nowego wyroku łącznego.

W wypadku uchylenia wyroku wydanego z naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wykonaniu podlega poprzedni wyrok łączny, gdyż nie utracił on mocy na podstawie art. 575 § 1 k.p.k. (zob. wyroki SN: z 30 listopada 2011 r., II KK 149/11, OSNKW 2011, z. 12, poz. 113; z 12 kwietnia 2018 r., III KK 126/18).Z tych wszystkich względów orzeczono jak na wstępie. [J.J.][ms] Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Waldemar Płóciennik