Supreme Court dismisses appeal for late court fee payment despite constitutional and ECHR arguments.

Sygn. akt V CZ 150/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko P. K.

o separację,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 marca 2012 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 września 2011 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art.

373 w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację pozwanego jako nieterminowo

opłaconą. Wyjaśnił, że pozwany, który ubiegał się o zwolnienie od kosztów

sądowych, po negatywnym rozpatrzeniu tego wniosku przez sądy dwóch instancji,

nie uiścił bez wezwania opłaty od apelacji w terminie tygodniowym od otrzymania

odpisu postanowienia oddalającego jego zażalenie na postanowienie o oddaleniu

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, mimo że w sprawie był

reprezentowany przez adwokata, co uzasadniało zastosowanie art. 112 ust. 3

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.

Nr 167, poz. 1398 ze zm., dalej powoływana jako „u.k.s.c.”). Należna opłata została

wniesiona dopiero po otrzymaniu przez pozwanego wezwania z sądu. Wpłata

nastąpiła 1 sierpnia 2011 r., już po upływie tygodniowego terminu biegnącego od

dnia doręczenia postanowienia z dnia 28 czerwca 2011 r., oddalającego zażalenie

na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.

Pozwany zażalił się na postanowienie o odrzuceniu apelacji, zarzucając

naruszenie art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz.199 ze zm.) w zw. z art. 9

u.k.s.c., art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 zd. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie

w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) Wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania ewentualnie o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty

sprawy oraz o

zasądzenie na

rzecz pozwanego

kosztów postępowania

zażaleniowego.

Skarżący podniósł, że opłata od apelacji została przez niego uiszczona

14 lipca 2011 r., czyli w terminie określonym zgodnie z postanowieniami art. 112

ust. 3 u.k.s.c. z tym, że na rachunek Sądu Rejonowego, co jednakże nie może

podważyć skuteczności wniesienia tej opłaty w świetle uznania przez Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2008 r. (SK 11/07, OTK-A 2008/3/47) za

niezgodny z Konstytucją § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach

cywilnych, w części obejmującej słowo „właściwego”. Pozwany wyjaśnił też, że

wpłatą, do której odwołał się Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu opłacił apelację po

raz drugi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione przez skarżącego odnoszą się do okoliczności, których

Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia,

ponieważ nie był świadom, że zdarzenia takie miały miejsce. Odpowiednie

dochodzenie Sąd ten przeprowadził dopiero po wpłynięciu zażalenia. Z treści

dokumentów zawartych w aktach wynika, że pozwany w dniu 14 lipca 2011 r.,

a zatem w siódmym dniu od otrzymania (w dniu 7 lipca 2011 r.) przez jego

pełnomocnika odpisu postanowienia oddalającego zażalenie w sprawie odmowy

zwolnienia go od kosztów sądowych, wpłacił na konto przypisane Sądowi

Rejonowemu kwotę odpowiadającą opłacie od apelacji w niniejszej sprawie. Po

otrzymaniu wezwania do opłacenia apelacji (stanowiącego w świetle art. 112 ust. 3

u.k.s.c. czynność nieuzasadnioną) uiścił tożsamą kwotę

na

rzecz Sądu

Okręgowego i jednocześnie poinformował Sąd Rejonowy, że opłata z 14 lipca 2011

r. została mylnie wniesiona i poprosił o jej zwrot. Wpłaconą kwotę zwrócono mu 30

sierpnia 2011 r.

Nie budzi więc wątpliwości, że pozwany dochował terminu do wniesienia

opłaty liczonego według art. 112 ust. 3 u.k.s.c., jeżeli uzna się za skuteczne

wniesienie tej opłaty na konto Sądu Rejonowego. Od tej chwili środki pozwanego

odpowiadające wysokości należnej opłaty znajdowały się przez cały czas w

dyspozycji sądu, przy czym od dnia 1 sierpnia do 30 sierpnia 2011 r. nawet w

podwójnej wysokości. Problem sprowadza się więc do tego, czy uiszczenie opłaty

na rachunek sądu, który nie uczestniczy w czynnościach rozpoznawania sprawy

można uznać za skuteczne w ramach interpretacji § 2 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania

opłat sądowych w sprawach cywilnych po korekcie, jaką wprowadził do jego treści

Trybunał Konstytucyjny w wyniku stwierdzenia, że jest on niekonstytucyjny w części

obejmującej

słowo

„właściwego”.

Pominięcie

niekonstytucyjnego

fragmentu

przepisu nadaje mu brzmienie: „Opłaty sądowe w sprawach cywilnych uiszcza się

w formie bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów sądu albo w formie wpłaty

gotówkowej, bezpośrednio w kasie sądu lub w formie znaków o odpowiedniej

wartości wykonanych według ustalonego wzoru, zwanych dalej «znakami opłaty

sądowej»”. W uzasadnieniu wyroku z dnia 28 kwietnia 2008 r. Trybunał wskazał

sposób interpretacji, jaki – jego zdaniem – będzie właściwy przy odczytywaniu tak

skorygowanego przepisu. W ocenie Trybunału sposób jego interpretacji wyznacza

treść art. 369 § 1 k.p.c. i art. 373 k.p.c. oraz art. 9 ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych, które pozwalają na wskazanie dwóch desygnatów

właściwego sądu. Desygnatami tymi są sąd pierwszej instancji i sąd odwoławczy.

Taki kierunek interpretacji omawianego przepisu zaakceptował również Sąd

Najwyższy (por. postanowienia z dnia 17 lipca 2008, II PZ 15/08, OSNP 2009/2324/318; z dnia 8 sierpnia 2008 r., V CZ 45/08, nie publ. poza bazą Lex nr 658213

czy z dnia 19 października 2011 r., II CZ 71/11, nie publ. poza bazą Lex

nr 1084552). Zgodnie z brzmieniem art. 10 u.k.s.c., opłatę należy uiścić przy

wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie, co w wypadku apelacji

wnoszonej do sądu drugiej instancji za pośrednictwem sądu pierwszej instancji

uzasadnia potraktowanie obydwu sadów uczestniczących w procedurze apelacyjnej

za właściwego adresata opłaty. Nie można natomiast uznać za takiego adresata

innego sądu, nie mającego żadnego powiązania proceduralnego z toczącym się

postępowaniem. Dlatego nie ma racji skarżący twierdząc, że opłata, którą uiścił na

rachunek Sądu Rejonowego, mogła być uznana za wypełnienie obowiązku

terminowego opłacenia apelacji. Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał więc, że

apelacja opłacona została po terminie obliczonym według art. 112 ust. 3 u.k.s.c.

Odrzucenie apelacji z tej przyczyny nie naruszyło wskazanych przez

skarżącego przepisów, ponieważ zagwarantowane w Konstytucji prawo do sądu

i do dwuinstancyjnego postępowania doprecyzowane jest w ustawach (art. 176

ust. 2). Zawarte w tych ustawach dodatkowe wymagania odnoszące się do

obowiązków fiskalnych czy terminowości dokonywania określonych czynności jako

warunków skorzystania z przyznanych praw nie naruszają ich istoty i nie są

uciążliwe do spełnienia, zapobiegają natomiast pochopnemu sięganiu do środków

odwoławczych oraz wpływają na sprawność postępowania. Nie uchybiają również

art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej

w Rzymie 4 listopada 1950 r. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CZ 114/98,

OSNC 1999/2/42; z dnia 9 kwietnia 1999 r., I CZ 25/99, Biul. SN 1999/7/8; czy

z dnia 27 września 2000 r., V CKN 1431/00, nie publ. poza bazą Lex nr 52397).

Przytaczane przez skarżącego motywy, które spowodowały wniesienie

opłaty na rzecz innego sądu niż sądy prowadzące postępowanie mogłyby stanowić

przedmiot oceny jedynie w ramach postępowania o przywrócenie terminu do

wniesienia apelacji, nie mają natomiast znaczenia przy rozpoznawaniu zażalenia

na postanowienie o odrzuceniu apelacji, w którym ocenie podlega prawidłowość

dokonanych czynności, a nie przyczyny ich nieprawidłowej realizacji.

Z tych względów zażalenie należało oddalić na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39814 k.p.c.

md