Supreme Court quarts lower court ruling for exceeding appeal scope and material law limits in insurance dispute.

Sygn. akt V CNP 63/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska

w sprawie ze skargi Polskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej w W.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

w G.

z dnia 1 grudnia 2010 r., w sprawie z powództwa C. F. i M. F.

przeciwko Polskiemu Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 maja 2012 r.,

1)

2)

3)

stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 1

grudnia 2010 r. w części zasądzającej od pozwanego na

rzecz powodów kwotę 5 132,85 zł z odsetkami jest

niezgodny z prawem;

odrzuca skargę w części pozostałej;

zasądza od C. F. i M. F. na rzecz Polskiego Towarzystwa

Ubezpieczeń

S.A.

kwotę

zł

(osiemset

dziewięćdziesiąt

pięć)

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania skargowego.

Uzasadnienie

W postępowaniu przed Sądem Rejonowym powodowie C. F. i M. F. wnieśli o

zasądzenie od pozwanego Polskiego Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. kwoty

6 032,07 zł z odsetkami od dnia 14 października 2008 r. i kosztami procesu tytułem

odszkodowania

ubezpieczeniowego

będącego

następstwem

wypadku

komunikacyjnego z dnia 3 września 2008 r., zawinionego przez kierowcę, który

ubezpieczył swoja odpowiedzialność cywilną u pozwanego ubezpieczyciela.

Pozwany w odpowiedzi na pozew uznał powództwo do kwoty 5 132,85 zł,

którą przekazał powodom przelewem z dnia 14 maja 2010 r.

Powodowie potwierdzili wpłatę pismem z dnia 25 maja 2010 r., ograniczając

powództwo do kwoty 899,22 zł.

Wyrokiem z dnia 16 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy zasądził od strony pozwanej

na rzecz powodów odsetki od kwoty 5 132,85 zł za okres od 14 października 2008

r. do dnia 10 maja 2010 r., oddalił powództwo w części pozostałej i orzekł o

kosztach procesu.

W apelacji powodowie zaskarżyli ten wyrok w części oddalającej powództwo

o zapłatę 899,22 zł zarzucając, że udokumentowali szkodę komunikacyjną

w wysokości podanej w pozwie.

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w G. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę

6 032,07 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 14 października 2008 r. oraz orzekł o

kosztach procesu za I i II instancję.

Sąd odwoławczy stwierdził, że dokonana zmiana zaskarżonego wyroku

wynikała z aprobaty wysokości szkody wykazanej przez powodów.

Wyrok ten był prawomocny i nie podlegał zaskarżeniu.

Pozwany ubezpieczyciel złożył skargę przewidzianą w art. 4241 k.p.c.,

wnosząc o stwierdzenie, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 1 grudnia 2010 r.

w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5 132,85 zł

z odsetkami od dnia 14 października 2008 r. oraz w części zasądzającej kwotę

407,94 zł tytułem kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego jest niezgodny

z prawem.

Wyrok ten w części zaskarżonej rażąco narusza – zdaniem skarżącego –

art. 378 k.p.c., gdyż rozstrzyga poza granice apelacji oraz art. 98 § 1 k.p.c.,

ponieważ nie uwzględnia faktu oddalenia powództwa w znacznej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący zasadnie powołał się na oczywiste i rażące naruszenie przez Sąd

Okręgowy art. 378 § 1 k.p.c., ponieważ przedmiotem zaskarżenia apelacyjnego

było tylko oddalenie powództwa o zapłatę 899,22 zł (6 032,07 zł – 5 132,85 zł).

Wiąże się to z ogólną procesową zasadą, że sąd nie może wyrokować co do

przedmiotu nieobjętego żądaniem ani wyrokować ponad żądanie (art. 321 k.p.c.).

Należy też podkreślić, że wyrok w kwestionowanej części rażąco naruszył

inne ustawowe przepisy. Wyrok Sądu Rejonowego z dnia 16 lipca 2010 r. był już

prawomocny w części rozstrzygającej o żądaniu zapłaty kwoty 5 132,85 zł

z odsetkami od dnia 14 października 2008 r. do dnia 10 maja 2010 r. W tej części,

z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (art. 365 § 1 k.p.c.), Sąd II instancji był

wyrokiem związany (art. 366 k.p.c.). Tylko Sąd Najwyższy ma uprawnienia do

instancyjnego korygowania prawomocnych orzeczeń w zakresie wskazanym przez

ustawę.

Rozstrzygnięcia

Sądu

Okręgowego

było

też

bezzasadne

według

przepisów prawa materialnego, ponieważ w sposób nieuprawniony zwiększyło

odpowiedzialność ubezpieczyciela poza granice szkody ubezpieczeniowej (art. 822

§ 2 k.c. i 8241 § 1 k.c.). Sąd ten miał obowiązek uwzględnić stan rzeczy z chwili

wyrokowania (art. 316 k.p.c.), a wiadomo, że wówczas szkoda w przeważającej

części (co do 5 132,85 zł) była już zaspokojona. Także bezterminowe zasądzenie

odsetek nie uwzględniało ich zasądzenia – w oznaczonym zakresie – w wyroku

Sądu Rejonowego.

Z

przedstawionych

przyczyn

należało

stwierdzić,

że

wyrok

Sądu

Okręgowego z dnia 1 grudnia 2010 r. w części zasądzającej kwotę 5 132,85 zł

z odsetkami jest niezgodny z prawem (art. 4241 § 1 k.p.c.).

Nie może być natomiast uwzględniona skarga w części dotyczącej

orzeczenia o kosztach procesu. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że koszty

postępowania sądowego nie stanowią szkody w rozumieniu art. 424 1 k.p.c. (zob.

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010 r., II CNP 33/10, z dnia

10 grudnia 2010 r., III CNP 48/10, z dnia 27 maja 2011 r., IV CNP 11/11 i z dnia

18 stycznia 2012 r., IV CNP 90/11, niepubl.).

Powyższy pogląd został potwierdzony w ustawie nowelizującej z dnia

22 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U.

Nr 155, poz. 1037), która weszła w życie z dniem 25 września 2010 r. Aktualnie

skarga z art. 4241 k.p.c. nie przysługuje od postanowień wydanych w postępowaniu

procesowym (zob. art. 4241 k.p.c. po nowelizacji). Orzeczenia o kosztach procesu

zapadają w formie postanowień, chociażby były zamieszczone w wyroku, dlatego

skargę w tej części należało odrzucić (art. 4248 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania skargowego orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c.,

uznając że skarżącemu przysługuje zwrot wszystkich poniesionych kosztów,

ponieważ nieuwzględnienie skargi nastąpiło tylko w nieznacznej części.

md