Supreme Court dismisses appeal regarding educational measures against a minor, ruling it does not fall under personal rights law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the minor's cassation appeal against a decision applying educational measures, including court-appointed guardianship and driving bans. The appellant argued that such measures violated personal rights and should be subject to the same procedural scrutiny as cases under the Mental Health Protection Act. The court rejected this, stating that the Juvenile Proceedings Act does not regulate personal rights in the legal sense required for cassation admissibility under the Civil Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 59 § 2 u.p.s.n.; Art. 5191 § 1 k.p.c.: Measures applied to minors under the Juvenile Proceedings Act do not constitute personal rights matters and thus do not require special cassation admissibility grounds.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 1/13
POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Wojciech Katner (przewodniczący)
SSN Maria Szulc
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 27 lutego 2013 r.,
sprawy nieletniego R. B.
o czyn karalny z art. 177 § 1 i in. kk.
na skutek zażalenia R. B.
na postanowienie Sądu Okręgowego w L.
z dnia 22 października 2012 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w L. odrzucił skargę
kasacyjną R. B. od postanowienia tego Sądu oddalającego jego apelację od
postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 czerwca 2012 r., którym
zastosowano wobec niego środki wychowawcze, jako niedopuszczalną. Sąd
Okręgowy uznał, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. (j.t.
Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm., dalej – „u.p.s.n.”) postępowanie
odwoławcze toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, z
zachowaniem przepisów tej ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym,
jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek wychowawczy. Dopuszczalność
zatem skargi kasacyjnej podlega badaniu w oparciu o podstawy zawarte w art. 5191
k.p.c. Zaskarżone postanowienie nie należy do kategorii orzeczeń wymienionych w
tym przepisie, nie dotyczy go regulacja objęta § 2, jak też nie ma przepisu
szczególnego,
przewidującego
Przedmiot rozstrzygnięcia nie
dopuszczalność
tego
środka
zaskarżenia.
został objęty zakresem pojęciowym prawa
osobowego.
W zażaleniu skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania przez błędne
przyjęcie, że nie znajduje zastosowania art. 5191 § 1 k.p.c. do postanowień
orzekających o odpowiedzialności nieletnich za zarzucane im czyny i stosujących
wobec nich środki wychowawcze, ponieważ nie mieszczą się one w zakresie
pojęcia spraw osobowych. Domagał się w istocie uchylenia postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Wniesiona skarga kasacyjna dotyczy postanowienia oddalającego apelację od
postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie zastosowania wobec
nieletniego środków wychowawczych w postaci nadzoru kuratora sądowego
i zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie art. 6 pkt 5 i 7 ustawy z dnia
26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Do postępowania
w tego rodzaju sprawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania
cywilnego - trybu nieprocesowego, poza wskazanymi w nim kwestiami związanymi
z postępowaniem dowodowym, działaniem obrońcy i postępowaniem poprawczym.
W art. 59 § 2 u.p.s.n. zawarte zostało odesłanie, w zakresie postępowania
odwoławczego, do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, z uwzględnieniem
przepisów ustawy o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym. Wymieniona
ustawa nie reguluje problematyki dopuszczalności skargi kasacyjnej, a z art. 58
i następnych przepisów rozdziału siódmego wynika, że postępowanie odwoławcze
dotyczy
postępowania
przed
sądem
drugiej
instancji.
Ocena
zatem
dopuszczalności skargi kasacyjnej dokonywana jest w oparciu o art. 5191 k.p.c.
Unormowanie objęte § 1 dozwala na wniesienie tego środka w odniesieniu do
postanowień orzekających co do istoty sprawy oraz postanowień w przedmiocie
odrzucenia
wniosku
i
umorzenia
postępowania
kończących
postępowanie
w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego,
zastrzegając możliwość wyłączenia jej przepisem szczególnym, co dokonane
zostało w § 4. Nie zostały wymienione w art. 519 1 § 1 k.p.c. sprawy nieletnich,
wobec których zastosowano środki wychowawcze, w związku z popełnieniem
czynu karalnego. W literaturze przyjęte zostało, że pojęcie prawa osobowego
odnosi się do tych dziedzin prawa, które zajmują się osobami fizycznymi
i prawnymi, regulując ich status, zdolność prawną, zdolność do czynności
prawnych, zapewniając ochronę ich dóbr osobistych w ujęciu art. 23, 24 i 43 k.c.
Do spraw z tego zakresu zaliczane są sprawy: o uznanie za zmarłego, stwierdzenie
zgonu, ubezwłasnowolnienie, przewidziane przepisami: ustawy z dnia 19 sierpnia
1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375),
ustawy z dnia 26 października 1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi (j.t. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), ustawy z dnia
2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. 2012 Nr 161), jak i poprzednio
obowiązującej ustawy z dnia 15 lutego 1962 r., ustawy z dnia 28 września 1986 r.
Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.),
ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. Nr 220,
poz. 1414). Skoro przedmiotem regulacji ustawy o postępowaniu w sprawach
nieletnich jest zapobieganie i zwalczanie demoralizacji w stosunku do osób, które
nie ukończyły 18 lat, postępowanie w sprawach o czyny karalne oraz wykonywanie
środków wychowawczych lub poprawczych, to nie ma podstaw do uznania, że
reguluje ona materię związaną z prawem osobowym w przytoczonym rozumieniu.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie podziela trafny pogląd,
wyrażony w tej mierze przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 30 maja
2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2002 nr 2, poz. 21; z dnia 17 maja 2002 r., I CZ
46/02, niepubl. Za pozbawione racji uznać trzeba stanowisko żalącego się
o zastosowaniu w odniesieniu do złożonej skargi kasacyjnej analogii do przepisów
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ i w tej ustawie zamieszczone
zostało odniesienie do Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie toku
postępowania, zaś ochrona dóbr osobistych odnosi się również do nieletniego
wobec którego zastosowano środki wychowawcze. Nie ma podstaw do stosowania
analogii w zakresie dopuszczalności skargi kasacyjnej. Nie decyduje o niej
odesłanie do przepisów regulujących, w ramach postępowania cywilnego,
postępowanie nieprocesowe, skoro art. 5191 k.p.c. uzależnia możliwość wniesienia
skargi kasacyjnej od przedmiotu orzeczenia odnoszonego do wymienionych w § 1
dziedzin prawa materialnego. Nieporozumieniem jest argument, że orzeczenie
o zastosowaniu środka wychowawczego narusza dobra osobiste nieletniego,
a zatem powinno być poddane takiej samej kontroli sądowej, jak ochrona dobra
osobistego na gruncie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ponieważ są to
zupełnie odmienne regulacje, których porównywanie w rozpoznawanej sprawie nie
jest celowe ani uzasadnione. Sprawy z zakresu ustawy o ochronie zdrowia
psychicznego podlegają rozpoznaniu także w postępowaniu kasacyjnym, bo jej
materialnoprawne uregulowania zaliczane są do prawa osobowego. Podobnie
z resztą jak w sprawie objętej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia
20 kwietnia 2011 r., I CZ 21/11, OSNC-ZD 2012 nr 2 poz. 32, w której powstał
problem statusu fundacji jako osoby prawnej.
Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw
Sąd Najwyższy oddalił na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2
k.p.c.
db