Supreme Court allows cassation appeal for foundation supervision cases under personal law provisions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the Regional Court's dismissal of a cassation appeal filed by a foundation against a government order. The lower court had incorrectly classified the foundation supervision proceedings as non-personal matters, thereby denying the right to appeal. The Supreme Court ruled that such supervisory proceedings fundamentally affect the legal personality of the foundation and must be treated as personal law cases to ensure proper appellate review.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 5191 § 1 k.p.c.; Art. 12 ust. 1 u.f.: Supervisory proceedings over foundations with legal personality constitute personal law matters under Art. 5191 § 1 k.p.c., granting a right to cassation appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt I CZ 21/11 POSTANOWIENIE Dnia 20 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Ministra Pracy i Polityki Społecznej przy uczestnictwie Fundacji „P. H.” z siedzibą w P. o wydanie orzeczenia w przedmiocie zgodności działania fundacji z przepisami prawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 kwietnia 2011 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 2 grudnia 2010 r., uchyla zaskarżone postanowienie. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r.
Sąd Okręgowy w W. odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawcy od postanowienia tego Sądu z dnia 29 czerwca 2010 r. oddalającego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w W., którym oddalony został wniosek Skarbu Państwa – Ministra Pracy i Polityki Społecznej o orzeczenie niezgodności działania Fundacji „P. H.” w P. z przepisami prawa i statutem. Sąd Okręgowy stwierdził, że – wbrew odmiennym zapatrywaniom wnioskodawcy – sprawa, której przedmiotem jest orzeczenie o zgodności działania fundacji z przepisami prawa i statutem oraz z celem, w jakim fundacja została ustanowiona, nie może być uznana za sprawę z zakresu prawa osobowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c., wobec czego w sprawie takiej skarga kasacyjna nie przysługuje (art. 3986 § 2 k.p.c.).
W zażaleniu na to postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 5191 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że postępowanie przewidziane w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm. – dalej: „u.f.”) nie jest postępowaniem w sprawach osobowych, i art. 3986 § 2 k.p.c. przez jego zastosowanie do sytuacji nieobjętej hipotezą tego przepisu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c., od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Objaśniając znaczenie rodzajów spraw, które ustawodawca wymienił w przytoczonym przepisie, trzeba w pierwszej kolejności odwołać się do systematyki i nazewnictwa kodeksu postępowania cywilnego.
Nie powinno 3 w związku z tym budzić wątpliwości, że sprawami z zakresu prawa osobowego są sprawy wymienione w dziale I tytułu II księgi drugiej części pierwszej kodeksu, do których należą sprawy o uznanie za zmarłego, o stwierdzenie zgonu i o ubezwłasnowolnienie. Nie jest to jednak wyliczenie wyczerpujące, ponieważ sprawy należące do postępowania nieprocesowego są normowane także poza kodeksem postępowania cywilnego. Przystępując do wykładni pojęcia spraw z zakresu prawa osobowego, unormowanych poza kodeksem, wypada przypomnieć, że w prawie rzymskim prawo osobowe było częścią wprowadzonego przez Gaiusa podziału prawa na prawo dotyczące osób, prawo dotyczące rzeczy i prawo dotyczące skarg.
Przepisy normujące postępowanie w sprawach z zakresu prawa osobowego zawierał dekret z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe (Dz.U. Nr 40, poz. 223), zastąpiony następnie ustawą z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311), uchyloną z kolei przez art. III pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Obecnie przyjmuje się, że prawo osobowe jest działem prawa cywilnego, a w pewnym stopniu także prawa publicznego, które zajmuje się osobami fizycznymi i osobami prawnymi, ich statusem, zdolnością prawną oraz zdolnością do czynności prawnych, a ponadto chroni dobra osobiste w ujęciu art. 23, 24 i 43 k.c. W orzecznictwie do spraw z zakresu prawa osobowego zalicza się sprawy dotyczące obywatelstwa (ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, jedn. tekst:
Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), dotyczące imion i nazwisk (ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, Dz.U. Nr 220, poz. 1414), z zakresu akt stanu cywilnego (ustawa z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), sprawy dotyczące obowiązku poddania się leczeniu w zamkniętym zakładzie lecznictwa odwykowego, orzeczonego na podstawie art. 26 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jedn. tekst:
Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), a także sprawy dotyczące ochrony zdrowia psychicznego ( ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.; zob. 4 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 116, z dnia 30 maja 2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 21, z dnia 11 października 2001 r., II CZ 100/01, nie publ. i z dnia 19 grudnia 2001 r., IV CZ 207/01, nie publ.). Sprawy należące do postępowania nieprocesowego unormowane zostały również w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.
Są to nie tylko sprawy rejestrowe, związane z uzyskaniem przez fundację osobowości prawnej z chwilą jej wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego, lecz także sprawy z zakresu nadzoru nad fundacjami wyposażonymi w przymiot osobowości prawnej. O zgodności działania fundacji z przepisami prawa i statutem oraz celem, w jakim fundacja została ustanowiona, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek właściwego ministra lub starosty (art. 12 ust. 1). Jeżeli działanie zarządu fundacji w istotny sposób narusza przepisy prawa lub postanowienia jej statutu albo jest niezgodne z jej celem, właściwy minister lub starosta może wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia tych uchybień w działalności zarządu albo może żądać dokonania w wyznaczonym terminie zmiany zarządu fundacji (art. 14 ust. 1).
Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, albo w razie dalszego uporczywego działania zarządu fundacji w sposób niezgodny z prawem, statutem lub celem fundacji, właściwy minister lub starosta może wystąpić do sądu o zwieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie zarządcy przymusowego (ust. 2). Zarządca przymusowy reprezentuje fundację w sprawach wynikających z zarządu, w tym również w postępowaniu sądowym; jest on obowiązany wykonywać czynności potrzebne do prawidłowego działania fundacji (ust. 3). Sąd uchyli swe postanowienie o zawieszeniu zarządu fundacji i wyznaczeniu zarządcy przymusowego na wniosek zarządu fundacji, jeżeli z okoliczności wynika, że działania, o których mowa w ust. 1, zostaną zaniechane (ust. 4).
Żaląca ma rację podnosząc, że postępowanie nadzorcze, unormowane w art. 12 ust. 1 u.f., w zasadniczy sposób dotyka fundacji jako osoby prawnej, może bowiem doprowadzić do zawieszenia jej statutowego organu i wyznaczenia zarządcy przymusowego, a nawet wpłynąć na samą istotę bytu prawnego fundacji. Przytoczone argumenty przemawiają na rzecz tezy, że sprawy wyłaniające się na 5 tle nadzoru nad działalnością fundacji wyposażonych w osobowość prawną są sprawami z zakresu prawa osobowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.