Supreme Court dismisses appeal for invalidity of default judgment due to non-exhaustion of remedies.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defendant's appeal challenging the finality of a default judgment ordering social insurance payments. The defendant argued that the default judgment caused material and moral damage without allowing defense, but failed to prove that all available legal remedies were exhausted. The court ruled that the appeal is inadmissible because the defendant did not demonstrate the impossibility of using other procedural tools, such as appealing the default judgment or filing a retrial request.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 4241 k.c.; Art. 4245 § 1 k.p.c.: An appeal for invalidity of a final judgment is inadmissible if the party has not exhausted all available legal remedies or cannot prove their impossibility.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CNP 96/08
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 kwietnia 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)
SSN Antoni Górski (sprawozdawca)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie ze skargi pozwanej
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku zaocznego
Sądu Okręgowego w G.
z dnia 19 listopada 2007 r., w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych w Warszawie
przeciwko K. K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 2 kwietnia 2009 r.,
odrzuca skargę.
Uzasadnienie
Wyrokiem zaocznym z dnia 19 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w G.
Wydział I Cywilny zasądził od pozwanej K. K. na rzecz powoda Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych kwotę 184.124,76 zł wraz z odsetkami. Pozwana
wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wymienionego wyroku
zaocznego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który w razie jego uwzględnienia stanowi
podstawę wystąpienia z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie
szkody wyrządzonej tym orzeczeniem (por. postanowienia SN z dnia 15 lutego
2006 r., IV CNP 7/05, LEX nr 192046; z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05,
OSNC 2006 r., nr 1, poz. 16; z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, niepubl.;
z dnia 27 października 2005 r., V CNP 28/05, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2006 r.,
V CNP 102/06, niepubl.; z dnia 25 maja 2007 r., II CNP 51/07, niepubl.; z dnia
21 lipca 2008 r., I CNP 44/08, niepubl.; z dnia 30 września 2008 r., I CNP 63/08,
niepubl.). Instytucja skargi została ustanowiona w celu stworzenia możliwości
realizacji uprawnień wypływających z art. 4171 § 2 k.c., zagwarantowanych
w art. 77 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy środek prawny nie zmierza do
podważenia
zaskarżonego
wyroku,
lecz
umożliwia
uzyskanie
prejudykatu
umożliwiającego dochodzenie w oddzielnym postępowaniu naprawienia szkody
wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu Państwa. Z tego względu
złożenie przez pełnomocnika skarżącej wniosku o wstrzymanie wykonania
zaskarżonego wyroku zaocznego jest bezprzedmiotowe z perspektywy istoty i celu
skargi uregulowanej w art. 4241 i nast. k.p.c.
Zgodnie z art. 4241 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej
instancji, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana
lub uchylenie orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie
było i nie jest możliwe. Ponadto w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność
z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub
konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje
także od prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej
instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych,
chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych
przysługujących stronie środków prawnych.
Wymagania konstrukcyjne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia określone zostały w przepisie art. 424 5 § 1 k.p.c. Sąd
Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że każde wymaganie przewidziane w art.
4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione
samodzielnie, niezależnie od pozostałych. Tymczasem przedmiotowa skarga, za
wyjątkiem prawidłowego oznaczenie skarżonego orzeczenia wraz ze wskazaniem
zakresu zaskarżenia, nie spełnia żadnego z wymaganych przez ustawę wymagań
konstrukcyjnych.
Skarżąca uchybiła wymaganiu przytoczenia podstaw skargi oraz ich
uzasadnienia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.) , jak również nie wskazano przepisu prawa,
z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Zauważyć należy, że niezgodność z prawem uzasadniająca odpowiedzialność
Skarbu Państwa musi być – już na etapie wnoszenia skargi – jasno określona przez
wskazanie przepisu, z którym skarżone orzeczenie jest niezgodne. Ponadto, same
wady postępowania poprzedzającego wydanie skarżonego orzeczenia, wytykane
w ramach podstaw, nie zawsze powodują niezgodność orzeczenia z prawem
(por. art. 4244 k.p.c.), a jeśli nawet tak się dzieje, to przepisy wskazane jako
naruszone w ramach podstaw nie muszą być – i często nie są – tożsame
z przepisami (przepisem), z którym orzeczenie jest niezgodne.
Elementem konstrukcyjnym skargi jest ponadto przewidziane w art. 424 5 pkt
4 k.p.c. wymaganie uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej
przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Zgodnie z utrwalonym
stanowiskiem Sądu Najwyższego ten kreatywny wymóg skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia obliguje skarżącą do złożenia
oświadczenia, że szkoda wystąpiła, jak również do wskazania jej rodzaju
i rozmiaru, a ponadto do powołania lub przedstawienia dowodów lub innych
środków uwiarygodniających jej twierdzenie. Niezbędne jest wskazanie związku
przyczynowego między wydaniem zaskarżonego wyroku a powstaniem szkody.
Samo
wydanie
niekorzystnego
dla
strony rozstrzygnięcia
nie
może
być
utożsamiane z poniesieniem szkody w rozumieniu przepisów dotyczących
przedmiotowej skargi. Ponadto skarżąca może powoływać się tylko na taką szkodę,
która została już wyrządzona na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia, a nie na
szkodę, która może powstać dopiero w przyszłości. Skarga o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy bowiem zapobieganiu
wyrządzeniu szkody, mogącej powstać na skutek jego wydania, lecz jest środkiem
prawnym, który w razie jego uwzględnienia będzie stanowić podstawę wystąpienia
z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej
tym orzeczeniem. (por. postanowienia SN z dnia 15 lutego 2006 r., IV CNP 7/05,
LEX nr 192046; z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006 r., nr 1,
poz. 16; z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, niepubl.; z dnia 27 października
2005 r., V CNP 28/05, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CNP 102/06, niepubl.;
z dnia 25 maja 2007 r., II CNP 51/07, niepubl.; z dnia 21 lipca 2008 r., I CNP 44/08,
niepubl.; z dnia 30 września 2008 r., I CNP 63/08, niepubl.). Ograniczenie się do
stwierdzenia, że „wierzyciele (...) rozpoczynają egzekucję zasądzonych należności,
przez co skarżąca ponosi szkodę materialną i moralną nie mogąc się bronić” nie
czyni zadość ustawowemu wymaganiu.
Zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. na skarżącą nałożony jest obowiązek
wykazania w drodze odrębnego, wyczerpującego i nie budzącego wątpliwości
wywodu prawniczego, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych
środków prawnych nie było i nie jest możliwe (por. postanowienie SN z dnia
17 sierpnia 2005 r., l CNP 5/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 17, postanowienie SN
z dnia 16 grudnia 2005 r., l CNP 37/05, niepubl.). Obowiązkiem skarżącej jest
wykorzystanie wszystkich istniejących narzędzi procesowych i dopiero ich
bezskuteczność lub brak może - w wypadku wystąpienia szkody – uzasadniać
odpowiedzialność państwa. Strona, wnosząc skargę, musi wykazać, iż z wszystkich
innych narzędzi skorzystała lub że są one dla niej – w konkretnej sytuacji –
niedostępne. Tymczasem nie ulega wątpliwości, co przyznała sama skarżąca, że
wyrok zaoczny nie został skutecznie zaskarżony w związku z odrzuceniem wniosku
o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku, jak również odrzuceniem
wniesionego zażalenia. Przyznała też, że spóźniła się z ewentualnym wniesieniem
skargi o wznowienie postępowania.
Niewyczerpanie przysługujących stronie
środków odwoławczych nie może być utożsamiana z prawidłowym wykorzystaniem
przysługujących stronie środków prawnych.
Skarga wniesiona została od wyroku sądu zaocznego. W sytuacji, w której
strona nie skorzystała w sposób prawidłowy z przysługujących jej środków
prawnych, dopuszczalność skargi od orzeczenia Sądu pierwszej instancji lub
drugiej instancji uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek,
tj. istnienia
wyjątkowego
wypadku
oraz
występowania
niezgodności
kwestionowanego orzeczenia z prawem o kwalifikowanym charakterze, wskazanym
w tym przepisie (por. postanowienie SN z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06,
OSNC 2006, nr 6, poz. 113, postanowienie SN z 29 stycznia 2009 r., II CNP
130/08, niepubl., postanowienie SN z 13 lutego 2009 r., I CNP 106/08, niepubl.).
Wystąpienie takiego wyjątkowego wypadku strona powinna wykazać w skardze.
Skarżąca ograniczyła się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że sąd naruszył
„wszelkie zasady prawa”, jak również „naruszył podstawowe zasady prawa
człowieka i obywatela”, bez bliższego sprecyzowania i uzasadnienia tych zarzutów.
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
która nie czyni zadość wymaganiom wynikającym z art. 424 5 § 1 k.p.c., podlega
odrzuceniu a limine, tj. bez wzywania strony reprezentowanej przez zawodowego
pełnomocnika do usunięcia braków konstrukcyjnych sporządzonego pisma.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji (art. 424 8 § 1 w zw.
z art. 4245 § 1 k.p.c.).
md