Supreme Court dismisses extraordinary appeal as inadmissible because extraordinary appeal became possible after the initial appeal was filed.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the extraordinary appeal filed by a company against a customs authority's decision on forfeiture. The appellant argued the lower court's ruling was unlawful, but the Court found the appeal inadmissible because the extraordinary appeal mechanism had become available after the initial appeal was already lodged. The Court ruled that once the possibility to challenge a final decision arises through other means, a subsequent extraordinary appeal is barred to prevent conflicting remedies.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 4241 § 1 k.p.c.; Art. 5192 § 1 k.p.c.; Art. 4248 § 2 k.p.c.: An extraordinary appeal is inadmissible if the possibility to challenge the final decision via other legal means opens up after the extraordinary appeal has been filed.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CNP 30/18 POSTANOWIENIE Dnia 15 marca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie ze skargi uczestnika postępowania o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w G.z dnia 18 stycznia 2016 r., sygn. akt III Ca […], w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Celnego z siedzibą w G. obecnie Naczelnika […] Urzędu Celno-Skarbowego w G.przy uczestnictwie H. - […] Spółki Jawnej w B.o orzeczenie przepadku,na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 marca 2019 r., 1. odrzuca skargę;
2. oddala wniosek wnioskodawcy o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi.
UZASADNIENIE
W skardze wniesionej w dniu 18 stycznia 2018 r. uczestniczka H. - […] Sp. j. w B. wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 18 stycznia 2016 r., oddalającego apelację skarżącej od postanowienia Sądu Rejonowego w G., uwzględniającego wniosek Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Celnego w G. o orzeczenie przepadku.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4241 § 1 i art. 5192 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
Z przepisów tych wynika, że jedną z przesłanek dopuszczalności skargi jest wyczerpanie przez skarżącego wszystkich stawianych do jego dyspozycji przez system prawny mechanizmów, umożliwiających korektę niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia sądu przez jego zmianę bądź uchylenie.Założenie to odpowiada subsydiarnemu charakterowi skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jako nadzwyczajnego środka prawnego, który nie służy uchyleniu lub zmianie orzeczenia, lecz inicjuje pierwszą fazę postępowania zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa z tytułu wydania niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171 § 2 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji RP).
Odpowiedzialność ta może aktualizować się tylko wtedy, gdy poszkodowany uczynił wszystko, aby wyeliminować źródło szkody i dopiero bezskuteczność dostępnych narzędzi procesowych lub ich brak może - w razie wystąpienia szkody - uzasadniać roszczenie o jej naprawienie, a tym samym dopuszczalność skargi, o której mowa w art. 4241 i art. 5192 k.p.c. (por. druk sejmowy IV kadencji nr 2696, pkt 4).Stosownie do tego, w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skarżący jest zobligowany każdorazowo wykazać, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.).
Wymaganie to ma konstrukcyjny charakter, a jego niespełnienie pociąga za sobą odrzucenie skargi przez Sąd Najwyższy jako niedopuszczalnej (art. 4248 § 1 k.p.c.). Niezależnie od tego, Sąd Najwyższy odrzuca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa (art. 4248 § 2 k.p.c.).Ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 5 ze zm., dalej - „u.SN”) wprowadzono do porządku prawnego skargę nadzwyczajną - nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia, o szerokich podstawach, obejmujących m.in. naruszenie zasad, wolności i praw określonych w Konstytucji RP oraz rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 89 § 1 u.SN).
Skarga ta może być wniesiona w terminie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 89 § 3 u.SN), przy czym w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy o Sądzie Najwyższym może służyć podważaniu prawomocnych orzeczeń sądowych wydanych przed wejściem tej ustawy w życie, lecz po dniu 17 października 1997 r. (art. 115 § 1 u.SN). Ustanowiono w ten sposób kolejny instrument prawny pozwalający na uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego kończącego postępowanie w sprawie (art. 89 § 1 w związku z art. 91 § 1 u.SN), przy czym obejmuje on także - we wskazanych granicach czasowych - orzeczenia, które uprawomocniły się przed wejściem w życie ustawy o Sądzie Najwyższym, tj. przed dniem 3 kwietnia 2018 r.Otwarcie drogi do obalania prawomocnych orzeczeń wydanych przed dniem 3 kwietnia 2018 r. przez wniesienie skargi nadzwyczajnej musi rzutować na dopuszczalność żądania stwierdzenia niezgodności tych orzeczeń z prawem w drodze skargi uregulowanej w art. 4241 i n. k.p.c., skoro - jak wynika z przywołanych już art. 4241 § 1 oraz art. 5192 § 1 k.p.c. - dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest warunkowana niedostępnością instrumentów pozwalających doprowadzić do zmiany lub uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Dotyczy to zresztą nie tylko orzeczeń wydanych przed wejściem w życie ustawy o Sądzie Najwyższym, lecz także po tym dniu. Jeżeli bowiem stan prawny stwarza dodatkową, nieprzewidzianą dotychczas, gwarancję zgodności z prawem orzeczeń zapadających w postępowaniu sądowym, umożliwiając zmianę lub uchylenie wadliwego rozstrzygnięcia poza trybem skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania, to skorzystanie z tej gwarancji - na równi ze skorzystaniem ze skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania - powinno poprzedzać realizację ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.
Gwarancja ta zakłada możliwość usunięcia źródła szkody, co może uczynić odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa bezprzedmiotową (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2018 r., III CNP 19/18, niepubl. i z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 2/18, niepubl.).Związku tego nie przekreśla to, że wyłącznie legitymowane do wniesienia skargi nadzwyczajnej są podmioty określone w art. 89 § 2 u.SN, a od orzeczeń, które uprawomocniły się przed dniem 3 kwietnia 2018 r. - jedynie Rzecznik Praw Obywatelskich i Prokurator Generalny (art. 115 § 1a u.SN).
Strona nie może wprawdzie wystąpić ze skargą nadzwyczajną samodzielnie, może jednak zwrócić się do uprawnionego podmiotu o jej wniesienie (por. § 335a - 335m rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, jedn. tekst: Dz. U. z 2017 r., poz. 1206). Zwrócenie się do uprawnionego podmiotu nie obliguje go do wniesienia skargi, aktywność ta jest jednak nieodzowna, ponieważ strona czyni w ten sposób zadość bezwzględnemu wymaganiu wykorzystania wszelkich dostępnych dla niej prawnych mechanizmów służących wzruszeniu prawomocnego orzeczenia, co warunkuje dopuszczalność skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem i uruchomienie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.
Dopiero negatywna ocena podmiotu uprawnionego do wniesienia skargi nadzwyczajnej i wynikająca z niej obiektywna niemożność - z punktu widzenia strony - uchylenia lub zmiany prawomocnego orzeczenia w drodze skargi nadzwyczajnej, otwiera drogę do żądania stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2018 r., III CNP 19/18, niepubl. i z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 2/18, niepubl.).Subsydiarny charakter skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia względem skargi nadzwyczajnej potwierdza treść art. 89 § 4 i art. 115 § 2 u.SN, które przewidują - w określonych w nich przypadkach - zaniechanie uchylenia lub zmiany prawomocnego orzeczenia przez Sąd Najwyższy rozpoznający skargę nadzwyczajną, mimo jego nieprawidłowości i poprzestanie na wydaniu orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem.
W sytuacjach tych skarga nadzwyczajna realizuje funkcje zbliżone do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, otwierając drogę do odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, przy zachowaniu kwestionowanego orzeczenia w obrocie. Inicjowane skargą nadzwyczajną postępowanie przed Sądem Najwyższym staje się natomiast wtedy jednym z postępowań, o których stanowi art. 4171 § 2 zdanie pierwsze k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2018 r., III CNP 19/18, niepubl. i z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 2/18, niepubl.).W konsekwencji, niezależnie od wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., w stanie prawnym ukształtowanym przez wejście w życie obowiązującej ustawy o Sądzie Najwyższym, Sąd Najwyższy, badając dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, musi uwzględnić, że na skutek zmiany stanu prawnego możliwe stało się wzruszenie także takich prawomocnych orzeczeń sądowych, które stały się prawomocne przed dniem 3 kwietnia 2018 r.
Dotyczy to także sytuacji, w których skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została wniesiona przed wejściem w życie ustawy o Sądzie Najwyższym. W ustawie tej nie zawarto żadnych regulacji intertemporalnych, które dotyczyłyby relacji między skargą nadzwyczajną, a skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Nie ma w związku z tym przeszkód do wzruszenia w drodze skargi nadzwyczajnej także tych prawomocnych orzeczeń, objętych czasowym zakresem zastosowania skargi nadzwyczajnej, co do których w chwili wejścia w życie ustawy o Sądzie Najwyższym toczyło się postępowanie wszczęte skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.Sytuacja, w której na skutek wprowadzenia skargi nadzwyczajnej, wzruszenie prawomocnego orzeczenia stało się możliwe już po wniesieniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, skutkuje następczą niedopuszczalnością skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2018 r., I CNP 43/17, niepubl., z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 2/18, niepubl., z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 15/18, niepubl., i z dnia 11 stycznia 2019 r., II CNP 53/18, niepubl.).
Nie ma w tej mierze znaczenia okoliczność, że stan prawny obowiązujący w chwili uprawomocnienia się kwestionowanego orzeczenia i wniesienia skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem nie przewidywał skargi nadzwyczajnej, skoro warunkiem dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nie tylko to, że zmiana lub uchylenie orzeczenia nie było możliwe w przeszłości, lecz także to, iż nie jest to możliwe w chwili miarodajnej do oceny dopuszczalności skargi (art. 4241 § 1 i art. 5192 § 1 k.p.c.).
Następcza niedopuszczalność skargi pociąga za sobą jej odrzucenie, zgodnie bowiem z powołanym już art. 4248 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy skargę tę odrzuca, jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych jest możliwa. Przepis ten lege non distinguente dotyczy również takiej sytuacji, w której możliwość zmiany zaskarżonego prawomocnego orzeczenia otworzyła się następczo, już po wniesieniu skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 r., II CNP 2/18, niepubl. i z dnia 11 stycznia 2019 r., II CNP 53/18, niepubl.).W okolicznościach sprawy przedmiotem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia było prawomocne postanowienie kończące postępowanie w sprawie, wydane w dniu 18 stycznia 2016 r.
Postanowienie to jest objęte przedmiotowym i czasowym zakresem zastosowania skargi nadzwyczajnej (art. 115 § 1a w związku z art. 89 § 1 u.SN). Wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia okazała się tym samym następczo niedopuszczalna, co prowadziło do jej odrzucenia (art. 4248 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania skargowego na rzecz wnioskodawcy oddalono, ponieważ w odpowiedzi na skargę nie dostrzeżono jej następczej niedopuszczalności, poprzestając na wniosku o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, względnie jej oddalenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 563/01, niepubl. i z dnia 6 listopada 2018 r., II CNP 18/18, niepubl.). aj