Social security court dismisses rent claim due to res judicata on inability to work status.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the applicant's appeal for a disability pension, ruling that the matter was already finally decided. The applicant had previously lost a case regarding the same claim, which established that he was capable of work at the time the insurance period ended. The court held that the new application did not constitute a different legal matter and was barred by the principle of res judicata.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.; Art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; A new application for social security benefits based on the same factual grounds as a previously decided case is inadmissible if the prior judgment already determined the applicant's capacity to work.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UK 48/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 listopada 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)
SSN Jerzy Kwaśniewski
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania D. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
o prawo do renty,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 listopada 2009 r.,
skargi kasacyjnej Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Apelacyjnego
z dnia 18 marca 2009 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie 1 i przekazuje
sprawę w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego
rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z
dnia 18 marca 2009 r. oddalił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie Sądu
Okręgowego w Z. z dnia 28 stycznia 2009 r. odrzucające odwołanie D. C. od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2008 r.
odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Sąd odwoławczy podniósł, że zgodnie z niewadliwymi ustaleniami Sądu
pierwszej instancji, wnioskodawca pozostawał w ubezpieczeniu jedynie do dnia 25
kwietnia 2004 r. Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 września 2006 r. Sąd
Okręgowy w Z. oddalił jego odwołanie od decyzji organu rentowego z 23 września
2005 r. odmawiającej prawa do renty, ustalając że wnioskodawca jest zdolny do
pracy. Odwołanie D. C. od kolejnej decyzji w tym samym przedmiocie oddalone
zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 25 stycznia 2008 r.
również z powodu niespełnienia przesłanki niezdolności do pracy. Wyrok ten został
uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 maja 2008 r., a odwołanie
odrzucone w związku z powagą rzeczy osądzonej.
Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął również, iż
sprawa o to samo roszczenie co w niniejszej sprawie została już prawomocnie
rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 21 września 2006 r.
Wnioskodawca, składając w dniu 25 lipca 2008 r. ponowny wniosek o rentę z tytułu
niezdolności do pracy w istocie oparł bowiem swoje żądanie na tej samej podstawie
faktycznej i prawnej. Prawomocny wyrok z dnia 21 września 2006 r. przesądza, iż
wnioskodawca nie może skutecznie powoływać się na powstanie niezdolności do
pracy w ciągu 18 miesięcy od ustania okresu ubezpieczenia, tj. od 25 kwietnia 2004
r., skoro tym orzeczeniem odmówiono mu prawa do świadczenia z uwagi na
niespełnienie tego warunku. Ustalenia dokonane w zakończonym prawomocnie
postępowaniu nie mogą być podważane z uwagi na powagę rzeczy osądzonej.
Ponowne ustalenie uprawnień wnioskodawcy do renty byłoby możliwe tylko wtedy,
gdyby powołał się na nowe okoliczności mające wpływ na to uprawnienie, a taka
sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.
Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Apelacyjnego wywiódł Prokurator
Generalny, opierając ją na podstawie naruszenia przepisów postępowania – art.
199 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wnosząc o uchylenie
tego orzeczenia oraz przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego
rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że decyzja organu
rentowego z 11 listopada 2008 r. nie była wcześniej przedmiotem kontroli sądowej,
zaś w odwołaniu od niej wnioskodawca powoływał się na to, że Komisja Lekarska
ZUS orzeczeniem z dnia 17 października 2008 r. ustaliła, że jest on częściowo
niezdolny do pracy. Nie można zatem uznać, że zachodzi tożsamość przedmiotowo
– podmiotowa sprawy uzasadniająca odrzucenie odwołania na podstawie art. 199 §
1 pkt 2 k.p.c. Istnieje bowiem nowy, bo powstały po zakończeniu poprzedniego
postępowania, dowód uzasadniający merytoryczne rozpoznanie odwołania. Autor
skargi podkreślił nadto, że w odniesieniu do stosunków ubezpieczenia społecznego
powaga rzeczy osądzonej ma walor szczególny, który ogranicza jej praktyczne
znaczenie. Rozstrzygnięcia sądowe w sprawach tego rodzaju ustalają treść
łączącego strony stosunku prawnego w chwili wyrokowania. Nowe zdarzenia
zachodzące
po
przekształcenie
uprawomocnieniu
treści
praw
i
się
orzeczenia
obowiązków
stron
mogą
spowodować
stosunku
ubezpieczenia
społecznego. Zasadą rządzącą tym stosunkiem jest możliwość wzruszenia ustaleń
stanowiących podstawę prawomocności orzeczeń, także przez wydanie nowej
decyzji organu rentowego i późniejszą jej sądową kontrolę. Sąd Apelacyjny
niezasadnie zatem zastosował w niniejszej sprawie instytucję powagi rzeczy
osądzonej, bo odwołanie wnioskodawcy powinno być rozpoznane merytorycznie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W postępowaniu toczącym się na zasadach ogólnych dopuszczalne jest
ponowne dochodzenie roszczeń mimo uprzedniego prawomocnego oddalenia
powództwa, na przykład w sytuacji, gdy roszczenie stało się wymagalne dopiero po
wydaniu prawomocnego wyroku. W takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 199 § 1
pkt 2 k.p.c., gdyż przedmiotem ponownego postępowania nie jest to samo
roszczenie, skoro poprzednio roszczenie nie istniało. Ta sama zasada obowiązuje
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o świadczenia emerytalno rentowe. Zainteresowany, któremu odmówiono przyznania świadczeń z powodu
niespełnienia jednego lub kilku wymaganych warunków, nawet w sytuacji, gdy
sprawa została zakończona prawomocnym wyrokiem, może ponownie domagać się
tych świadczeń powołując się na późniejsze spełnienie wymaganych warunków.
Taka sytuacja miała miejsce w przypadku wnioskodawcy, któremu prawomocnym
wyrokiem odmówiono prawa do renty wobec niespełnienia warunku określonego w
art. 57 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), tj.
braku niezdolności do pracy. Sprawa tocząca się przed organem rentowym na
skutek wniosku z dnia 25 lipca 2008 r. nie była sprawą „o to samo roszczenie" w
rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Organ rentowy miał obowiązek wydać decyzję,
biorąc pod uwagę stan istniejący w dacie zgłoszenia wniosku. W tej dacie
wnioskodawca spełniał warunek niezdolności do pracy, natomiast nie spełniał
warunku powstania tej niezdolności w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia.
Od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia przysługiwało wnioskodawcy
odwołanie na zasadach ogólnych, a sąd pracy i ubezpieczeń społecznych miał
obowiązek odwołanie to rozpoznać. Wniosek był bowiem oparty na zmienionym od
daty wydania prawomocnego wyroku stanie faktycznym, a okoliczność, czy taka
zmiana mogła spowodować przyznanie prawa do renty powinna być rozważona
przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy, jednakże z uwzględnieniem, iż
prawomocnym
wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 21 września 2006 r.
odmówiono prawa do świadczenia z uwagi na brak niezdolności do pracy. Inaczej
rzecz ujmując, Sąd przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy był związany
poczynionym w poprzednim postępowaniu ustaleniem co do braku niezdolności do
pracy na dzień prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie IV U …/05.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., I UK
209/08
(niepublikowany)
zachodziła
zatem
swoista
prekluzja
związana
z
niedopuszczalnością dokonania innego ustalenia w tym zakresie. Jeżeli bowiem
prawomocnym wyrokiem odmówiono przyznania prawa do świadczenia wobec
niespełnienia wymaganych warunków, w ponownym postępowaniu nie można
skutecznie powoływać się na to, że warunki te przed prawomocnym zakończeniem
postępowania w poprzedniej sprawie były spełnione, chyba że zachodzą podstawy
do wzruszenia ustaleń prawomocnego orzeczenia po ponownym rozpoznaniu
sprawy na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, co może nastąpić, gdy po
uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe
dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają
wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość (por. art. 114 ust. 1 i 2 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych). Zasadą rządzącą stosunkami prawnymi ubezpieczenia społecznego
jest bowiem właśnie to, że zmiana okoliczności lub ujawnienie nowych dowodów
zawsze otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy.
Od decyzji wydanej w załatwieniu ponownego wniosku ubezpieczonego o
rentę z tytułu niezdolności do pracy przysługuje odwołanie na zasadach ogólnych
na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).
Nie podlega ono przy tym odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż
sprawa
dotyczy innej
materii
niż przedmiot
postępowania
zakończonego
prawomocnym wyrokiem, niezależnie od tego, czy chodzi o wznowienie
poprzedniego postępowania, czy też o zmienione w stosunku do podstawy
prawomocnego rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne.
Skarga kasacyjna Prokuratora Generalnego okazała się zatem uzasadniona,
wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzekł jak w
sentencji.