Supreme Court dismisses appeal, ruling a second employment contract for redundant duties violates good morals.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a regional court that rejected his claim for wages from a second employment contract. The plaintiff argued the new contract was valid, but the court found it created a situation where he was paid twice for the same duties while the company faced bankruptcy. The court held that such a double payment arrangement violated the principles of good morals and public order, rendering the contract void despite the employee's privileged status.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 300 k.p.; Art. 18 k.p.; Art. 58 k.c. A second employment contract concluded for duties already performed under a prior agreement, resulting in double remuneration for the same work, is void as it violates the principles of good morals and public order.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III PK 85/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jerzy Kwaśniewski
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z powództwa Wojciecha R.
przeciwko Syndykowi Masy Upadłości Hut Szkła K. Spółce Akcyjnej w upadłości
likwidacyjnej
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2012 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 29 marca 2011 r.,
oddala skargę i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej
kwotę
zł
tytułem
zwrotu
kasacyjnego.
Uzasadnienie
kosztów
postępowania
Powód Wojciech R. w sprawie przeciwko syndykowi Masy Upadłości Hut
Szkła K. Spółce Akcyjnej w upadłości likwidacyjnej o zapłatę wniósł skargę
kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 29 marca 2011 r. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego apelację od wyroku
Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 października
2010 r., , którym oddalono powództwo. Wyrok Sądu Rejonowego został wydany w
następstwie sprzeciwu strony pozwanej od nakazu zapłaty wydanego 15 lipca 2009
r., którym Sąd Rejonowy nakazał stronie pozwanej zapłacić powodowi kwotę
33.021 zł z odsetkami oraz orzekł o kosztach sądowych.
Sądy ustaliły, że powód dnia 22 stycznia 2009 r. zawarł z Hutami Szkła „K.”
Spółką Akcyjną umowę o pracę na czas nieokreślony i został powołany na
stanowisko wiceprezesa zarządu za wynagrodzeniem miesięcznym 22.500 zł. Jako
wiceprezes zarządu powód faktycznie wykonywał funkcję dyrektora finansowego.
Do jego obowiązków należały między innymi negocjacje z wierzycielami, w
szczególności z bankami. Zadaniem powoda było wyprowadzenie Zakładu z
trudności finansowych. Zadanie to nie powiodło się i złożony został wniosek o
ogłoszenie upadłości Spółki. Po jego złożeniu powód został odwołany z zarządu
Spółki i tego samego dnia wypowiedziano mu umowę zawartą w dniu 22 stycznia
2009 r. z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, który upłynął 30 czerwca 2009
r. Przyczyną wypowiedzenia było odwołanie go z pełnionej funkcji. Jednocześnie
pracodawca zwolnił powoda z obowiązku świadczenia pracy od dnia 6 marca 2009
r. do dnia rozwiązania umowy o pracę. Tego samego – 6 marca 2009 r. - powód
został zatrudniony w Spółce na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w
pełnym wymiarze czasu pracy na tych samych warunkach płacowych z dodatkową
premią w kwocie 200.000 zł za doprowadzenie do układu z wierzycielami.
Zadaniem powoda było kontynuowanie negocjacji z nimi. Jego obowiązki służbowe
pokrywały się zatem w całości z częścią jego dotychczasowych zadań. Umowę tę
za pracodawcę podpisał jednoosobowo Prezes zarządu pozwanej.
Powód dochodził w sprawie zapłaty wynagrodzenia z umowy o pracę
zawartej w dniu 6 marca 2009 r. Powód nie dochodził wypłaty premii z tej umowy.
Sąd Rejonowy oddalając powództwo wskazał, że umowa z której powód
żądał wynagrodzenia dotknięta jest nieważnością gdyż stanowiła czynność
przekraczającą zakres zwykłego zarządu, a nadto jest bezskuteczna w stosunku do
masy upadłości z uwagi na naruszenie art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003
r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz.
1361 ze zm.).
Sąd Okręgowy uznając, że wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada
ustaleniom faktycznym i prawu, nie podzielił jednak jego argumentacji. Wskazał, że
umowa o pracę pomiędzy powodem a pozwanym z dnia 6 marca 2009 r. była od
samego początku umową nieważną, zawartą z naruszeniem prawa, sprzeczną z jej
społeczno-gospodarczym
przeznaczeniem
i
naruszającą
zarazem
zasady
współżycia społecznego. Sąd Okręgowy uznał, że umowa ta naruszała § 13 ust. 2
statutu Spółki, który stanowi, że dla zaciągnięcia zobowiązania, którego wartość
przekracza 1% kapitału zakładowego konieczne jest współdziałanie co najmniej
dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. W
niniejszej sprawie o ile zawarcie umowy o pracę z powodem można uznać za
działanie w ramach czynności zwykłego zarządu, to już przyznanie powodowi
premii w kwocie 200.000 zł tj. w kwocie przewyższającej 1% kapitału zakładowego
Spółki za taką czynność nie może być uznana. Sprzeczne z prawem było zatem
zawarcie tej umowy z powodem wyłącznie przez Prezesa zarządu pozwanej.
Niezależnie jednak od tego umowa ta była sprzeczna ze społeczno-gospodarczym
jej przeznaczeniem i rażąco naruszała zasady współżycia społecznego. W ocenie
Sądu niezrozumiałe było zawarcie z powodem tej umowy skoro obowiązki z niej
wynikające mógł on wykonywać w okresie wypowiedzenia na podstawie umowy o
pracę z dnia 22 stycznia 2009 r. Zwolnienie powoda z obowiązku świadczenia
pracy wynikającego z umowy z dnia 22 stycznia 2009 r. i zawarcie umowy, na mocy
której miał wykonywać te same czynności było niczym nieuzasadnione. De facto
powodowało to, że powód otrzymywałby z tego samego tytułu podwójne
wynagrodzenie i to w sytuacji, w której stan finansowy Spółki był krytyczny.
Zawarcie z powodem spornej umowy stanowiło decyzję godzącą w podstawowe
interesy pozwanej Spółki.
W skardze kasacyjnej powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. w związku z § 13 ust. 2 statutu Spółki w
związku z art. 6 k.c., art. 5 k.c. i art. 8 k.p. w związku z art. 300 k.p., art. 58 § 2 k.c.
w związku z art. 300 k.p., art. 18 k.p. oraz art. 117 § 2 k.p. Wniósł o jego uchylenie i
orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa w całości i
zasądzenie na jego rzecz od pozwanej kwoty 49 990 zł z odsetkami; względnie o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu, ewentualnie także uchylenie w całości wyroku Sądu
Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Sądowi wraz
z
pozostawieniem
tym
Sądom
rozstrzygnięcia
o
kosztach
postępowania
kasacyjnego. Skarżący wniósł ponadto o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz
kosztów postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie
w całości i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga
kasacyjna
pomimo
częściowo
właściwej
argumentacji
jest
bezzasadna. Sąd Najwyższy podziela bowiem ogólne stwierdzenie Sądu
Okręgowego, iż umowa o pracę zawarta pomiędzy powodem a stroną pozwaną
dnia 6 marca 2009 r. jest nieważna.
Zgodnie z art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. nieważna jest czynność
prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Umowę o pracę z dnia 6
marca 2009 r. należało zaś ocenić jako sprzeczną z tymi zasadami. Sąd Najwyższy
podziela bowiem ocenę Sądu Okręgowego, iż niczym nieuzasadnione było
zawarcie z powodem umowy o pracę, na mocy której miał on świadczyć na rzecz
pracodawcy czynności, do których wykonywania był już zobowiązany i za które był
wynagradzany z tytułu wiążącej go z pracodawcą wcześniejszej umowy o pracę, a
których
nie
wykonywał
wypowiedzenia
zwolnił
tylko
go
dlatego,
że
z obowiązku
pracodawca
świadczenia
w
okresie
pracy. W
biegu
praktyce
powodowałoby to, iż powód byłby wynagradzany podwójnie za wykonywanie
węższego zakresu obowiązków i to w sytuacji, w której stan finansowy pozwanej
Spółki był bardzo zły - była ona postawiona w stan upadłości likwidacyjnej i nie była
w stanie realizować wypłat wynagrodzenia dla pracowników. Tolerowanie takiego
stanu rzeczy godziłoby w mające doniosłość prawną zasady przyzwoitości
obowiązujące w społeczeństwie. Taka ocena w żadnym razie nie narusza zasady
uprzywilejowania pracownika wysłowionej w art. 18 k.p., ani zasady z art. 117 § 2
k.p. Zasada uprzywilejowania pracownika (art. 18 k.p.) nie może być bowiem
pojmowana, jak to czyni powód, w sposób uproszczony, prowadzący do tego, że
każde ponadstandardowe przywileje pracownika należałoby w jej obliczu uznać za
obowiązujące. Gdyby zasadę tę pojmować w taki sposób, to należałoby uznać, że
w odniesieniu do postanowień umów o pracę w ogóle wyłączona jest sankcja
nieważności z art. 58 k.c. jako sprzeczna z zasadami prawa pracy (art. 300 k.p.),
czemu przeczy utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. między innymi
wyroki: z dnia 7 sierpnia 2001 r., I PKN 563/00, OSNAPiUS 2002, nr 4, poz. 90
oraz dnia 21 lipca 2009 r., II PK 21/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz. 75). Niezrozumiałe
jest także twierdzenie powoda, iż wraz z uznaniem za nieważną umowy o pracę z
dnia 6 marca 2009 r. zostało na niego przerzucone ryzyko gospodarcze
działalności pracodawcy (art. 117 § 2 k.p.).
Rację ma natomiast skarżący, że o nieważności czynności prawnej nie może
stanowić jej sprzeczność ze społeczo-gospodarczym przeznaczeniem, gdyż taka
przesłanka nieważności nie została wysłowiona w żadnym przepisie prawa.
Umknęło to Sądowi Okręgowemu, który przyjmując sankcję nieważności zbędnie
skupił się także na tej okoliczności. Dla zastosowania sankcji nieważności w
przedmiotowym stanie faktycznym wystarczające jednak było uznanie czynności
prawnej za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego.
Za chybiony należało także uznać kasacyjny zarzut naruszenia przez Sąd
Okręgowy art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. w związku z § 13 ust. 2 statutu
Spółki w związku z art. 6 k.c. Z wnikliwej analizy uzasadnienia Sądu Okręgowego,
wbrew twierdzeniom powoda, wynika bowiem, iż Sąd ten bynajmniej nie uznał
umowy o pracę z dnia 6 marca 2009 r. za nieważną ze względu na naruszenie
przepisów o reprezentacji pracodawcy. Z uzasadnienia Sądu wynika bowiem
wprost tylko to, że sankcją nieważności z tego powodu można było objąć jedynie
przyznanie powodowi premii w kwocie 200.000 zł. Skoro wypłata tej premii nie byłą
objęta żądaniem pozwu kwestia ta jest bezprzedmiotowa.
Z tych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. i art. 98 k.p.c. orzeczono jak
w sentencji.