Supreme Court dismisses appeal against educational measure for minor under new Civil Procedure Code rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court rejected the minor's appeal against a second-instance decision ordering an educational measure. The lower court upheld the first-instance warning based on the minor's demoralization, and the appellant argued the appeal was admissible under specific Civil Procedure Code articles. The Court ruled that the new Civil Procedure Code amendment explicitly made appeals against educational measures inadmissible, overriding previous interpretations.
Regesto Legislator
Generato dall'IAart. 20 ust. 1 u.p.n.; art. 59 ust. 2 u.p.n.; art. 5191 k.p.c.: Appeals against educational measures imposed on minors are inadmissible under the amended Civil Procedure Code.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 30 maja 2001 r., III CKN 155/01
Od postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia środka
wychowawczego w stosunku do nieletniego kasacja jest niedopuszczalna
(art. 5191 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego ..., Dz.U. Nr 48, poz. 554).
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca), Sędzia SN
Bronisław Czech, Sędzia SA Jan Kremer
Sąd Najwyższy w sprawie nieletniego Dominika S. przy uczestnictwie Barbary i
Stanisława małżonków S. o zastosowanie środka wychowawczego, na posiedzeniu
niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 maja 2001 r., na skutek kasacji
wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 24 listopada
2000 r.
odrzucił kasację.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2000 r. Sąd Rejonowy w Kielcach uznał, że
nieletni Dominik S. wykazał przejawy demoralizacji, w związku z czym – na
podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu
w sprawach nieletnich (Dz.U. Nr 35, poz. 228 ze zm. – dalej „u.p.n.”) – udzielił mu
upomnienia.
Apelację matki nieletniego Barbary S. od tego postanowienia Sąd Okręgowy w
Kielcach – orzeczeniem z dnia 24 listopada 2000 r. – oddalił. W ocenie tego Sądu,
postanowienie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe zarówno w zakresie ustaleń
faktycznych oraz oceny dowodów, jak i w zakresie zastosowanego środka
wychowawczego.
W kasacji wniesionej przez nieletniego podniesiono obydwie podstawy z art. 3931
k.p.c., a w ich ramach zarzuty obrazy art. 2, 3 § 1 i art. 39 ustawy z dnia 26
października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, a także art. 233 § 1
k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 20 u.p.n., w sprawach nieletnich – pominąwszy postępowanie
poprawcze, powoływanie i działanie obrońcy, a także zbieranie, utrwalanie
i prowadzenie dowodów przez Policję – stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu
postępowania cywilnego o trybie nieprocesowym. Z kolei, w myśl art. 59 § 2 u.p.n.,
jeżeli wobec nieletniego zastosowano środek wychowawczy, postępowanie
odwoławcze toczy się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego,
z zachowaniem unormowań ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich
o postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym. Z zestawienia wymienionych
przepisów wynika, że w sprawach nieletnich o dopuszczalności kasacji od
postanowień, w których zastosowano środek wychowawczy, decyduje art. 519 1
k.p.c.
Problem ten Sąd Najwyższy podejmował już w postanowieniu z dnia 5 marca
1998 r., II CKN 771/97 (OSNC 1998, nr 10, poz. 168) stwierdzając, że od
omawianych postanowień sądu drugiej instancji kasacja jest dopuszczalna.
W rozpoznawanej sprawie stanowisko to musi być jednak poddane weryfikacji,
albowiem zaskarżone kasacją orzeczenie zapadło w dniu 24 listopada 2000 r.,
a więc już po wejściu w życie ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy –
Kodeks postępowania cywilnego ... (Dz.U. Nr 48, poz. 554), w związku z czym,
zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, wykładanym z uwzględnieniem obowiązującej
w prawie procesowym cywilnym zasady bezzwłocznego działania norm (por. art. XV
§ 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks
postępowania cywilnego – Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.), do złożenia, i –
ewentualnie – rozpoznania kasacji mają zastosowanie przepisy nowe.
Nowelizując art. 5191 k.p.c., ustawodawca – w nawiązaniu do art. 392 k.p.c. –
przyjął w § 1, że w postępowaniu nieprocesowym kasacja przysługuje, jeżeli przepis
szczególny nie stanowi inaczej, od wydanego przez sąd drugiej instancji
postanowienia co do istoty sprawy oraz postanowienia w przedmiocie odrzucenia
wniosku i umorzenia postępowania, kończących postępowanie w sprawie.
Jednocześnie jednak już w tym przepisie zwęził katalog spraw, w których kasacja
przysługuje, tylko do spraw z zakresu prawa osobowego, rzeczowego
i spadkowego, chyba że – co wynika z § 4 – kasacja została wyłączona. W
pozostałych sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym kasacja
przysługuje tylko w wypadkach wyraźnie wymienionych w § 2 i 3 omawianego
przepisu.
W art. 5191 k.p.c. nie wymieniono expressis verbis spraw nieletnich, co prowadzi
do wniosku, że obecnie – po wejściu w życie ustawy z dnia 24 maja 2000 r. –
kasacja w tych sprawach jest niedopuszczalna. Wniosek ten mógłby być
podważony tylko wówczas, gdyby udało się wykazać, że sprawy nieletnich
mieszczą się w pojęciu spraw z zakresu prawa osobowego; nie jest to jednak
możliwe.
Prawo osobowe jest pojęciem doktrynalnym i normatywnym. W nauce rozumie
się przez nie tę dziedzinę prawa, która zajmuje się osobami fizycznymi oraz
osobami prawnymi, ich statusem oraz zdolnością prawną i zdolnością do czynności
prawnych. Przyjmuje się ponadto, że prawo osobowe chroni także dobra osobiste w
ujęciu art. 23, 24 i 43 k.c. Takiemu rozumieniu prawa osobowego odpowiadają, nie
wyczerpując, rzecz jasna, wszystkich jego zagadnień, przepisy działu I, tytułu II,
księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego („Sprawy z zakresu prawa
osobowego”, art. 526-560 k.p.c.), regulujące sprawy o uznanie za zmarłego i
stwierdzenie zgonu oraz sprawy o ubezwłasnowolnienie. Wśród spraw z zakresu
prawa osobowego wymienia się w związku z tym jeszcze sprawy dotyczące
obywatelstwa (ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, jedn. tekst:
Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353), dotyczące imion i nazwisk (ustawa z dnia 15
listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, jedn. tekst: Dz.U. z 1963 r. Nr 59, poz.
328 ze zm.), z zakresu akt stanu cywilnego (ustawa z dnia 29 września 1986 r. –
Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. Nr 36, poz. 180 ze zm.) oraz sprawy
dotyczące ochrony zdrowia psychicznego (ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o
ochronie zdrowia psychicznego, Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.; por. uzasadnienie
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00,
OSNC 2001, nr 7-8, poz. 116).
W tej sytuacji jest oczywiste, że sprawy dotyczące nieletnich, których głównym
celem jest zapobieganie i zwalczanie demoralizacji, nie mogą być zakwalifikowane
do spraw z zakresu prawa osobowego. Jednocześnie należy stanowczo odrzucić
spotykane niekiedy w piśmiennictwie prawniczym próby przypisywania pojęciu
prawa osobowego szerszego znaczenia i włączania do niego także innych praw
związanych z osobą. Według tych poglądów, prawo osobowe sensu largo obejmuje,
obok praw ściśle osobistych (prawa osobowego sensu stricto), także prawo
małżeńskie, rodzinne i opiekuńcze. Mogłoby to oznaczać, zważywszy na –
wyznaczane celami i środkami prawnymi – pokrewieństwo prawa dotyczącego
nieletnich z prawem opiekuńczym, że sprawy normowane ustawą o postępowaniu
w sprawach nieletnich mogą być zaliczone do spraw z zakresu prawa osobowego.
Przedstawionych poglądów nie sposób jednak zaaprobować, gdyż nie znajdują
współcześnie żadnego odniesienia w prawie materialnym i formalnym, nie znajdując
go zresztą także poprzednio, gdy poglądy te były głoszone, a więc pod rządem
dekretu z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe (Dz.U. Nr 40, poz. 223) oraz
ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34,
poz. 311).
Dla oceny dopuszczalności kasacji od postanowień, w których zastosowano
w stosunku do nieletniego środek wychowawczy, nie mogą mieć także żadnego
znaczenia próby zaliczenia tych spraw do spraw z zakresu prawa rodzinnego,
opiekuńczego i kurateli, w tych bowiem sprawach kasacja przysługuje jedynie od
postanowień w przedmiocie przysposobienia oraz podziału majątku wspólnego,
jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy zł
(art. 5191 § 2 k.p.c.). Przeciwko dopuszczalności kasacji w sprawach nieletnich
przemawia w końcu fakt, że orzeczone w stosunku do nieletniego środki
wychowawcze mogą być zmieniania lub uchylane stosownie do okoliczności, jeżeli
przemawiają za tym względy wychowawcze (por. art. 79 u.p.n.).
W konsekwencji należy postawić wniosek, że pod rządem przepisu art. 5191
k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy –
Kodeks postępowania cywilnego ... (Dz.U. Nr 48, poz. 554) od postanowienia sądu
drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia w stosunku do nieletniego środka
wychowawczego kasacja jest niedopuszczalna.
Z tych względów Sąd Najwyższy kasację odrzucił (art. 373 w związku z art. 39319
k.p.c.).