Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UKN 167/99 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses claim where employment contract with agricultural cooperative was deemed an evasion of early retirement law.

Numero d'incarto II UKN 167/99
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed Maria G.'s cassation appeal regarding her denial of early retirement benefits. The Social Insurance Office and the Court of Appeal found that her employment contract with an agricultural cooperative was a sham designed solely to circumvent statutory retirement age requirements. The court upheld this finding, ruling that the contract lacked a genuine employment relationship and constituted an abuse of law under the Civil Code.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego; Art. 300 Kodeksu pracy: A contract concluded with a member of an agricultural cooperative solely to bypass statutory early retirement provisions and terminate it before required actions constitutes an evasion of the law and produces no legal effect as an employment relationship.

Parole chiave

Generato dall'IA
evasion of law agricultural cooperative early retirement benefits employment contract validity social insurance status abuse of legal provisions factual employment relationship

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego
jest obejściem tego przepisu (art. 58 § 1 KC w związku z art.
Art. 300 Kodeksu pracy
58 § 1 KC w związku z art. 300 KP).
§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy
legitymującym się stażem ubezpieczeniowym określonym w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U.
art. 244 KPC
Zatrudnienie wnioskodawczyni nie miało takiego charakteru i nie podważa tego powoływanie się na treść umowy o pracę i świadectwa pracy przy twierdzeniu, że Sąd naruszył przepis art. 244 KPC wykraczając poza ich treść i osnowę w
art. 473 KPC
świetle przepisu art. 473 KPC wyłączającego rygory płynące z art.
art. 231 KPC
W tej sytuacji domaganie się, by Sąd w drodze domniemania z art. 231 KPC
art. 393 § 1 KPC
objętą przepisem art. 3931 pkt 2 KPC, zmierzają do obalenia twierdzeń Sądów merytorycznych zarówno co do intencji stron istniejącej przy zawarciu umowy o pracę, jak

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 28 października 1999 r.

II UKN 167/99

Zawarcie umowy o pracę z członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej,

legitymującym się stażem ubezpieczeniowym określonym w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) i rozwiązanie tej umowy

przed podjęciem określonych w niej czynności z powodu likwidacji stanowiska,

jest obejściem tego przepisu (art. 58 § 1 KC w związku z art. 300 KP).

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 października 1999 r. sprawy z

wniosku Marii G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o

wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 października 1998 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację Marii G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 29 maja 1998 r., oddalającego odwołanie od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. w przedmiocie odmowy przyznania

jej prawa do emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25

marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29,

poz. 159). Sąd Apelacyjny - uwzględniając okres ubezpieczenia wnioskodawczyni

wynoszący 35 lat 5 miesięcy i 25 dni z tytułu pracy w charakterze członka Rolniczej

Spółdzielni Produkcyjnej w K. od dnia 10 kwietnia 1966 r. do dnia 22 września 1997

r. oraz od dnia 23 września do dnia 31 grudnia 1997 r. w ramach stosunku pracy w

tej spółdzielni - stwierdził, że ubezpieczona nie nabyła wnioskowanego prawa. Przesłankę odmowy stanowiło stwierdzenie, że przed dniem 31 grudnia 1997 r. ubezpieczona nie uzyskała statusu pracownika, albowiem zawarła umowę o pracę, mając na

celu wyłącznie obejście prawa i nabycie świadczeń emerytalnych.

Orzeczenie Sądu drugiej instancji poprzedziły następujące ustalenia:

Wnioskodawczyni była długoletnim członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K., wykonującym, wraz z innymi jedenastoma członkami Spółdzielni, pracę

przy hodowli drobiu, którą w okresie od połowy 1996 r. do początku 1997 r. zlikwidowano . Kiedy w dniu 23 marca 1997 r. Spółdzielnia wydzierżawiła kurniki spółce cywilnej "K." w W., ta zatrudniła siedmioro członków Spółdzielni ale pominęła ubezpieczoną, korzystającą z długotrwałego zwolnienia lekarskiego od pracy. W dniu 2

września 1997 r. ubezpieczona zwróciła się o wykreślenie jej z listy członków Spółdzielni, ustalając dzień ustania członkostwa na 22 września 1997 r., zaś w dniu 15

września 1997 r. złożyła prośbę o zatrudnienie jej od dnia 23 września 1997 r. na

podstawie umowy o pracę. W krótkim czasie po nawiązaniu stosunku pracy na stanowisku pracownika fizycznego grupy polowej, bo już w dniu 30 września 1997 r.,

zarząd Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej - podając jako przyczynę likwidację etatu wypowiedział umowę ze skutkiem na dzień 31 grudnia 1997 r. W dniu 22 grudnia

1997 r. wnioskodawczyni, za pośrednictwem Spółdzielni, złożyła wniosek o wcześniejszą emeryturę.

Z poczynionych ustaleń Sąd Apelacyjny wysnuł wniosek, że wnioskodawczyni,

zrezygnowawszy z członkostwa w Spółdzielni, zawarła ze Spółdzielnią umowę,

umożliwiającą jej nabycie prawa do emerytury w wieku niższym od ustawowego, z

którego, jako członek Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, nie mogła - mimo długiego

stażu ubezpieczenia - skorzystać. Zdaniem Sądu, także Spółdzielnia zmierzała do

umożliwienia wnioskodawczyni przejścia na emeryturę, wypowiadając umowę o

pracę po siedmiu dniach od jej zawarcia, przy czym - w ocenie Sądu - nie zaistniały

przed zwolnieniem wnioskodawczyni wymienione w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. przyczyny ekonomiczne, zmiany organizacyjno-produkcyjne albo technologiczne ani też upadłość lub likwidacja stanowiska pracy. Likwidacja kurników, które były jej miejscem pracy miała miejsce znacznie wcześniej, w

czasie, kiedy była członkiem Spółdzielni i nie miała wpływu na stosunek członkostwa.

Fakty te - jak wywnioskował Sąd drugiej instancji - wskazywały na stosowaną przez

Spółdzielnię w trudnej sytuacji ekonomicznej praktykę obchodzenia prawa i zmniejszania liczby swych członków, przy zabezpieczeniu ich sytuacji finansowej w sposób

właściwy dla pracowników, a nie członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych.

Kasacja od wyroku Sądu Apelacyjnego, wniesiona przez wnioskodawczynię,

została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego, w tym ogólnie przytoczonych przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia

na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) oraz art. 1 i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.) oraz art. 5 KC i art. 8 KP. Skarżąca wskazała także na naruszenie

przez Sąd drugiej instancji przepisów postępowania - art. 244, 231 oraz 233 § 1

KPC, podnosząc w uzasadnieniu, że świadectwem pracy wykazała fakt zatrudnienia

na podstawie umowy o pracę oraz fakt jej rozwiązania z przyczyny leżącej po stronie

pracodawcy, toteż Sąd powinien był uzasadnić "dlaczego odrzucił treść i wymowę

dokumentu". Na tej podstawie domagała się zmiany wyroków obydwu Sądów i

przyznania jej emerytury wcześniejszej ewentualnie ich uchylenia i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Argumenty skarżącej, związane z powołaniem się na podstawę kasacyjną

objętą przepisem art. 3931 pkt 2 KPC, zmierzają do obalenia twierdzeń Sądów merytorycznych zarówno co do intencji stron istniejącej przy zawarciu umowy o pracę, jak

też przyczyn wypowiedzenia tej umowy. Wskazując jednak na naruszenie przepisu

art. 233 § 1 KPC bez wywodu, na czym jego naruszenie miało polegać, skarżąca nie

podważała faktów ustalonych w trakcie postępowania dowodowego, ale tylko wdała

się w polemikę z wysnutymi na ich podstawie wnioskami Sądu drugiej instancji.

Tymczasem z przedstawionych mu faktów Sąd drugiej instancji trafnie wywnioskował, że celem zawarcia z ubezpieczoną umowy o pracę w rzeczywistości nie

było zatrudnienie, ale umożliwienie jej skorzystania z prawa do emerytury, którego jako członek Spółdzielni - nie mogła nabyć. Tym samym prezentowanej przez wnios-

kodawczynię zgodnej woli stron zawarcia umowy o pracę i ekonomicznej konieczności jej rozwiązania Sąd meriti, w oparciu o materiał dowodowy, przeciwstawił cel

obejścia prawa i wykazał, że w dniu zawarcia umowy o pracę z wnioskodawczynią

nie istniało stanowisko, które zostało jej w tej umowie zaoferowane.

Przesłanką tego wniosku było to, że Spółdzielnia nie zatrudniała wtedy żadnych pracowników najemnych. Nie było takiej potrzeby, a nawet możliwości, skoro

nie mogła zapewnić dochodu swym członkom, a ponadto z mocy § 57 statutu mogła

zatrudniać osoby nie będące członkami Spółdzielni tylko przy wykonywaniu prac

wymagających szczególnych kwalifikacji lub przy wykonywaniu prac sezonowych czy

dorywczych. Zatrudnienie wnioskodawczyni nie miało takiego charakteru i nie podważa tego powoływanie się na treść umowy o pracę i świadectwa pracy przy twierdzeniu, że Sąd naruszył przepis art. 244 KPC wykraczając poza ich treść i osnowę w

świetle przepisu art. 473 KPC wyłączającego rygory płynące z art. 246 i 247 KPC.

Wyrażonej w umowie zgodnej woli stron zawarcia umowy o pracę można w

okolicznościach niniejszej sprawy przeciwstawić zarzut , że do umowy doszło w celu

obejścia prawa. Zawarcie bowiem umowy o pracę z członkiem rolniczej spółdzielni

produkcyjnej, legitymującym się stażem ubezpieczeniowym określonym w § 1 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) i rozwiązanie tej umowy przed

podjęciem określonych w niej czynności, z powodu likwidacji stanowiska, jest obejściem wymienionego przepisu przez przyznanie uprawnienia do wcześniejszej emerytury osobie, której ono nie przysługuje (art. 58 § 1 KC w związku z art. 300 KP).

Zwracał już na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 1998 r., II UKN

568/97 (OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 187), stwierdzając, że tak zawarta umowa nie

rodzi skutku prawnego w postaci powstania stosunku pracy, toteż w jej wyniku nie

powstaje stosunek pracowniczego ubezpieczenia społecznego, a ostatecznie nie

istnieje prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia (por. też wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 11 września 1998 r., II UKN 199/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 591).

W tej sytuacji domaganie się, by Sąd w drodze domniemania z art. 231 KPC

przyjął za ustalony fakt zwolnienia wnioskodawczyni z pracy z przyczyn ekonomicznych na podstawie wywiedzenia tego faktu z trudnej sytuacji rolniczej spółdzielni produkcyjnej jest bezzasadne i bezprzedmiotowe. Wypada więc stwierdzić, że i w tym

punkcie ustalenia faktyczne Sądu drugiej instancji zasługują na pełną aprobatę i na-

kazują podzielić jego wniosek co do tego, że przyczyny ekonomiczne, leżące po

stronie spółdzielni nie spowodowały rozwiązania umowy o pracę z wnioskodawczynią, albowiem nie zaistniały w okresie, gdy była pracownikiem Spółdzielni ale przeciwnie, dały znać o sobie znacznie wcześniej, w czasie istnienia członkostwa.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39312 KPC jak w

sentencji.