Ceasing agricultural activity requires definitive termination, not temporary absence abroad, under social insurance law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding the wife's eligibility for voluntary social insurance after her husband ceased farming. The court found that temporary residence abroad does not constitute a definitive cessation of agricultural activity. Consequently, the lower court's ruling allowing voluntary insurance coverage was overturned.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 16 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników; Ceasing agricultural activity requires definitive termination, not temporary absence abroad.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 6 sierpnia 2008 r.
II UK 361/07
Przez zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (art. 16 ust. 2
ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) należy rozumieć zakończenie
jej w sposób definitywny.
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew
Myszka, Jolanta Strusińska-Żukowska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 sierpnia
2008 r. sprawy z wniosku Kazimierza S. i Elżbiety S. przeciwko Kasie Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w L. o ustalenie podlegania
ubezpieczeniu społecznemu rolników, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 lipca 2007 r. [...]
1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację,
2. zasądził od wnioskodawców solidarnie na rzecz strony pozwanej kwotę 120
zł (słownie: sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 marca 2006 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 36, 7, 16 oraz art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.),
odmówił objęcia wnioskodawczyni Elżbiety S. ubezpieczeniem społecznym emerytalno
- rentowym na wniosek złożony w jej imieniu przez ustanowionego pełnomocnika - męża
Kazimierza S. W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że Elżbieta S. jest żoną wnioskodawcy, który jako rolnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ze względu na wyjazd za granicę Elżbieta S. nie uczestniczy w prowadzeniu
gospodarstwa rolnego, nie może jednak do niej mieć zastosowanie art. 16 ust. 2 pkt 2
ustawy, dotyczący osób, które zaprzestały prowadzenia działalności rolniczej. W odwołaniu
wnioskodawca, działający w imieniu własnym i jako pełnomocnik żony wskazał, że jego
żona objęta była obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników od 1 lipca 1977
r. do 1 października 2001 r., następnie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej i
jako objęta ubezpieczeniem przez okres ponad 50 kwartałów, może obecnie kontynuować ubezpieczenie na wniosek.
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2006 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie. W świetle ustaleń faktycznych, Kazimierz S. jest rolnikiem i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wspólnie z żoną Elżbietą S. jest
współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego we wsi C. Wnioskodawczyni w
dniu 24 marca 1997 r. wystąpiła do KRUS z wnioskiem o objęcie jej ubezpieczeniem
społecznym rolników. Organ rentowy uwzględnił powyższy wniosek i decyzją z dnia 25
kwietnia 1997 r stwierdził, iż wnioskodawczyni podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu
społecznemu rolników, w tym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, od początku
pierwszego kwartału 1997 r. Od sierpnia 2001 r Elżbieta S. nieprzerwanie przebywa w
Stanach Zjednoczonych. W tym czasie działalność rolniczą prowadził wyłącznie jej
mąż. Decyzją z dnia 27 czerwca 2005 r. Prezes KRUS stwierdził ustanie rolniczego
ubezpieczenia społecznego wnioskodawczyni od października 2001 r., a jej odwołanie
od tej decyzji zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 23 grudnia 2005 r. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd pierwszej instancji oddalił odwołanie od zaskarżonej decyzji KRUS z dnia
27 marca 2006 r..
Sąd ten wskazał, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników,
określa ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiąc
w art. 1 ust. 1, że ubezpieczenie obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników,
którzy mają obywatelstwo polskie. Rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy, jest
pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Na zasadzie art. 3 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu
podlega się z mocy ustawy albo wniosek. Przepis art. 16 ust. 2 pkt 2 stanowi, iż ubezpieczeniem społecznym na wniosek obejmuje się osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako
rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury
lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu
przez okres co najmniej 50 kwartałów. Bezsporne jest, że wnioskodawczyni jest
współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i od przeszło pięciu lat nie prowadzi działal-
ności rolniczej. W ocenie Sądu, art. 16 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania wobec
wnioskodawczyni, gdyż przez „zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej" należy
rozumieć zakończenie jej w sposób definitywny. Zaprzestanie działalności rolniczej wiązane
jest najczęściej z faktem nabycia uprawnień emerytalno - rentowych lub ewentualnym wyzbyciem się własności gospodarstwa (art. 28 ust. 4, art. 28 ust. 10, art. 19 ust. 2 pkt 3).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można na równi z taką sytuacją traktować przypadków, w których ubezpieczony rezygnuje z prowadzenia działalności rolnej decydując
się na podjęcie innego rodzaju działalności. Tym samym wnioskodawczyni nie zaprzestała
prowadzenia działalności rolnej w rozumieniu art. 16 ust. 2, zrezygnowała bowiem z
pracy w gospodarstwie jedynie czasowo, w związku z wyjazdem za granicę, pozostając w dalszym ciągu współwłaścicielką gospodarstwa rolnego.
Na skutek apelacji działającego w imieniu własnym i żony Kazimierza S., wyrokiem z dnia 31 lipca 2007 r., Sąd Apelacyjny w Lublinie, zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i objął Elżbietę S. ubezpieczeniem społecznym emerytalno rentowym na wniosek od dnia 2 marca 2006 r. W ocenie Sądu drugiej instancji, wnioskodawczyni może być objęta ubezpieczeniem emerytalno - rentowym na wniosek na
podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro nie ma
wątpliwości, że zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, bowiem wyjechała w
sierpniu 2001 r. do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej i nadal tam przebywa. Fakt
wyłączenia jej z obowiązkowego rolniczego ubezpieczenia społecznego od dnia 1 października 2001 r. stwierdzony został decyzją KRUS z dnia 27 czerwca 2004 r., a odwołanie od tej decyzji zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu
Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 23 grudnia 2005 r.
W uzasadnieniu swojego stanowiska, Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę
Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 5/04 (OSNP 2004 nr 22, poz. 389), w
której wskazano, że „wypłata części uzupełniającej świadczenia rolnika, który będąc
właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim
działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. (...)
nie ulega zawieszeniu na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 w związku z ust. 4 tej ustawy”,
wywodząc, że wnioskodawczyni, nie prowadząc w związku z wyjazdem za granicę
gospodarstwa rolnego mimo pozostawania jego współwłaścicielką, zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, a udowadniając okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu wynoszący ponad 50 kwartałów, spełniła wymogi do objęcia jej ubezpieczeniem emerytalno - rentowym rolników na wniosek.
Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną organ rentowy i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 16 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20
grudnia 1990 r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wynikające z nieprawidłowej interpretacji pojęcia: „zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej" i
przyjęcie, że wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy i w związku z tym spełniła warunki do objęcia ubezpieczeniem na wniosek, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy do rozpoznania Sądowi drugiej instancji, lub uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości, jego zmianę i orzeczenie co do istoty sprawy, wraz z orzeczeniem o kosztach
postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie,
podnosząc, że skoro wnioskodawczyni podlegała pełnemu ubezpieczeniu rolniczemu
przez okres ponad 70 kwartałów, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w
związku z wyjazdem za granicę i nie nabyła prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, może być objęta ubezpieczeniem emerytalno - rentowym na wniosek.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 20
grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniem emerytalno rentowym na wniosek można objąć osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty
z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu przez okres
co najmniej 50 kwartałów.
W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu jako rolnik w okresach od 1 stycznia 1987 r. do 14 lutego 1991 r. i od 1 stycznia
1997 r. do 30 września 2001 r., a następnie wyjechała w sierpniu 2001 r. do Stanów Zjednoczonych i nadal tam przebywa. Niesporne jest także wyłączenie jej z obowiązkowego
rolniczego ubezpieczenia społecznego od 1 października 2001 r. decyzją KRUS z dnia
27 czerwca 2004 r., potwierdzoną prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu
Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 23 grudnia 2005 r. Sporna pozostaje natomiast ocena czy wnioskodawczyni, będąca nadal współwłaścicielką gospodarstwa
rolnego, przebywając obecnie za granicą (od sześciu lat), zaprzestała prowadzenia
działalności rolniczej w rozumieniu art. 16 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym
rolników, a wobec powyższego czy wypełniła zawarte w nim przesłanki skutkujące
objęciem ubezpieczeniem na wniosek. Odpowiadając twierdząco na to zagadnienie,
Sąd Apelacyjny, posiłkując się uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II
UZP 5/04 (OSNP 2004 nr 22, poz. 389), uznał, że wyjazd za granicę i dalszy tam pobyt
uzasadnia stwierdzenie, że mimo zachowania własności gospodarstwa rolnego, zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej, co uzasadnia objęcie ubezpieczeniem emerytalno - rentowym na wniosek na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników.
Pogląd ten nie jest trafny. Przede wszystkim należy zauważyć, podzielając wyrażoną w powołanej uchwale Sądu Najwyższego wykładnię art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że dotyczyła ona zawieszenia wypłaty części uzupełniającej
renty rolnika, który zakończył prowadzenie gospodarstwa rolnego, wydzierżawiając je, a
tym samym nie może mieć odniesienia do sytuacji osoby, będącej współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, która nie prowadzi działalności rolniczej w związku z czasowym pobytem za granicą.
Przez „zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej" w rozumieniu art. 16 ust. 2
ustawy, należy rozumieć, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, zakończenie jej
w sposób definitywny. Jest ono wiązane najczęściej bądź to z faktem nabycia uprawnień
emerytalno - rentowych, bądź też niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym lub
ewentualnym wyzbyciem się jego własności (art. 28 ust. 4, art. 28 ust. 10, art. 19 ust. 2
pkt 3). W ocenie Sądu Najwyższego, nie można na równi z powyższymi wymogami definiować na potrzeby art. 16 ustawy czasowego wyjazdu poza granice kraju jako ostatecznego „zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej”. Tylko bowiem właściciel (posiadacz) gospodarstwa rolnego, który utracił możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania
tą drogą środków utrzymania, nabywa prawo do objęcia ubezpieczeniem na wniosek,
którego celem jest uzupełnienie posiadanego okresu ubezpieczenia dla uzyskania
uprawnień do świadczeń przewidzianych ustawą. Z oczywistych względów nie dotyczy to osoby, która - tak jak wnioskodawczyni w sprawie, może kontynuować prowadzenie działalności rolniczej, podlegając ubezpieczeniu.
Z tych względów, podzielając zarzuty skargi kasacyjnej, orzeczono jak w sentencji,
na podstawie art. 39816 k.p.c.
O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c., uwzględniając taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej.