Firefighter's social insurance claim dismissed; non-retroactive law applies to new business activity period.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the firefighter's cassation appeal regarding mandatory social insurance for his business activities. The court found that while the 1999 social insurance law removed previous exemptions, it did not retroactively apply to the period before its entry into force. Consequently, the firefighter was not subject to mandatory insurance during the specific one-year window between January and December 1999.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą: The principle of non-retroactivity of law precludes applying new mandatory social insurance obligations to periods preceding the statute's effective date, even if the new law alters the status of public servants.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 4 października 2006 r.
II UK 36/06
Funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu
społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), w okresie od dnia 1 stycznia
1999 r. do dnia 29 grudnia 1999 r. nie podlegali obowiązkowo ubezpieczeniu
społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.
Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata
Gudowska, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2006 r. sprawy z odwołania Jacka M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z.G. o podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu z dnia 22 września 2005 r. [...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.G. (organ rentowy) decyzją z
dnia 26 października 2001 r. stwierdził, że Jacek M. (wnioskodawca) od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 29 grudnia 1999 r. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 3 grudnia 2003 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji.
Sąd ustalił między innymi, że wnioskodawca z dniem 19 maja 1997 r. rozpoczął
działalność gospodarczą, jednocześnie pozostając w tym czasie funkcjonariuszem
Państwowej Straży Pożarnej; z tytułu działalności gospodarczej nie opłacał składek
na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i rentowe. Sąd stwierdził, że przepisy
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.
Nr 137, poz. 887 ze zm.) pogorszyły sytuację prawną osób pozostających w stosunku służby i jednocześnie prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w ten
sposób, że w poprzednim stanie prawnym osoby te korzystały ze zwolnień z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, a od 1 stycznia 1999 r. utraciły te przywileje. Z dniem 30 grudnia 1999 r. ustawodawca wprowadził korzystne
zmiany polegające na tym, że osoby w analogicznej jak wnioskodawca sytuacji nie
mają już obowiązku opłacania składek emerytalnych i rentowych, natomiast mogą
być dobrowolnie obejmowane ubezpieczeniem społecznym. Przepis art. 9 ust. 8
ustawy nie budzi wątpliwości, jednakże zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz,
nie można go stosować do sytuacji wnioskodawcy sprzed wejścia normy w życie. Z
tego powodu wnioskodawca był objęty w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 grudnia
1999 r. obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 września 2005 r. [...] zmienił
zaskarżony apelacją wnioskodawcy powyższy wyrok oraz poprzedzającą go decyzję
organu rentowego w ten sposób, że stwierdził, iż wnioskodawca w okresie od 1
stycznia 1999 r. do 29 grudnia 1999 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu
społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W ocenie
Sądu jest bezsporne, że żołnierzom zawodowym, jak i funkcjonariuszom Państwowej
Straży Pożarnej, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozostawali w służbie ustawodawca dał prawo do dobrowolnego (na
wniosek) objęcia ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z innych tytułów, w tym z
tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca, który podjął służbę
przed 1 stycznia 1999 r. podlegał odrębnym przepisom w zakresie ubezpieczenia
emerytalnego i rentowego i zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o
ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich
rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), który utracił moc z
dniem 1 stycznia 1999 r., jako osoba objęta odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego nie podlegał ubezpieczeniu określonemu tą ustawą w okresie jej obowiązywania. Nowelizacja art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dodanie ustępu 8 spowodowała, że osoby pozostające w stosunku
służby przed 1 stycznia 1999 r. i spełniające jednocześnie warunki do podlegania
ubezpieczeniom z innych tytułów, obejmowane są tymi ubezpieczeniami dobrowolnie
na swój wniosek. Przepis ten zrównał zatem sytuację żołnierzy i funkcjonariuszy będących w służbie przed 1 stycznia 1999 r. z tymi, którzy służbę podjęli po tej dacie.
Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej
działalności gospodarczej od 1 stycznia do 29 grudnia 1999 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis art. 9 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi
potwierdzenie rzeczywistej woli i intencji ustawodawcy, który w przepisie art. 2a
określił, że ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych i
dotyczy to także warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca postanowił również, że ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego przed sądem (art. 2a ust. 3). Racjonalność ustawodawcy
zmierzała do równego traktowania funkcjonariuszy, którzy podjęli służbę przed dniem
1 stycznia 1999 r. i po tym dniu. Przyjęcie, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji, że
zasada dobrowolności ubezpieczenia z innych tytułów nie byłaby stosowana wobec
funkcjonariuszy, którzy podjęli służbę przed 1 stycznia 1999 r., pozostawałaby w rażącej sprzeczności z treścią zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej
w art. 2 Konstytucji RP.
Sąd stwierdził, iż w prawie ubezpieczeń społecznych obowiązuje zasada
ekwiwalentności, co oznacza, że ubezpieczony w zamian za opłacone składki ma
prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Opłacenie przez wnioskodawcę
składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej
nie wiązałoby się z żadnymi korzyściami finansowymi w świetle przepisów ustawy z
18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, którym podlega jako
funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej. Odmienne traktowanie funkcjonariuszy
w zależności od daty podjęcia przez nich służby narusza zasadę równości, sprawiedliwości i jest niezgodne z Konstytucją RP.
Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt
17 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 9 ust. 8 tej
ustawy w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez przyjęcie na podstawie art. 2a
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 2 Konstytucji RP, że powód
pozostający w stanie służby w dniu 1 stycznia 1999 r. i prowadzący jednocześnie
działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu,
a stwierdzenie decyzją istnienia obowiązków tego ubezpieczenia rażąco narusza
zasadę demokratycznego państwa prawa oraz zasadę ekwiwalentności składek.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 6 ust. 1 pkt 17 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w spornym okresie, tj. od 1 stycznia 1999 r. do
30 grudnia 1999 r., miały odpowiednio następujące brzmienie: „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem ust. 3 oraz art. 8 i
9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są (...) funkcjonariuszami Państwowej Straży Pożarnej” i „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i
rentowym podlegają osoby wymienione w ust. 1 pkt 13-18, które nie pozostawały w
służbie w dniu wejścia w życie ustawy.” Z powyższych przepisów wynika w sposób
niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca, który w dniu wejścia w życie ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. (art. 127 ustawy)
pozostawał w służbie w Państwowej Straży Pożarnej, nie podlegał w tym okresie
obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym określonym w ustawie, lecz
odrębnym przepisom w zakresie zaopatrzenia emerytalnego.
Skutkiem nieobjęcia systemem powszechnego ubezpieczenia społecznego
funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu
wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, było to, że nie podlegali oni obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z żadnego tytułu ubezpieczenia unormowanego tą ustawą, w tym również z tytułu równoczesnego prowadzenia
pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy). Jak trafnie
stwierdził Sąd drugiej instancji wnioskodawca -zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia
18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.),
który utracił moc z dniem 1 stycznia 1999 r. - jako osoba objęta odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego nie podlegał ubezpieczeniu określonemu tą ustawą w okresie jej obowiązywania.
Przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do dnia 30 grudnia 1999
r. funkcjonariusze państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu
1 stycznia 1999 r. i jednocześnie prowadzili pozarolniczą działalność gospodarczą,
nie podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia tej działalności.
Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 9 ust. 8
ustawy, dodanego przez art. 1 pkt 5 lit. d ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr
110, poz. 1256), który stanowił, że: „osoby pozostające w stosunku służby, które
podjęły służbę przed dniem 1 stycznia 1999 r., spełniające jednocześnie warunki do
podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w
art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, obejmowane są tymi ubezpieczeniami dobrowolnie na
swój wniosek.”; przepis ten wszedł w życie w dniu 30 grudnia 1999 r. (art. 16 ustawy
zmieniającej). Przepis art. 9 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
umożliwił - od dnia 30 grudnia 1999 r. - osobom pozostającym w stosunku służby
przed dniem 1 stycznia 1999 r., w tym funkcjonariuszom Państwowej Straży Pożarnej objętym systemem zaopatrzenia emerytalno-rentowego funkcjonariuszy, a nieobjętym powszechnym systemem ubezpieczenia społecznego, którzy jednocześnie
spełniali warunki podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowego z tytułów, o
których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
objęcie tymi ubezpieczeniami wyłącznie dobrowolnie na swój wniosek. Nie było to
zatem odebranie „nabytych uprawnień” do podlegania jednemu tytułowi ze zbiegających się podstaw podlegania zaopatrzeniu emerytalno-rentowemu funkcjonariuszy
oraz ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność
gospodarczą, ale dodanie uprawnienia do skorzystania z dobrowolnego tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez tych funkcjonariuszy Państwowej Straży
Pożarnej, którzy w ogóle nie zostali objęci systemem powszechnego ubezpieczenia
społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r. II UK 247/04,
OSNP 2005 nr 22, poz. 362).
Powyższe prowadzi do konkluzji, że funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegali w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 29
grudnia 1999 r. obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.