Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 36/06 Generato dall'IA

Firefighter's social insurance claim dismissed; non-retroactive law applies to new business activity period.

Numero d'incarto II UK 36/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the firefighter's cassation appeal regarding mandatory social insurance for his business activities. The court found that while the 1999 social insurance law removed previous exemptions, it did not retroactively apply to the period before its entry into force. Consequently, the firefighter was not subject to mandatory insurance during the specific one-year window between January and December 1999.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą: The principle of non-retroactivity of law precludes applying new mandatory social insurance obligations to periods preceding the statute's effective date, even if the new law alters the status of public servants.

Parole chiave

Generato dall'IA
non-retroactivity principle social insurance obligations firefighter status business activity exemption entry into force date

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin
art. 2 Konstytucji RP
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 2 Konstytucji RP, że powód

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 4 października 2006 r.

II UK 36/06

Funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), w okresie od dnia 1 stycznia

1999 r. do dnia 29 grudnia 1999 r. nie podlegali obowiązkowo ubezpieczeniu

społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2006 r. sprawy z odwołania Jacka M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z.G. o podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Poznaniu z dnia 22 września 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.G. (organ rentowy) decyzją z

dnia 26 października 2001 r. stwierdził, że Jacek M. (wnioskodawca) od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 29 grudnia 1999 r. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 3 grudnia 2003 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji.

Sąd ustalił między innymi, że wnioskodawca z dniem 19 maja 1997 r. rozpoczął

działalność gospodarczą, jednocześnie pozostając w tym czasie funkcjonariuszem

Państwowej Straży Pożarnej; z tytułu działalności gospodarczej nie opłacał składek

na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i rentowe. Sąd stwierdził, że przepisy

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm.) pogorszyły sytuację prawną osób pozostających w stosunku służby i jednocześnie prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w ten

sposób, że w poprzednim stanie prawnym osoby te korzystały ze zwolnień z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, a od 1 stycznia 1999 r. utraciły te przywileje. Z dniem 30 grudnia 1999 r. ustawodawca wprowadził korzystne

zmiany polegające na tym, że osoby w analogicznej jak wnioskodawca sytuacji nie

mają już obowiązku opłacania składek emerytalnych i rentowych, natomiast mogą

być dobrowolnie obejmowane ubezpieczeniem społecznym. Przepis art. 9 ust. 8

ustawy nie budzi wątpliwości, jednakże zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz,

nie można go stosować do sytuacji wnioskodawcy sprzed wejścia normy w życie. Z

tego powodu wnioskodawca był objęty w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 grudnia

1999 r. obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 września 2005 r. [...] zmienił

zaskarżony apelacją wnioskodawcy powyższy wyrok oraz poprzedzającą go decyzję

organu rentowego w ten sposób, że stwierdził, iż wnioskodawca w okresie od 1

stycznia 1999 r. do 29 grudnia 1999 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W ocenie

Sądu jest bezsporne, że żołnierzom zawodowym, jak i funkcjonariuszom Państwowej

Straży Pożarnej, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozostawali w służbie ustawodawca dał prawo do dobrowolnego (na

wniosek) objęcia ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z innych tytułów, w tym z

tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca, który podjął służbę

przed 1 stycznia 1999 r. podlegał odrębnym przepisom w zakresie ubezpieczenia

emerytalnego i rentowego i zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich

rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), który utracił moc z

dniem 1 stycznia 1999 r., jako osoba objęta odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego nie podlegał ubezpieczeniu określonemu tą ustawą w okresie jej obowiązywania. Nowelizacja art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dodanie ustępu 8 spowodowała, że osoby pozostające w stosunku

służby przed 1 stycznia 1999 r. i spełniające jednocześnie warunki do podlegania

ubezpieczeniom z innych tytułów, obejmowane są tymi ubezpieczeniami dobrowolnie

na swój wniosek. Przepis ten zrównał zatem sytuację żołnierzy i funkcjonariuszy będących w służbie przed 1 stycznia 1999 r. z tymi, którzy służbę podjęli po tej dacie.

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej od 1 stycznia do 29 grudnia 1999 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis art. 9 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi

potwierdzenie rzeczywistej woli i intencji ustawodawcy, który w przepisie art. 2a

określił, że ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych i

dotyczy to także warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca postanowił również, że ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego przed sądem (art. 2a ust. 3). Racjonalność ustawodawcy

zmierzała do równego traktowania funkcjonariuszy, którzy podjęli służbę przed dniem

1 stycznia 1999 r. i po tym dniu. Przyjęcie, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji, że

zasada dobrowolności ubezpieczenia z innych tytułów nie byłaby stosowana wobec

funkcjonariuszy, którzy podjęli służbę przed 1 stycznia 1999 r., pozostawałaby w rażącej sprzeczności z treścią zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej

w art. 2 Konstytucji RP.

Sąd stwierdził, iż w prawie ubezpieczeń społecznych obowiązuje zasada

ekwiwalentności, co oznacza, że ubezpieczony w zamian za opłacone składki ma

prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Opłacenie przez wnioskodawcę

składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej

nie wiązałoby się z żadnymi korzyściami finansowymi w świetle przepisów ustawy z

18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, którym podlega jako

funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej. Odmienne traktowanie funkcjonariuszy

w zależności od daty podjęcia przez nich służby narusza zasadę równości, sprawiedliwości i jest niezgodne z Konstytucją RP.

Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt

17 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 9 ust. 8 tej

ustawy w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez przyjęcie na podstawie art. 2a

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 2 Konstytucji RP, że powód

pozostający w stanie służby w dniu 1 stycznia 1999 r. i prowadzący jednocześnie

działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu,

a stwierdzenie decyzją istnienia obowiązków tego ubezpieczenia rażąco narusza

zasadę demokratycznego państwa prawa oraz zasadę ekwiwalentności składek.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 6 ust. 1 pkt 17 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w spornym okresie, tj. od 1 stycznia 1999 r. do

30 grudnia 1999 r., miały odpowiednio następujące brzmienie: „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem ust. 3 oraz art. 8 i

9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są (...) funkcjonariuszami Państwowej Straży Pożarnej” i „obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym podlegają osoby wymienione w ust. 1 pkt 13-18, które nie pozostawały w

służbie w dniu wejścia w życie ustawy.” Z powyższych przepisów wynika w sposób

niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca, który w dniu wejścia w życie ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. (art. 127 ustawy)

pozostawał w służbie w Państwowej Straży Pożarnej, nie podlegał w tym okresie

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym określonym w ustawie, lecz

odrębnym przepisom w zakresie zaopatrzenia emerytalnego.

Skutkiem nieobjęcia systemem powszechnego ubezpieczenia społecznego

funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu

wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, było to, że nie podlegali oni obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z żadnego tytułu ubezpieczenia unormowanego tą ustawą, w tym również z tytułu równoczesnego prowadzenia

pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy). Jak trafnie

stwierdził Sąd drugiej instancji wnioskodawca -zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia

18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.),

który utracił moc z dniem 1 stycznia 1999 r. - jako osoba objęta odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego nie podlegał ubezpieczeniu określonemu tą ustawą w okresie jej obowiązywania.

Przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do dnia 30 grudnia 1999

r. funkcjonariusze państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu

1 stycznia 1999 r. i jednocześnie prowadzili pozarolniczą działalność gospodarczą,

nie podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia tej działalności.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 9 ust. 8

ustawy, dodanego przez art. 1 pkt 5 lit. d ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

110, poz. 1256), który stanowił, że: „osoby pozostające w stosunku służby, które

podjęły służbę przed dniem 1 stycznia 1999 r., spełniające jednocześnie warunki do

podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w

art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, obejmowane są tymi ubezpieczeniami dobrowolnie na

swój wniosek.”; przepis ten wszedł w życie w dniu 30 grudnia 1999 r. (art. 16 ustawy

zmieniającej). Przepis art. 9 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

umożliwił - od dnia 30 grudnia 1999 r. - osobom pozostającym w stosunku służby

przed dniem 1 stycznia 1999 r., w tym funkcjonariuszom Państwowej Straży Pożarnej objętym systemem zaopatrzenia emerytalno-rentowego funkcjonariuszy, a nieobjętym powszechnym systemem ubezpieczenia społecznego, którzy jednocześnie

spełniali warunki podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowego z tytułów, o

których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

objęcie tymi ubezpieczeniami wyłącznie dobrowolnie na swój wniosek. Nie było to

zatem odebranie „nabytych uprawnień” do podlegania jednemu tytułowi ze zbiegających się podstaw podlegania zaopatrzeniu emerytalno-rentowemu funkcjonariuszy

oraz ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność

gospodarczą, ale dodanie uprawnienia do skorzystania z dobrowolnego tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez tych funkcjonariuszy Państwowej Straży

Pożarnej, którzy w ogóle nie zostali objęci systemem powszechnego ubezpieczenia

społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r. II UK 247/04,

OSNP 2005 nr 22, poz. 362).

Powyższe prowadzi do konkluzji, że funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej, którzy pozostawali w służbie w dniu wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegali w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 29

grudnia 1999 r. obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.