Sickness benefit lost when sick employee performs incidental, forced work to earn income.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Lech R. against the Social Insurance Institution regarding his entitlement to a sickness benefit. The court found that the applicant, while on sick leave, signed 34 financial documents for his company, an act deemed to be work performed to earn income rather than incidental administration. Consequently, the court ruled that the applicant lost his right to the benefit under Article 17 of the Social Benefits Act because he engaged in work during his period of incapacity.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; Loss of sickness benefit occurs if the insured performs work to earn income during incapacity, even if such activity is incidental and forced by circumstances.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 15 czerwca 2007 r.
II UK 223/06
Możliwość uznania, że nie dochodzi do utraty prawa do zasiłku chorobowego występuje tylko w razie podjęcia incydentalnej i wymuszonej okolicznościami aktywności zmierzającej do osiągnięcia zarobku w czasie pobierania
tego zasiłku.
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew
Myszka, Andrzej Wróbel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca
2007 r. sprawy z wniosku Lecha R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w B. o zasiłek chorobowy, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od
wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z
dnia 12 maja 2006 r. [...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 maja 2006 r. [...] Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zmienił na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Lecha R., w
sprawie o zasiłek chorobowy, przyjmując że organ rentowy trafnie pozbawił wnioskodawcę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 3 kwietnia 2003 r. do 17 kwietnia
2003 r., od 9 maja 2003 r. do 23 maja 2003 r., od 1 października 2003 r. do 3 listopada 2003 r., od 16 listopada 2003 r. do 29 lutego 2004 r. oraz od 3 sierpnia 2004 r.
do 30 października 2004 r., nakazując zwrot kwoty 45.929,32 zł, wypłaconej tytułem
tego świadczenia w związku z zatrudnieniem w „R.-F." Sp. z o.o. w Ż. Sąd ten nie
podzielił ustaleń Sądu pierwszej instancji poczynionych na podstawie zebranego
materiału dowodowego i uznał, że wnioskodawca, prowadząc sprawy spółki wyko-
rzystywał zwolnienie od pracy niezgodnie z jego przeznaczeniem, wykonując pracę
zarobkową, co uzasadniało pozbawienie go prawa do świadczenia w oparciu o art.
17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r.
Nr 31, poz. 267 ze zm.). Według ustaleń faktycznych wnioskodawca był zatrudniony
w spółce od 1 czerwca 2002 r. na czas nieokreślony jako prezes zarządu na podstawie umowy o pracę. Wiceprezesem spółki była jego żona Ewa R. W okresie korzystania ze zwolnień lekarskich, od 3 kwietnia 2003 r. do 17 kwietnia 2003 r., od 9 maja
2003 r. do 23 maja 2003 r., od 1 października 2003 r. do 3 listopada 2003 r., od 16
listopada 2003 r. do 29 lutego 2004 r. oraz od 3 sierpnia 2004 r. do 30 października
2004 r., podpisał łącznie 34 dokumenty, tj. faktury, listy przewozowe, dowody wpłaty i
wypłaty. Dokumenty podpisywał w domu lub w drodze do lekarza, wówczas gdy nie
było którejkolwiek z osób uprawnionych do ich podpisania. Do podpisywania faktur i
innych dokumentów była upoważniona Ewa R. i pracownicy A.K., J.C. i K.G., jednakże do podpisywania dokumentów bankowych uprawniony był tylko ubezpieczony i
jego żona jako wiceprezes spółki. Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie od kwietnia do
maja 2003 r., od października 2003 r. do lutego 2004 r. i od sierpnia do października
2004 r. podpisanych zostało łącznie przez wszystkie upoważnione osoby około 500
dokumentów. W ocenie tego Sądu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał podzielić stanowiska organu rentowego co do wykonywania przez ubezpieczonego pracy zarobkowej w okresie zwolnień lekarskich, albowiem stanowisko prezesa zarządu jakie pełnił obejmuje szeroki zakres obowiązków pracowniczych, sprowadzających się do prowadzenia spraw spółki oraz reprezentowania jej na zewnątrz;
art. 201 § 1 k.s.h., zgodnie z którym zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje
spółkę, zajmując się tak zarządzaniem wewnętrznym jak i zewnętrznym, a więc podejmowaniem określonych czynności w stosunkach z osobami trzecimi. W ocenie
Sądu pierwszej instancji z racji zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku prezesa
zarządu na podstawie umowy o pracę, podpisywanie faktur, listów przewozowych,
czy też innych dokumentów niewątpliwie stanowiło czynności wykonywane przez
ubezpieczonego jako prezesa zarządu również w okresach jego pracy dla spółki,
jednak w marginalnym zakresie w stosunku do pełnego zakresu jego obowiązków.
Sama czynność złożenia podpisu na dokumencie sporządzonym przez inną osobę,
zwłaszcza niewymagającym dłuższej analizy, nie może być traktowana jako praca w
rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r.. Sąd Rejonowy powołał się na
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00 (OSNP 2003 nr
20, poz. 498), zgodnie z którym podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych nie może być traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej, powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego. Rozpatrując apelację
organu rentowego Sąd Okręgowy wskazał, że z zeznań wnioskodawcy, złożonych w
trakcie postępowania kontrolnego prowadzonego przez organ rentowy wynika, że w
trakcie zwolnienia lekarskiego pozostawał on w dyspozycji firmy i było to powszechnie wiadome pracownikom spółki, a w razie potrzeby udawał się do firmy. Przeczy to
zeznaniom świadków, według których podpisy na fakturach i innych dokumentach
wnioskodawca składał w domu i że były to przypadki sporadyczne. W ocenie Sądu
Okręgowego w świetle powyższego nie można uznać, iż czynności wykonywane
przez wnioskodawcę w czasie zwolnienia lekarskiego nie mieściły się w pojęciu
„pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z
ubezpieczenia społecznego.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25
czerwca 1999 r., poprzez przyjęcie, że „wykonywanie czynności formalnych j mających marginalne znaczenia dla prowadzenia spraw osoby prawnej - stanowi wykonywanie pracy zarobkowej” i wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy
poprzez oddalenie apelacji ZUS, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji przy
uwzględnieniu kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Stosownie do art.
39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej
(jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie - (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości w
świetle niezakwestionowanych ustaleń Sądu Okręgowego, sporna pozostaje jedynie
ich ocena w świetle przepisów prawa materialnego. W świetle ustaleń faktycznych,
wiążących Sąd Najwyższy z mocy art. 39813 § 2 k.p.c., wnioskodawca w okresie
orzeczonej niezdolności do pracy nie powstrzymywał się od aktywności pracowniczej. Do tak ustalonego stanu faktycznego Sąd zastosował prawidłowo prawo materialne, dokonując wykładni art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek
chorobowy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego rekompensującym
utratę zarobków na skutek choroby. Ryzyko ubezpieczeniowe objęte ubezpieczeniem z tytułu choroby odnosi się do niemożliwości uzyskiwania dochodów w razie
jego spełnienia. Zasiłek chorobowy przysługuje zatem tylko wówczas, gdy choroba
uniemożliwia uzyskiwanie dochodu z pracy. Zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną (art. 80 k. p.). Stąd też zasiłek nie przysługuje - najogólniej
mówiąc - za okresy wykonywania pracy, za nie bowiem przysługuje nie zasiłek lecz
wynagrodzenie. Taka reguła wynika z art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z
ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, stanowiącego, że
ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego
zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Nie
budzi wątpliwości, że prawo do tego świadczenia podlega utracie w przypadku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w cytowanym przepisie, a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do
pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego
zwolnienia - por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r., I UK 370/04
(OSNP 2005 nr 21, poz. 342), w którym wskazano że „pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powodującą utratę prawa do
zasiłku chorobowego (...) na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999
r. (...) jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim”. W przywołanym w skardze kasacyjnej wyroku z
dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 154/04 (OSNP 2005 nr 19, poz. 307), Sąd Najwyższy
uznał iż „ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego w przypadku wystąpienia
jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia
25 czerwca 1999 r., a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z
celem tego zwolnienia”. Taka interpretacja omawianej regulacji wypływa z konieczno-
ści ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w którym przeważa - z uwagi na bezwzględnie obowiązujący charakter norm prawnych - ścisłe ujęcie uprawnień i obowiązków ubezpieczonych. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że przesłanki powodujące utratę prawa do
świadczenia mają charakter niezależny, odrębny. Wystarczy więc, że w czasie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową i nie jest niezbędne, aby była ona niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. O zakwalifikowaniu
wykonywania określonych czynności jako „pracy”, nie decyduje charakter stosunku
prawnego, na podstawie którego są one wykonywane, ale rodzaj tych czynności.
Chodzi bowiem nie tylko o wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku zatrudnienia, ale wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych także o charakterze cywilnoprawnym, w tym prowadzenie
własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 14 kwietnia 2000 r., II UKN 513/99, OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 627, z dnia
19 lipca 2001 r., II UKN 494/00, OSNP 2003 nr 9, poz. 234, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 1996 r., III AUr 388/96, Prawo Pracy 1997 nr 2, s.
43, i w Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r., III AUa 945/98, OSA 1999 nr 11-12,
poz. 58). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się także, że w pewnych
przypadkach wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy. Na przykład wykonywanie „formalnoprawnych czynności do jakich jest zobowiązany ubezpieczony jako pracodawca” (wyrok z dnia 7 października 2003 r., II UK 76/03, OSNP
2004 nr 14, poz. 247), czy „podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów
finansowych” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00,
OSNP 2003 nr 20, poz. 498). Jednakże należy zaznaczyć, że chodzi tu o zachowania o charakterze incydentalnym. Tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami
aktywność może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku. W innych przypadkach za sporny okres nie należy się zasiłek lecz wynagrodzenie za pracę. W ustalonych okolicznościach sprawy należało w związku z tym uznać, że wnioskodawca
wypełnił przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa i wobec
tego utracił prawa do zasiłku chorobowego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.