Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 141/04 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses claim of legal evasion when actual work duties were performed under a labor contract.

Numero d'incarto II UK 141/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a dispute over social insurance benefits for a pregnant woman. The lower courts found the labor contract void due to the employer's alleged intent to evade social security laws, despite the employee's pregnancy and short-term employment. The Supreme Court ruled that a contract is not void for evasion if the parties actually performed the duties and rights inherent to a labor relationship.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 58 § 1 k.c.; Art. 300 k.p.: A labor contract is not deemed concluded for the purpose of evading legal provisions if the parties actually performed the obligations and enjoyed the rights flowing from that contract.

Parole chiave

Generato dall'IA
labor contract validity social insurance evasion actual performance of duties void contract consequences social security benefits factual employment relationship legal evasion intent

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 58 § 1 k.c.
celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w związku z art.
Art. 300 k.p.
w związku z art. 300 k.p.).
Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Art. 393 § 1 k.p.c.
Mając to na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1
art. 58 § 1 k.c
celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c.
art. 300 k.p
w związku z art. 300 k.p.).
art. 83 k.c
Nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji co do pozorności zawarcia umowy o pracę w rozumieniu art. 83 k.c., natomiast w jej zawarciu dopatrzył się
art. 316 § 1 k.p.c
art. 316 § 1 k.p.c., przez
art. 22 k.p
Umowie o pracę nie naruszającej art. 22 k.p.
art. 39313 § 1 k.p.c
Mając to na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 25 stycznia 2005 r.

II UK 141/04

Stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w

celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r.

sprawy z wniosku Edyty C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. z udziałem zainteresowanego Apolinarego M. o pracownicze ubezpieczenie

społeczne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku z dnia 4 marca 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 listopada 2002 r. oddalił odwołanie Edyty C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. z dnia 17 maja 2002 r. w przedmiocie odmowy

objęcia jej ubezpieczeniem od dnia 15 marca 2001 r. Jako tytuł ubezpieczenia Edyta

C. powoływała zatrudnienie jako gospodyni domowa u brata teściowej Apolinarego

M., na podstawie umowy o pracę wykonywanej w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności zawarcia umowy, w tym przede

wszystkim ciąża wnioskodawczyni, w wyniku której urodziła dziecko w dniu 24 maja

2001 r., świadczyły o pozorności zawarcia umowy o pracę. Nie dał wiary zeznaniom

Apolinarego M. potwierdzających wykonywanie przez wnioskodawczynię pracy, a

zeznania świadka Tadeusza K., jego sąsiada, który potwierdził, że wiosną 2001 r.

widział jak wnioskodawczyni gotowała i sprzątała u M., uznał za niemające znaczenia dla istoty sporu, „która sprowadzała się do wyjaśnienia, czy praca była wykonywana dla pozoru, czy też nie”.

W apelacji wnioskodawczyni zarzuciła bezzasadność pominięcia oczywistych

dowodów świadczenia przez nią pracy i dokonanie ustaleń w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r. apelację oddalił, mimo że zeznania zainteresowanego Apolinarego M. i świadka Tadeusza K. ocenił jako spójne i

niedające podstawy do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni rzeczywiście pracy nie wykonywała. Nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji co do pozorności zawarcia umowy o pracę w rozumieniu art. 83 k.c., natomiast w jej zawarciu dopatrzył się

celu obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.); uznał w konsekwencji,

że zasadniczym celem umowy nie było świadczenie pracy, lecz uzyskanie świadczeń

z ubezpieczenia społecznego.

Od tego wyroku ubezpieczona wniosła kasację opartą na obydwu podstawach

- naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego art. 58 § 1 k.c., i obrazy przepisów postępowania, tj. art. 316 § 1 k.p.c., przez

wydanie wyroku bez własnych ustaleń uzasadniających zmianę podstawy prawnej

rozstrzygnięcia z art. 83 k.c. (przyjętego przez Sąd pierwszej instancji) na art. 58 § 1

k.c., stanowiący podstawę zaskarżonego wyroku. W ocenie skarżącej, świadczenie

przez nią pracy przekreślało pozorność oświadczeń woli stron umowy o pracę tak

samo, jak zawarcia jej w celu obejścia prawa. Wniosek o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skarżąca uzasadniła

błędną interpretacją przez Sąd drugiej instancji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14

marca 2001 r., II UKN 258/00 (OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 527).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W powołanym przez Sąd Okręgowy i skarżącą wyroku z dnia 14 marca 2001

r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o

zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca

świadczenie to przyjmował. Równocześnie dopuścił rozważenie obejścia prawa (art.

58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy można stwierdzić, że umowa o pracę

między Edytą C. i Apolinarym M. nie została zawarta dla pozoru, gdyż nie stwierdzono, iżby strony zawierając ją miały zamiar wywołania innych skutków prawnych

niż te, które wynikają z umowy o pracę, oraz by jednocześnie próbowały przez jej

zawarcie wprowadzić kogokolwiek w błąd do co dokonania tej, a nie innej czynności.

Przeciwnie, nie pozorowały zawarcia umowy o pracę i były zgodne co do tego, aby

ich oświadczenia woli wywołały odpowiadający im skutek. Skutkiem tym było między

innymi objęcie ubezpieczeniem społecznym.

Dążenie do tego skutku Sąd drugiej instancji ocenił jako zamiar obejścia

prawa, prowadzący do nieważności umowy (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300

k.p.), której „zasadniczym celem nie było świadczenie pracy, lecz uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego”. Ocena ta była jednak co najmniej przedwczesna, gdyż stwierdzenie, że umowa zmierza do obejścia prawa, wymaga poczynienia

konkretnych ustaleń faktycznych, dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu, jaki

strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 18 nr

95, poz. 227 i wyrok z dnia 23 września 1997 r., I PKN 276/97, OSNAPiUS 13 nr 98,

poz. 397). Tymczasem - jak trafnie podniesiono w kasacji - Sąd Okręgowy, wskazując na nieważność zawartej przez skarżącą umowy o pracę, w gruncie rzeczy nie

wyjaśnił jej przyczyny. Pominął, że cel obejścia ustawy polega na takim ukształtowaniu treści umowy, które pozornie nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości

zmierza do zrealizowania celu przez nią zakazanego. Umowie o pracę nie naruszającej art. 22 k.p. nie można stawiać zarzutu zawarcia w celu obejścia prawa, nawet

gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia

społecznego. Krytyczny ogląd zawierania umów o pracę przez kobiety w zaawansowanej ciąży i ich krótkotrwałe zatrudnienie, rodzące prawo do pełni świadczeń przysługujących z ubezpieczenia społecznego z tytułu macierzyństwa, może uzasadniać

poczucie nadużywania prawa, jednak nie jego obejścia.

Domniemanego zamiaru obejścia prawa Sąd meriti nie przeciwstawił istnieniu

rzeczywistego stosunku stron umowy o pracę jako podlegającego obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego. Sąd Najwyższy wielokrotnie zawracał uwagę, że wady

oświadczeń woli dotykające umowy o pracę - nawet powodujące jej nieważność - nie

skutkują w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W tych stosun-

kach prawną doniosłość ma jedynie zamiar obejścia prawa przez „fikcyjne” zawarcie

umowy, tj. takie, które nie wiąże się ze świadczeniem pracy, a dokonanie zgłoszenia

do ubezpieczenia następuje pod pozorem zatrudnienia. Opisuje to sytuacja, w której

dochodzi do zgłoszenia do ubezpieczenia osoby niebędącej podmiotem ubezpieczenia, nieświadczącej pracy i przez to nienoszącej cech "zatrudnionego pracownika",

gdy nie są wykonywane obowiązki i prawa płynące z umowy o pracę (por. np. wyroki

z dnia 17 grudnia 1996 r., II UKN 32/96, OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 275, z dnia 16

marca 1999 r., II UKN 512/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 368 oraz z dnia 28 lutego

2001 r., II UKN 244/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 496). Nie można przypisać celu

obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.) stronom umowy o pracę, na

której podstawie rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej

umowy.

Artykuł 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) stanowi o obowiązkowym ubezpieczeniu emerytalnym i rentowym pracowników, czyli - stosownie do art. 2 k. p. - osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, a nie tych które tylko umowę o pracę zawarły. Obejściem prawa jest więc zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę.

Kodeks pracy nie reguluje skutków nieważności umowy o pracę. Ze względu

na rodzaj ubezpieczenia, którego dotyczył spór, istotne było jednak nie zakwestionowanie wad umowy o pracę, gdyż wady te, nawet prowadzące do nieważności

umowy, nie wywołują skutku w sferze prawa do świadczeń, jeżeli praca była świadczona. W stosunkach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie można lekceważyć

zaszłości faktycznych i przejść do porządku nad sytuacją osoby świadczącej pracę

na podstawie nieważnej umowy o pracę, gdy powstaje określony stan „trwałego

związania” stron stosunku pracy. Niemal powszechnie dopuszcza się pogląd, „że

osoba, która bez ważnej umowy o pracę znalazła się w sytuacji faktycznej, takiej, w

jakiej znajduje się podmiot zatrudniający wobec pracownika, obowiązana jest dokonać na rzecz pracownika tych świadczeń, jakie by mu się należały, gdyby istniał stosunek pracy” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1972 r., III CRN

83/72, OSNCP 1973 nr 2, poz. 30 omówione przez A. Szpunara i W. Wanatowską NP 1974 nr 1, s. 55 i W. Szuberta, PiP 1976 nr 1-2. s. 198 oraz glosowane przez G.

Goździewicza, PiP 1974 nr 1, s. 154).

Mając to na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1

k.p.c.).