Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I UK 549/16 Generato dall'IA

Supreme Court allows pension claim by recognizing tractor driver work as special conditions employment under old regulations.

Numero d'incarto I UK 549/16
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the Social Insurance Institution's cassation appeal and restored the lower court's pension award. The applicant worked as a tractor driver in a state farm, which the Social Insurance Institution incorrectly excluded from special conditions employment. The court ruled that the specific work performed fell within the expanded category of special conditions jobs defined by the relevant regulation. Consequently, the applicant was granted the right to a pension based on the corrected legal interpretation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 184 k.p.c.; § 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.: The Supreme Court holds that work performed before the regulation's entry into force, if it falls within the expanded category of special conditions jobs under § 19(2), constitutes a valid period for pension entitlement.

Parole chiave

Generato dall'IA
pension entitlement special conditions employment tractor driver work cassation appeal retirement age regulation state farm employment period of service occupazione adeguata

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 184 k.p.c.
art. 184 w związku z art.
§ 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
§ 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r.
W pierwszej kolejności wskazać należy na § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia.
art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej
Zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, wiek emerytalny, o którym mowa w ust.
art. 39814 k.p.c.
Z tych względów zaskarżony wyrok należy uznać za odpowiadający prawu.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
art. 98 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust.
§ 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w związku z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.
art. 47714 § 2 k.p.c
W konsekwencji powyższego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c.
art. 39814 k.p.c
Z tych względów zaskarżony wyrok należy uznać za odpowiadający prawu.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
art. 98 k.p.c
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I UK 549/16 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 lutego 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)‎SSN Zbigniew Myszka‎SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) w sprawie z odwołania J. A.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.‎o prawo do emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 lutego 2018 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.‎z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt III AUa …/15, 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz J. A. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 maja 2015 r., zmienioną decyzją z dnia 8 czerwca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy J. A. prawa do emerytury wobec nieudokumentowania wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych.Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy w G. zmienił decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od 13 kwietnia 2015 r.Sąd pierwszej instancji ustalił, że organ rentowy uwzględnił wnioskodawcy na dzień 1 stycznia 1999 r. 29 lat i 22 dni okresów składkowych inieskładkowych - w tym 14 lat, 4 miesiące i 10 dni pracy w warunkach szczególnych.Wnioskodawca w okresach od 1 lutego 1970 r. do 31 lipca 1970 r. oraz od 1 września 1970 r. do 31 października 1970 r. wykonywał stale i w pełnym wymiarze prace w szczególnych warunkach, o których mowa w wykazie A, dziale VIII poz. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm., dalej powoływane jako rozporządzenie), tj. prace kierowców pojazdu gąsienicowego w Państwowym Gospodarstwie Rolnym T. (przy orce, bronowaniu zasiewów, równaniu dróg, przy wykonywaniu prac w zakładowej żwirowni oraz w lesie przy wyciąganiu i układaniu ściętych drzew). W konsekwencji powyższego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury począwszy od dnia 13 kwietnia 2015 r., tj. od daty złożenia wniosku.Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2016 r. oddalił apelację organu rentowego od powyższego wyroku, podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i jego ocenę prawną.

Sąd Apelacyjny zauważył, że państwowe gospodarstwo rolne nie należy do sektora transportowego gospodarki, jednak pod poz. 3 działu VIII wykazu A, obok prac kierowców ciągników wymienione zostały również prace kierowców kombajnów i pojazdów gąsienicowych. W konsekwencji, prawidłowo Sąd pierwszej instancji zaliczył ubezpieczonemu cały sporny okres zatrudnienia w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w T.Organ rentowy zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.; dalej ustawa emerytalna) w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów „w sprawie pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze”, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że wnioskodawca, wykonując w okresie od 1 lutego 1970 r. do 31 lipca 1970 r. oraz od 1 września 1970 r. do 31 października 1970 r. pracę kierowcy pojazdu gąsienicowego przy pracach polowych, wykonywał - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - pracę w warunkach szczególnych, tj. pracę w transporcie wymienioną w wykazie A dziale VIII, poz. 3 rozporządzenia i legitymuje się ponad 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawy o prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu prac w szczególnych warunkach stanowią stały element sporów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W ostatnim czasie tego rodzaju postępowania koncentrują się na uprawnieniach emerytalnych kierowców ciągników (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, LEX nr 1467147; z dnia 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14, LEX nr 1797093; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 131/15, LEX nr 2057631; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15, LEX nr 2052411; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15, LEX nr 2080883; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15, LEX nr 2108499; z dnia 12 października 2016 r., III UK 1/16, niepubl.; z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15, LEX nr 2177089; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032; z dnia 16 lutego 2017 r., II UK 730/15;

LEX nr 2252207; z dnia 16 grudnia 2016 r., II UK 512/15, LEX nr 2202499).W judykaturze za dominujący uznaje się pogląd, że w świetle przepisów rozporządzenia (wykazu A i B, stanowiącego załącznik tego aktu) wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo - branżowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2008 r., I UK 381/07, LEX nr 494112; z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09, LEX nr 515698 i I UK 24/09, LEX nr 518067; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638; z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652; z dnia 14 marca 2013 r., I UK 547/12;

LEX nr 1415525). Oznacza to, że przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest dowolne, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale jest umiejscowione. W orzecznictwie przedstawiany jest też pogląd, że zasada stanowiskowo-branżowego charakteru wyodrębnienia prac kwalifikujących do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym nie ma charakteru absolutnego i w szczególnych okolicznościach sprawy można od niej odstąpić.

Może się bowiem zdarzyć, że zakład pracy wykonywał także zadania całkowicie odpowiadające innemu działowi gospodarki (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 66), a co za tym idzie, szkodliwość danego rodzaju pracy odpowiada szkodliwości pracy przyporządkowanej do innej branży. Decydujące w tym przypadku znaczenie ma to, czy pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych szkodliwych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, LEX nr 1439383; z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817).Podsumowując, przełamanie podziału branżowego jest możliwe w oparciu o tożsame warunki pracy, które prowadzą do ziszczenia się wcześniejszego ryzyka emerytalnego.

Chodzi więc o narażenie na taką samą ekspozycję czynników szkodliwych jak zatrudnieni w transporcie kierowcy ciągników i innych pojazdów transportowych, co determinuje ocenę warunków pracy jako szczególnych w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. W tym kontekście odmowa zakwalifikowania pracy traktorzysty (kierowcy ciągnika rolniczego) w trakcie prac polowych jako wykonywanej w szczególnych warunkach odpowiada rozumieniu tych przepisów przedstawionemu już wcześniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. przywołane wyżej wyroki: z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13; z dnia 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15 oraz z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15; z dnia 16 grudnia 2016 r., II UK 512/15).

Nie jest zatem trafne stanowisko Sądu drugiej instancji, wiążące możliwość kwalifikacji pracy traktorzysty przy pracach polowych do pracy w warunkach szczególnych z tym, że z pracami polowymi wiąże się szereg czynności transportowych. Pomija ono bowiem najistotniejszy element, a mianowicie brak tożsamości szkodliwych czynników, które występują przy pracach polowych i przy pracach w transporcieNależy jednak zwrócić uwagę na ewolucję branżowych zestawień stanowiskowo-branżowych. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz.U. z 1956 r.

Nr 39, poz. 176), obowiązujące od dnia 1 lipca 1956 r. do dnia 31 grudnia 1979 r., posługiwało się inną systematyką branż i kwalifikacji prac. Dział XV Żegluga, komunikacja i łączność stanowił odpowiednik obecnie obowiązującego działu VIII w transporcie i łączności. W tym dziale nie wymieniono prac kierowców ciągników, kombajnów czy pojazdów gąsienicowych, czy też prac kierowców samochodów ciężarowych. Natomiast dział XVII rolnictwo i leśnictwo do omawianych prac zaliczał: traktorzystów (poz. 1), drwali (poz. 2).Od dnia 1 stycznia 1980 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz.U. z 1979 r.

Nr 13, poz. 86). Dokonało ono zmian w systematyce branż. Po pierwsze, oddzielono rolnictwo i leśnictwo, pozostawiając w tym ostatnim sektorze drwali (poz.

1) oraz dodając w tej części poz. 2 (prace przy zrywce i wywózce drewna z lasu). Wyodrębniono nowy dział X w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym, lecz w nim nie umieszczono już traktorzystów. Jednocześnie zmodyfikowano zakres działu VIII, tytułując go w „transporcie i łączności”, a wśród prac zaliczonych do pierwszej kategorii zatrudnienia wymieniono: ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe oraz przeładunek materiałów sypkich, pylistych, toksycznych, żrących lub parzących w transporcie (poz. 1), prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów (poz.

2) i prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych (poz. 3). Aktualnie obowiązujące rozporządzenie zachowało tożsamą systematykę w dziale VIII transport i łączność. Faktycznie dzieli się ono na prace w transporcie (poz. od 1 do poz.

17) i łączności (poz. 18 do poz. 22).W tym aspekcie należy zwrócić uwagę na czynnik temporalny. W pierwszej kolejności wskazać należy na § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia. Zgodnie z tym przepisem pracownicy, którzy z tytułu zaliczenia ich pracy do pierwszej kategorii zatrudnienia nabyli uprawnienia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zachowują te uprawnienia. Identyczne brzmienie (tyle że w § 19) przewiduje obecnie obowiązujące rozporządzenie.

Zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. W uchwale składu siedmiu sędziów z 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243) Sąd Najwyższy przyjął, że za przepisy dotychczasowe należy uważać przepisy powołanego rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U.

Nr 40, poz. 267 ze zm.). Ustawa ta utraciła moc na podstawie art. 195 pkt 5 ustawy emerytalnej i z dniem wejścia w życie tej ostatniej ustawy - 1 stycznia 1999 r. - odpadła wskazana wyżej delegacja ustawowa dla Rady Ministrów. Ustawa emerytalna nie zawiera analogicznego upoważnienia, zatem przepis art. 194 stanowiący, że do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie pozostają w mocy przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustaw dotychczasowych, nie jest podstawą prawną zachowania mocy obowiązującej powołanego rozporządzenia.

Zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić tylko do tych przepisów rozporządzenia, które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki: z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 215/09, LEX nr 889728; z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 219/09, LEX nr 590248; z dnia 17 maja 2012 r., I UK 399/11, LEX nr 1211140; z dnia 27 lipca 2012 r., I UK 82/12, LEX nr 1250576; z dnia 5 dnia czerwca 2013 r., III UK 87/12, LEX nr 1555712) przyjmuje się, że w uchwale tej nie wykluczono obowiązywania § 19 ust. 2 rozporządzenia.

Podkreślono, że, po pierwsze, brak w argumentacji uchwały jakiegokolwiek odniesienia się do tego przepisu, podobnie jak zresztą do ust. 1 § 19, a przecież nie ma wątpliwości, że ten ostatni przepis, stanowiąc, że przy ustalaniu okresów pracy, o których mowa w § 2, uwzględnia się również okresy takiej pracy (służby), wykonywanej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, również wchodzi w materię objętą przepisem art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej. Po drugie i najistotniejsze, również i ust. 2 § 19 odnosi się do ustawowego odesłania.

Przez zagwarantowanie zachowania dotychczasowych uprawnień rozszerza on katalog prac wykonywanych w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4. Innymi słowy, jest to przepis, który wskazuje rodzaje prac uznawanych za prace w szczególnych warunkach (oprócz tych wymienionych w wykazach A i B) i są nimi prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia.Jak wynika z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, sporne w niniejszej sprawie są okresy od 1 lutego 1970 r. do 31 lipca 1970 r. oraz od 1 września 1970 r. do 31 października 1970 r., co do których ustalono, że wnioskodawca wykonywał stale i pełnym wymiarze czasu pracy pracę kierowcy rolniczego ciągnika gąsienicowego (pracę traktorzysty), zaliczaną do I kategorii zatrudnienia według rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia.

Praca ta, przy uwzględnieniu § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia, mieści się w rozszerzonym na podstawie § 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze katalogu prac wykonywanych w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4. Z tych względów zaskarżony wyrok należy uznać za odpowiadający prawu.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). kc