Administrative court dismisses appeal as inadmissible because the consumer protection decision concerns private law contracts.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the applicants' appeal against a decision by the Director of the Consumer Protection Service declaring certain mortgage contract terms abusive under the Unfair Contract Terms Law. The applicants argued the decision was an administrative act, but the court held that reviewing existing contracts falls under private law. Consequently, the court ruled it lacked jurisdiction over the matter.
Regesto Legislator
Generato dall'IAΝ. 93(I)/1996; Αρθ. 6 του Ν. 93(I)/1996: A decision by the Consumer Protection Service regarding specific terms in existing consumer loan contracts constitutes a matter of private law, not administrative law, and thus falls outside the jurisdiction of the Administrative Court.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Κολοκάσης Ιάκωβος (Γιακουμής) ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2008) 3 ΑΑΔ 373
Χριστοδούλου Μυρτώ και άλλοι ν. Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου και άλλων (2013) 3 ΑΑΔ 427
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 93(I)/1996 - Ο περί Καταχρηστικών Ρητρών σε Καταναλωτικές Συμβάσεις Νόμος του 1996
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2022:5
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
Υπόθεση Αρ. 413/2018
13 Ιανουαρίου 2022
[Ε. ΜΙΧΑΗΛ, ΔΔΔ]
Μεταξύ
ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ
ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΛΤΔ
Αιτητών
ΚΑΙ
ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Καθ’ ου η Αίτηση
…………………………
Κωνσταντίνος Καλλής για Καλλής & Καλλής Δ.Ε.Π.Ε., για τους αιτητές.
Φρόσω Σωτηρίου (κα) για Γενικό Εισαγγελέα, για τον καθ’ ου η αίτηση.
Νικόλας Κουρσάρης για Αλέξανδρος Γ. Ιωαννίδης & Συνεργάτες, για τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΜΙΧΑΗΛ, ΔΔΔ: Οι αιτητές με την προσφυγή τους ζητούν την ακύρωση της απόφασης του καθ’ ου η αίτηση ημερομηνίας 18.2.2018 με την οποία αποφάσισαν ότι διάφοροι όροι που περιλαμβάνονται σε συμβάσεις στεγαστικών δανείων που συνάφθηκαν με καταναλωτές την περίοδο μεταξύ του 2003 και του 2010 αντίκεινται σε διατάξεις του περί Καταχρηστικών Ρητρών σε Καταναλωτικές Συμβάσεις Νόμου, Ν. 93(Ι)1996 (στο εξής ο «Νόμος»).
Ο καθ’ ου η αίτηση εγείρει προδικαστική ένσταση με την οποία εισηγείται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν συνιστά εκτελεστή διοικητική πράξη. Τα ενδιαφερόμενα μέρη εγείρουν επίσης την ίδια προδικαστική ένσταση και πρόσθετα, ότι οι αιτητές είναι ανύπαρκτη οντότητα και ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εμπίπτει στη σφαίρα του ιδιωτικού και όχι του δημοσίου δικαίου.
Σε ότι αφορά στη δεύτερη προδικαστική ένσταση που εγείρουν τα ενδιαφερόμενα μέρη, το ζήτημα φαίνεται να επιλύθηκε με την τροποποίηση τίτλου στην οποία προέβησαν οι αιτητές σύμφωνα με διάταγμα του Δικαστηρίου ημερομηνίας 12.6.2019 με την οποία, κατόπιν σχετικής αίτησης των αιτητών, αντικαταστάθηκαν οι αιτητές ως ήταν αρχικά στην προσφυγή «Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα Λτδ» με τους αιτητές ως φαίνονται στον παρόντα τίτλο. Η τρίτη προδικαστική ένσταση που εγείρουν τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν αναπτύχθηκε στη γραπτή τους αγόρευση μπορεί, όμως, να εξεταστεί αυτεπάγγελτα από το Δικαστήριο.
Σε ότι αφορά στην κοινή προδικαστική ένσταση του καθ’ ου η αίτηση και των ενδιαφερόμενων μερών, βασίζεται σε προηγούμενες τρεις αποφάσεις του Διοικητικού Δικαστηρίου ήτοι στις Alpha Bank Cyprus Ltd ν. Δημοκρατίας, Υπόθεση Αρ. 1549/2015, 30.6.2016, Κίμωνος ως εκκαθαριστή της εταιρείας Chr. Chrystoforou Estates Ltd v. Δημοκρατίας, Υπόθεση Αρ. 1078/2015, 15.1.2018 και Armonia Estates Ltd v. Δημοκρατίας, Υπόθεση Αρ. 1154/2015, 14.1.2019.
Οι αιτητές επιχειρηματολογούν ότι το Δικαστήριο στην Alpha Bank αποδέχτηκε ότι ο καθ’ ου η αίτηση κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων του λειτουργούσε στη σφαίρα του δημοσίου δικαίου. Με αυτό το δεδομένο εισηγούνται ότι επειδή σύμφωνα με το Άρθρο 6 του Νόμου το αποτέλεσμα κάποιας καταχρηστικής ρήτρας είναι αυτή (η ρήτρα) να μη δεσμεύει τον καταναλωτή αλλά η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλομένους, τότε παράγεται αποτέλεσμα από τη διαπιστωτική απόφαση του καθ’ ου η αίτηση που επιδρά στους αιτητές και κατ’ επέκταση πρόκειται για εκτελεστή πράξη.
Ο συλλογισμός της αδελφής Δικαστή Καλλιγέρου στην υπόθεση Alpha Bank συνοψίζεται στις σελίδες 11 – 13 της απόφασης:
«Είναι ξεκάθαρο από το κείμενο του Νόμου 93(Ι)/96, ότι ο Διευθυντής λειτουργεί ως το όργανο στο οποίο έχει ανατεθεί να μεριμνήσει για την προστασία των καταναλωτών προωθώντας, αν αυτό κριθεί απαραίτητο, τα σχετικά ζητήματα στο Επαρχιακό Δικαστήριο, για έκδοση απαγορευτικού διατάγματος, περιλαμβανομένου και προσωρινού διατάγματος.
Σε αντίθεση με ότι ορίζει ο περί Συμβάσεων Νόμος για τις συμβάσεις, ο Νόμος 93(Ι)/96 εισάγει μία εξαίρεση, ότι οι καταχρηστικές ρήτρες δεν δεσμεύουν τον καταναλωτή, χωρίς να επηρεάζεται η σύμβαση (στο μέτρο που μπορεί να συνεχίσει να υφίσταται χωρίς την καταχρηστική ρήτρα) (βλ. άρθρο 6 του Ν.93(Ι)/96).
Επίσης βάσει του Νόμου, στα πλαίσια της διαδικασίας ερμηνείας όρων σε συγκεκριμένη σύμβαση, ισχύει η αρχή ότι υπερισχύει η ευνοϊκότερη για τον καταναλωτή ερμηνεία σε περίπτωση αμφιβολίας για την έννοια μίας γραπτής ρήτρας (βλ. άρθρο 7 του Ν. 93(Ι)/96).
Σύμφωνα με το άρθρο 9 του ιδίου Νόμου, το κείμενο του οποίου παρατέθηκε ανωτέρω, ο Διευθυντής αν μετά από έρευνα που διεξάγει θεωρήσει μία ρήτρα ως καταχρηστική και θεωρήσει ότι είναι σκόπιμο, ζητά από το Δικαστήριο την έκδοση απαγορευτικού διατάγματος περιλαμβανομένου και προσωρινού. Το αίτημα για το απαγορευτικό διάταγμα δεν αφορά σύμφωνα με το Νόμο, απαραιτήτως την συγκεκριμένη σύμβαση της συγκεκριμένης έρευνας. Δυνατόν να αφορά είτε αυτήν είτε και άλλες ίδιες ρήτρες άλλων προμηθευτών (εδώ λ.χ. άλλων τραπεζικών ιδρυμάτων) – βλ. άρθρο 9(2) του Ν. 93(Ι)/96 – είτε άλλων «παρεμφερών» συμβατικών ρητρών – βλ. άρθρο 9(6) του Ν. 93(Ι)/96. Πριν αποταθεί στο Δικαστήριο, ο Διευθυντής λαμβάνει υπόψη του – προφανώς για να αποφασίσει αν θα αποταθεί ή όχι, αφού αν δεν αποταθεί πρέπει να αιτιολογήσει την απόφασή του, - βλ. άρθρο 9(4) του Ν. 93(Ι)/96 - οποιαδήποτε ανάληψης δέσμευσης από «οποιοδήποτε πρόσωπο» (και όχι μόνο το πρόσωπο στο οποίο αφορούσε η έρευνα) αναφορικά με τη συνεχιζόμενη χρήση «τέτοιων» ρητρών (και όχι των ρητρών της συγκεκριμένης σύμβασης μόνον) σε «συμβάσεις» (και όχι μόνο στην συγκεκριμένη σύμβαση η οποία έτυχε έρευνας), που συνάπτονται με καταναλωτές.
Είναι επομένως βέβαιο ότι οι εξουσίες του Διευθυντή είναι ευρύτατες μεν σε ότι αφορά την πρωτοβουλία που μπορεί να αναλάβει τόσο για την έρευνα όσο και για την επιδίωξη έκδοσης απαγορευτικών διαταγμάτων για τέτοιες ρήτρες, αλλά μη αποφασιστικές δε, προς έκδοση εκτελεστής διοικητικής απόφασης. Το ρητό γράμμα του νόμου, αποκαλύπτει το σκοπό του νομοθέτη, να μην έχει ο Διευθυντής αποφασιστικές αρμοδιότητες για ακύρωση και/ή διαγραφή των καταχρηστικών ρητρών από συμβάσεις. Ο νομοθέτης δεν περιέβαλε τις εξουσίες και την «απόφαση» του Διευθυντή με τα κύρια χαρακτηριστικά μιας εκτελεστής διοικητικής απόφασης, τα οποία δεν περιορίζονται, όπως εκτενώς αναλύεται ανωτέρω, μόνο στην προέλευσή της από διοικητικό όργανο και στο ότι το διοικητικό όργανο λειτουργεί εντός της σφαίρας του δημοσίου δικαίου για το δημόσιο συμφέρον. Η κατάληξή επομένως του Διευθυντή για τον καταχρηστικό χαρακτήρα της ρήτρας, μπορεί να προέρχεται από διοικητικό όργανο μεν, αλλά δεν είναι ατομική διοικητική πράξη εκτελεστή, προερχόμενη από διοικητικό όργανο με αποφασιστικές αρμοδιότητες. Ελλείπει ο εξουσιαστικός χαρακτήρας και η άμεση ισχύς, δηλαδή η ισχύς χωρίς την μεσολάβηση μέτρων καταναγκασμού δια της δικαστικής οδού.
Το αποτέλεσμα της έρευνάς του Διευθυντή, αφορά την δική του εκτίμηση για τον καταχρηστικό χαρακτήρα μίας ρήτρας, η οποία του επιτρέπει να προσφύγει στο Επαρχιακό Δικαστήριο, επιδιώκοντας την έκδοση απαγορευτικού διατάγματος, περιλαμβανομένου και προσωρινού, στο μέτρο που προμηθευτές δεν ήθελαν ανταποκριθεί στο κάλεσμά του να εισηγηθούν λύσεις ή να λάβουν μέτρα σε σχέση με ό,τι ο ίδιος θεωρεί ως καταχρηστικές ρήτρες.
Είναι μέσα στα πλαίσια αυτά της αστικής διαφοράς που το Επαρχιακό Δικαστήριο θα αποφανθεί για τον χαρακτήρα μιας ρήτρας σε σύμβαση ως καταχρηστικής, με τον ίδιο τρόπο που έχει δικαιοδοσία να αποφανθεί περί του ίδιου θέματος σε μία τέτοια διαφορά που εκκρεμεί ενώπιόν του, μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, αφού η εμβέλεια του Νόμου 93(Ι)/96, για την μη ισχύ των καταχρηστικών ρητρών σε καταναλωτικές συμβάσεις, δεν αφορά μόνο την προστασία του καταναλωτή με πρωτοβουλία μόνο του Διευθυντή, αλλά αποτελεί νομοθετική προσταγή προς το αρμόδιο Δικαστήριο, που έχει να κρίνει το ζήτημα αυτό είτε με αίτημα που υποβάλλεται από τον Διευθυντή/ενάγοντα, είτε με αίτημα του καταναλωτή ενάγοντα ή κυρίως εναγόμενου, για υπεράσπισή του σε σχετική αγωγή. Αξίζει να αναφέρω, πως η Νομολογία του ΔΕΕ, όπως μου υπέδειξε και η ευπαίδευτη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, προχώρησε ένα μεγάλο βήμα παραπέρα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, σύμφωνα με τις οποίες, ο εθνικός δικαστής εξετάζει τον καταχρηστικό χαρακτήρα μίας ρήτρας και αυτεπαγγέλτως, όταν δικάζει μία τέτοια αστική διαφορά, ανεξάρτητα αν ο καταναλωτής προβάλει προς υπεράσπισή του το ζήτημα αυτό ή όχι, (βλ. Océano Grupo Editorial SA κατά Roció Murano Quintero C-240/96 και άλλες εως C-244, 27.6.2000).
Διαφωνώ με την εισήγηση της ευπαιδεύτου Δικηγόρου της Δημοκρατίας, ότι μόνο αν αναγνωρίσω στα πλαίσια ερμηνείας του νόμου την απόφαση του Διευθυντή ως εκτελεστή, θα επιτρέψω την εκπλήρωση των σκοπών της Οδηγίας. Το Διοικητικό Δικαστήριο δεν αποφασίζει για την εκτελεστότητα μίας διοικητικής απόφασης και ως εκ τούτου και για την δικαιοδοσία του, χωρίς να καταφύγει στην αναζήτηση των χαρακτηριστικών που την διακρίνουν ως εκτελεστή διοικητική πράξη. Πέραν τούτου, ούτως η άλλως, διαφωνώ πως πρόκειται για «ερμηνεία» άλλη από την ρητώς και εναργώς καταγεγραμμένη επιθυμία του νομοθέτη.
Αντίθετα, κρίνω πως εκπληρώνεται ο σκοπός της Οδηγίας, η οποία εναπόθεσε τα μέσα εκπλήρωσής των σκοπών της στον εθνικό νομοθέτη. Η προστασία παρέχεται με τις ευρύτατες εξουσίες τους Διευθυντή να κινηθεί εναντίον των προμηθευτών και ό,ποιων προμηθευτών κατά την κρίση του χρησιμοποιούν καταχρηστικές ρήτρες, που δεν έτυχαν ατομικής διαπραγμάτευσης. Η αποτελεσματικότητα επιτυγχάνεται με την έκδοση απαγορευτικών διαταγμάτων του Δικαστηρίου, τα οποία δυνατόν να διατάσσουν ό,τι περιγράφεται στο άρθρο 9(7) (α)(β)(γ) ή (δ) του Ν.93(Ι)/96, αφού καταλήξουν περί την καταχρηστικότητα της σχετικής ρήτρας. Η αμεσότητα και η ταχύτητα επιτυγχάνονται με τη δυνατότητα που παρέχεται στον Διευθυντή να επιδιώξει την έκδοση όχι μόνο απαγορευτικού διατάγματος, αλλά στα πλαίσια της δίκης αυτής και προσωρινού απαγορευτικού διατάγματος (βλ. «περιλαμβανομένου και προσωρινού διατάγματος» στο άρθρο 9(2) καθώς και στο άρθρο 9(7), η μη συμμόρφωση με τα οποία, οδηγεί σε τιμωρία τον παραβάτη.
[…]
Για όλους τους λόγους που αναφέρω ανωτέρω, καταλήγω ότι η προσφυγή δεν προσβάλλει εκτελεστή διοικητική πράξη και ως εκ τούτου η επίδικη απόφαση του Διευθυντή δεν μπορεί να τύχει ελέγχου της νομιμότητάς της από το Διοικητικό Δικαστήριο και ούτε να αποτελεί αντικείμενο της προσφυγής. Ο Διευθυντής δεν έχει εκ του Νόμου 93(Ι)/96 εξουσία να εκδίδει εκτελεστές διοικητικές πράξεις σε σχέση με τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρητρών σε καταναλωτικές συμβάσεις.»
Είναι γεγονός ότι στην Alpha Bank το Δικαστήριο δεν ασχολήθηκε ευθέως με το ζήτημα του κατά πόσο ο καθ’ ου η αίτηση κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων του ενεργεί στη σφαίρα του δημόσιου ή του ιδιωτικού δικαίου. Εντούτοις, όπως ανέφερα και πιο πάνω, τέτοιο ζήτημα αποτελεί θέμα δημόσιας τάξης και μπορεί να εξεταστεί από το Δικαστήριο και αυτεπάγγελτα.
Η διοίκηση είναι δυνατό να ενεργεί και στις δύο σφαίρες δικαίου, δημόσιου και ιδιωτικού. Όπως αποφασίστηκε σε σειρά υποθέσεων, το αποφασιστικό κριτήριο διάκρισης μίας πράξης είναι ουσιαστικό και όχι τυπικό. Δηλαδή, σημασία έχει ο σκοπός και η ουσία για την οποία λαμβάνεται μία απόφαση και όχι τα τυπικά χαρακτηριστικά της (Κολοκάσης ν. Δημοκρατίας (2008) 3 Α.Α.Δ. 373).
Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως προκύπτει από το ίδιο το κείμενο της απόφασης, το αντικείμενο εξέτασης ήταν:
«[…] η προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών, […] αναφορικά με την ύπαρξη καταχρηστικών ρητρών σε συμβάσεις δανείων συναφθείσες μεταξύ Συνεργατικών Πιστωτικών Ιδρυμάτων και καταναλωτών κατά τη χρονική περίοδο 2003 μέχρι 2010.»
Ως εξηγείται στην απόφαση οι εργασίες, τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις των Συνεργατικών Πιστωτικών Ιδρυμάτων μεταφέρθηκαν το 2017 στη Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα Λτδ η οποία αποτέλεσε, τελικά, και την υποκείμενη σε διερεύνηση τράπεζα.
Η απόφαση του καθ’ ου η αίτηση έχει το εξής περιεχόμενο:
«Ο Διευθυντής ΥΠΚ, βάσει των εξουσιών που παρέχονται σε αυτόν από το Νόμο και μετά από την εξέταση που διενήργησε για την ύπαρξη καταχρηστικών ρητρών σε δανειακές συμβάσεις που έχουν συναφθεί από καταναλωτές – δανειολήπτες με τη Συνεργατική Κυπριακή Τράπεζα μεταξύ των ετών 2003 και 2010, θεωρεί ότι οι όροι που περιέχονται σε αυτές και ρυθμίζουν ή/και αφορούν τα ακόλουθα θέματα: «Εμπορικό έτος 360 μέρες», «Καθορισμός επιτοκίου», Επιβάρυνση δανειολήπτη με δικαιώματα παροχής υπηρεσιών και/ή οποιαδήποτε άλλα έξοδα και δικαιώματα», «Μονομερής μεταβολή επιτοκίων, δικαιωμάτων, υπηρεσιών», «Άμεση εξόφληση», «Γενικό δικαίωμα επισχέσεως», «Χρέωση οποιουδήποτε λογαριασμού», «Πρόωρη αποπληρωμή», «Ειδοποίηση τράπεζας προς δανειολήπτη», «Παραπομπή σε διαιτησία», «Γνώση του περιεχομένου της σύμβασης από τον καταναλωτή», «Τροποποίηση όρων που αναφέρονται στην αποπληρωμή του δανείου» και «Περιπτώσεις καταγγελίας της σύμβασης από την Τράπεζα», ως έχουν διατυπωθεί ανωτέρω, αντίκεινται στις διατάξεις των άρθρων 5 (1), 5(4) και 7 του περί Καταχρηστικών Ρητρών σε Καταναλωτικές Συμβάσεις Νόμου του 1996 και ως εκ τούτου θεωρούνται καταχρηστικοί ή/και αδιαφανείς.»
Από τα πιο πάνω μπορεί, εκ πρώτης όψεως, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η απόφαση επηρεάζει και αφορά το γενικότερο κοινό και άρα εμπίπτει στο δημόσιο δίκαιο. Εντούτοις, εφόσον το αντικείμενο της διερεύνησης ήταν συμβάσεις συναφθείσες, δηλαδή που έχουν ήδη συναφθεί, δεν μπορεί παρά να εμπίπτει στο ιδιωτικό δίκαιο όπως κατά τον ίδιο τρόπο στο ιδιωτικό δίκαιο εμπίπτουν όλες οι περιπτώσεις συμβάσεων ακόμα και εάν επηρεάζονται από αποφάσεις οργάνων ασκούντων δημόσια λειτουργία (βλ. Χριστοδούλου κ.ά. ν. Κεντρικής Τράπεζας κ.ά. (2013) 3 Α.Α.Δ. 427).
Ένας επιπρόσθετος λόγος για την κατάληξή μου αυτή είναι η επίδραση που έχει σύμφωνα με το Άρθρο 6 του Νόμου μία τέτοια απόφαση στην ίδια τη σύμβαση. Το αποτέλεσμα της απόφασης στη σύμβαση και ο επηρεασμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των συμβαλλομένων, δεν είναι ζήτημα που μπορεί να εξεταστεί από το παρόν Δικαστήριο αλλά στα πλαίσια αστικής διαδικασίας.
Η κατάληξη μου ενδεχομένως να ήταν διαφορετική εάν ο καθ’ ου η αίτηση ασκούσε τις αρμοδιότητες και εξουσίες του κατά τρόπο γενικό και όχι επί συμβάσεων που έχουν ήδη συναφθεί και ανάγονται στο παρελθόν εντούτοις, με τα δεδομένα της υπό κρίσης υπόθεσης, παραμένει ως άνω.
Στη βάση των πιο πάνω καταλήγω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εμπίπτει στο δημόσιο δίκαιο και συνεπώς, το παρόν Δικαστήριο στερείται δικαιοδοσίας. Κατ’ επέκταση, η προσφυγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
Επιδικάζονται έξοδα υπέρ του καθ’ ου η αίτηση και εναντίον των αιτητών ως αυτά θα υπολογιστούν από την πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο.
ΜΙΧΑΗΛ, ΔΔΔ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο