Administrative court dismisses constitutional challenge to land expropriation revocation citing public interest and state discretion.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the plaintiff's constitutional petition challenging the revocation of a land expropriation order. The plaintiff argued the revocation was arbitrary, while the state contended it was necessary due to economic crisis and changed public needs. The court ruled that the administration acted within its discretionary powers for public interest, thereby upholding the revocation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAΝ. 15/1962; Άρθρο 146 Συντάγματος: The revocation of an expropriation order is lawful if exercised within administrative discretion for public interest without abuse of power.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
A. & S. ANTONIADES & CO. ν. THE REPUBLIC OF CYPRUS, THROUGH THE MINISTER OF FINANCE (1965) 3 CLR 673
Γεωργίου Aλίκη ν. Δήμου Λάρνακας (Aρ. 2) (1998) 3 ΑΑΔ 821
Tofarco Ltd και Άλλοι ν. Δήμου Λευκωσίας (1994) 4 ΑΑΔ 233
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 15/1962 - Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμος του 1962
Ν. 15/1962 - Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμος του 1962
Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999
Ν. 90/1972 - Ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος του 1972
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2018:1
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
Υπόθεση Αρ.: 296/2013
4 Ιανουαρίου, 2018
[Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, ΠΔΔ.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
Μεταξύ:
ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΑΓΑΘΑΓΓΕΛΟΥ
Αιτήτρια,
-ΚΑΙ-
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ
1. ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
2. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Καθ’ ων η αίτηση.
………………………
Α. Κυπρίζογλου, για ΡΙΚΚΟΣ Ν. ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ & ΣΙΑ, για την αιτήτρια
Γ. Χατζηχάννα (κα), Αν. Δικηγόρος της Δημοκρατίας, μαζί με Α. Ευθυμίου, Ασκ. Δικηγόρο, για τους καθ’ ων η αίτηση
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Μ. Καλλιγέρου, ΠΔΔ.: Η αιτήτρια αιτείται την έκδοση απόφασης του Δικαστηρίου, ότι το Διάταγμα Ανάκλησης, Δ.Π. 620, ημερομηνίας 28/9/2012, με το οποίο ανακαλείτο η απαλλοτρίωση του ακίνητου ιδιοκτησίας της, με αριθμό τεμαχίου 386, Φ/Σχ. 54/43, στο Δήμο Γερμασόγειας, στη Λεμεσό, (που έλαβε χώρα δυνάμει Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, Δ.Π. 1, ημερομηνίας 4/1/2008 και Διατάγματος Απαλλοτρίωσης Δ.Π. 1153, ημερομηνίας 30/12/2008), είναι άκυρο, παράνομο, και στερημένο οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος.
Σύμφωνα με την περιγραφή των γεγονότων τόσο στην αίτηση ακυρώσεως όσο και στην Ένσταση, καθώς και στον διοικητικό φάκελο, στις 7/1/2008, εξεδόθη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου ιδιοκτησίας της αιτήτριας, αρ. τεμαχίου 386, Φ/Σχ. 54/43, έκτασης 23.746 τεμαχίων. Το μέρος του ακινήτου που αφορούσε η Γνωστοποίηση είχε έκταση 14.732τ.μ.. Η αιτήτρια υπέβαλε ένσταση στην πρόθεση απαλλοτρίωσης του ακινήτου της μέσω δικηγόρου, διαμαρτυρόμενη ότι δεν έγινε η δέουσα έρευνα για εξεύρεση άλλης επιεικέστερης λύσης για ανέγερση του Γυμνασίου. Η ένστασή της, μαζί με άλλες ενστάσεις, απορρίφθηκε από την Υπουργική Επιτροπή. Ακολούθησε η δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, ημερομηνίας 31/2/2008 και προσφορά αποζημίωσης προς την αιτήτρια, ύψους €2.661.000,00.
Η αιτήτρια δεν συμφώνησε με το ποσόν που της προσφέρθηκε και καταχώρησε Παραπομπή στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού αρ. 77/2009, ημερομηνίας 10/7/2009 με εκτίμηση της αξίας του ακινήτου από δικό της εκτιμητή, διεκδικώντας €7.729.000,00. Στα πλαίσια των διαβουλεύσεων αργότερα για εξώδικο συμβιβασμό, οι εκτιμητές της αιτήτριας πρότειναν, όπως αναφέρει ο δικηγόρος της, στις 3/4/2012 τον καθορισμό των €4.500.000,00 ως αποζημίωση.
Κατά την 19/12/2012 και πριν την επίτευξη συμφωνίας για το ποσό της αποζημίωσης, η αιτήτρια παρέλαβε επιστολή ημερομηνίας 9/11/2012, με την οποία της κοινοποιείτο η επίδικη στην προσφυγή απόφαση ανάκλησης του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, η οποία είχε δημοσιευτεί ως Διάταγμα Ανάκλησης Απαλλοτρίωσης, Δ.Π. 620 στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, ημερομηνίας 28/9/2012.
Η αιτήτρια αιτείται την ακύρωση της πιο πάνω απόφασης, καλώντας το Δικαστήριο να λάβει υπόψη του το όλο ιστορικό των ενεργειών και παραλείψεων των καθ’ ων η αίτηση, που προηγήθηκαν της έκδοσης του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης.
Ειδικότερα στη γραπτή αγόρευση, αλλά και στα γεγονότα που περιγράφηκαν στο δικόγραφο της αίτησης ακυρώσεως, αναφέρθηκε από τους δικηγόρους της αιτήτριας, ότι στις 17/7/2000 η αιτήτρια υπέβαλε την αίτηση με αριθμό ΛΕΜ/0943/3000, για λήψη Πολεοδομικής Άδειας, προς ανέγερση κατοικίας εντός του επίδικου ακινήτου.
Στις 23/10/2000, η αρμόδια αρχή, απέρριψε την πιο πάνω αναφερόμενη αίτηση για πολεοδομική άδεια της αιτήτριας, και ως λόγος απόρριψης, πέραν του ότι το επίδικο ακίνητο, σύμφωνα με τη Διοίκηση, δεν είχε την απαραίτητη δημόσια προσπέλαση, ήταν και το γεγονός πως η προτεινόμενη από την αιτήτρια οικοδομή φαινόταν να επεμβαίνει σε χώρο, που σύμφωνα με το Χάρτη Χρήσης Γης του Τοπικού Σχεδίου Λεμεσού θα εξασφαλιζόταν για σκοπούς δημιουργίας Γυμνασίου στην περιοχή.
Την αρνητική αυτή απάντηση της Πολεοδομικής Αρχής, επί της αίτησης της αιτήτριας για πολεοδομική άδεια ανάπτυξης του επίδικου ακινήτου, ακολούθησε η ανταλλαγή μια σειράς επιστολών, μεταξύ αιτήτριας και καθ’ ων η αίτηση, προκειμένου να διασαφηνιστεί το πλαίσιο επί του συγκεκριμένου ακινήτου. Στις επιστολές αυτές, η αιτήτρια, αναφέρει ο δικηγόρος της, εξέφραζε τη διαφωνία, την αβεβαιότητα και τις απορίες της, για το Τοπικό Σχέδιο Λεμεσού, τη δέσμευση του επίδικου ακινήτου της, και για το αν πράγματι θα ανεγειρόταν Γυμνάσιο, και αν ναι, πότε θα ανεγειρόταν, ενώ από την άλλη οι καθ’ ων η αίτηση, διαρκώς καθυστερούσαν, όπως αναφέρει η αιτήτρια, την λήψη συγκεκριμένης απόφασης, ως προς το εάν το συγκεκριμένο ακίνητο ήταν όντως απαραίτητο για την ανέγερση Γυμνασίου στην περιοχή και επομένως έπρεπε να παραμείνει δεσμευμένο ή εάν το επίδικο ακίνητο έπρεπε να αποδεσμευτεί, ώστε να δύναται και η αιτήτρια να το αξιοποιήσει.
Σε σχετική έκθεσή της, ημερομηνίας 30/10/2001, η Επίτροπος Διοικήσεως, επεσήμανε το πρόβλημα που είχε να αντιμετωπίσει η αιτήτρια, ότι δηλαδή εξαιτίας του γεγονότος, ότι συγκεκριμένα ακίνητα, (μεταξύ των οποίων και αυτό της αιτήτριας), παρέμεναν δεσμευμένα, δυνάμει του Τοπικού Σχεδίου Λεμεσού, (παρόλο που δεν είχαν απαλλοτριωθεί), η όποια αίτηση για πολεοδομική άδεια, σε σχέση με τα ακίνητα αυτά, συναντούσε την αρνητική απάντηση της Πολεοδομικής Αρχής, για το λόγο της δέσμευσης των ακινήτων. Η τακτική αυτή, ως επεσήμανε η Επίτροπος Διοικήσεως, παραβίαζε το θεμελιώδες δικαίωμα στην ιδιοκτησία, όπως προστατεύεται από το Άρθρο 23 του Συντάγματος, αλλά και το Άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, αφού η απόρριψη των αιτήσεων για πολεοδομικές άδειες λάμβανε χώρα πριν τα δεσμευμένα αυτά ακίνητα απαλλοτριωθούν, ενώ και η απαλλοτρίωση αυτή πρώτον ήταν αβέβαιο αν θα συμβεί, κι αν ακόμη ήταν βέβαιο πως θα συνέβαινε, ήταν αβέβαιος ο χρόνος στον οποίο θα λάμβανε χώρα. Η ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της αιτήτριας, και της διοίκησης, συνεχίστηκε, αναφέρει ο δικηγόρος της, επί μακρόν, ακόμη και μετά την πιο πάνω αναφερόμενη Έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως, όπου και πάλι οι καθ’ ων η αίτηση ανέφεραν στην αιτήτρια πως το εν λόγω θέμα τελούσε – ακόμη- υπό διερεύνηση και μελέτη.
Στις 21/3/2003, δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως το νέο τροποποιημένο Τοπικό Σχέδιο Λεμεσού, στο οποίο και πάλιν το επίδικο ακίνητο της αιτήτριας περιλαμβανόταν σε χώρο που εθεωρείτο κατάλληλος για την ανέγερση Γυμνασίου στην περιοχή Γερμασόγειας. Παρόλο μάλιστα, αναφέρουν οι δικηγόροι της αιτήτριας, που είχαν παρέλθει ήδη σχεδόν τρία χρόνια, από την απόρριψη της πολεοδομικής αίτησης της αιτήτριας για ανέγερση οικίας χωρίς να έχει απαλλοτριωθεί το επίδικο ακίνητο, για το σκοπό υλοποίησης του σκοπού προς τον οποίο παρέμενε δεσμευμένο και συνεπώς, αναφέρουν, παρέμενε και αναξιοποίητο από την αιτήτρια. Με τα δεδομένα αυτά, η αιτήτρια υπέβαλε ένσταση, στο τροποποιημένο Τοπικό Σχέδιο Λεμεσού.
Στις 26/9/2003 η Επίτροπος Διοικήσεως, απέστειλε επιστολή στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, επισημαίνοντας την καθυστέρηση που παρατηρείτο στη λήψη οριστικών αποφάσεων, σε ότι αφορούσε τον τρόπο χειρισμού του επίδικου τεμαχίου (όπως και ενός άλλου γειτνιάζοντος τεμαχίου), καθώς και το δικαιολογημένο του παραπόνου της αιτήτριας, ένεκα της καθυστέρησης αυτής, ζητώντας συγχρόνως και ενημέρωση για τις μελλοντικές ενέργειες του Υπουργείου επί του θέματος αυτού. Ακολούθησαν επιστολές της Διοίκησης προς την αιτήτρια ημερομηνίας 7/11/2003 και 19/11/2003, στις οποίες επισημαίνετο ότι το επίδικο τεμάχιο παρέμενε δεσμευμένο, απαραίτητο για την ανέγερση Γυμνασίου στην περιοχή και ότι η απαλλοτρίωσή του θα επροωθείτο από τα αρμόδια όργανα. Στις 12/12/2003 η αιτήτρια έλαβε απάντηση στην αίτησή της, υπ’ αριθμό ΛΕΜ/Π305/2003 ημερομηνίας 15/9/2003, με την οποία είχε αιτηθεί από την Πολεοδομία την υπόδειξη του οδικού δικτύου και τυχόν δεσμεύσεων που επηρέαζαν το επίδικο ακίνητο. Σύμφωνα με την απάντηση της Πολεοδομίας, το επίδικο τεμάχιο, θα επηρεαζόταν μελλοντικά, από το προβλεπόμενο να δημιουργηθεί στην περιοχή οδικό δίκτυο, μέρος του επίδικου ακινήτου ήταν δεσμευμένο για τη δημιουργία ανοικτού δρόμου, ενώ στο στάδιο εκείνο, το επίδικο τεμάχιο δεν είχε ικανοποιητική προσπέλαση για οποιαδήποτε ανάπτυξη.
Οι καθ’ ων η αίτηση πρόβαλαν στη γραπτή τους αγόρευση δύο προδικαστικές ενστάσεις περί του απαραδέκτου της προσφυγής, ζητώντας όπως η προσφυγή απορριφθεί.
Σύμφωνα με την πρώτη προδικαστική ένσταση των καθ’ ων η αίτηση, η αιτήτρια στερείται εννόμου συμφέροντος να προσβάλλει την ανάκληση Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, αφού η απαλλοτρίωση κατά τον ουσιώδη χρόνο της ανάκλησης δεν είχε συντελεστεί. Στην ουσία, υποστηρίζουν, η αιτήτρια δεν έχει αποκτήσει οποιοδήποτε δικαίωμα, που να το έχασε ως αποτέλεσμα της ανάκλησης. Είναι καθαρό, αναφέρουν, ότι η απαλλοτρίωση δεν είχε συντελεστεί, αφού δεν είχε καταβληθεί η αποζημίωση, ούτε υπάρχει οτιδήποτε που να δείχνει ότι η γη ενεγράφη επ’ ονόματι της Δημοκρατίας. Δεν υπήρξε λοιπόν, συμπλήρωσαν, οριστική αλλαγή του νομικού καθεστώτος της απαλλοτριωθείσας γης.
Σύμφωνα με την δεύτερη προδικαστική ένσταση, οι καθ’ ων η αίτηση ισχυρίζονται ότι με την ανάκληση της Γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, η δίκη χάνει το αντικείμενο της, γιατί σε περίπτωση ακύρωσης της προσβαλλόμενης πράξης η διοίκηση δεν έχει οτιδήποτε να πράξει για να συμμορφωθεί με το ακυρωτικό αποτέλεσμα. Επίσης, ότι η αιτήτρια δεν απέδειξε, ούτε ισχυρίζεται ότι έχει υποστεί την οποιαδήποτε ζημία για την ανάκληση της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, που να προκύπτει ευθέως από την ανάκληση, καθότι το τεμάχιο της επαναφέρθηκε στην προηγούμενη του κατάσταση.
Οι δικηγόροι της αιτήτριας διαφώνησαν με τις προδικαστικές ενστάσεις υποστηρίζοντας πως η αιτήτρια επηρεάστηκε άμεσα από την επίδικη απόφαση και είχε έννομο συμφέρον να την προσβάλει.
Σε ότι αφορά τους λόγους ακυρώσεως, οι συνήγοροί της αιτήτριας στη γραπτή αγόρευση αφού αναφέρθηκαν στην εκ του Συντάγματος, άρθρο 23, προστασία της ιδιοκτησίας, προστασία η οποία ρυθμίζεται και με τις διατάξεις του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/1962)και αφού παρέθεσαν το κείμενο του άρθρου 7 της ρηθείσας νομοθεσίας, σύμφωνα με το οποίο η απαλλοτριούσα αρχή έχει διακριτική ευχέρεια να ανακαλεί το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης πριν την καταβολή του ποσού της αποζημίωσης, εισηγήθηκαν ότι η διακριτική αυτή ευχέρεια δεν μπορεί να ασκείται αυθαίρετα. Παρέθεσαν προς τούτο εκτενές απόσπασμα από την απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην προσφυγή Ηρακλείδης κ.ά. ν. Δημοκρατίας (2002) 3 ΑΑΔ, 518 και τελικώς κατέληξαν, στην τελευταία παράγραφο της αγόρευσης τους, με την εισήγηση πως με δεδομένο το γεγονός πως στην προκειμένη περίπτωση η Διοίκηση επί 12 ολόκληρα χρόνια διατηρούσε «απαλλοτριωμένο» το επίδικο ακίνητο της αιτήτριας, χωρίς να το χρησιμοποιεί και χωρίς να το «επιστρέψει» στην ιδιοκτήτρια του, προκαλώντας σε αυτήν, εντελώς αδικαιολόγητα και άδικα «όλες τις έννομες συνέπειες τις οποίες προβλέπει η σχετική νομοθεσία», ως είχε πληρούνται οι προϋποθέσεις για την ακύρωση της επίδικης απόφασης.
Προέχει πριν απ’ όλα η εξέταση των προδικαστικών ενστάσεων περί του μη παραδεκτού της προσφυγής, ζήτημα που εξετάζεται, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, και αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο, παρόλο που δεν δικογραφήθηκαν στην Ένσταση της Δημοκρατίας.
Οι προδικαστικές ενστάσεις θα πρέπει να απορριφθούν. Το Διάταγμα ανάκλησης της απαλλοτρίωσης είναι εκτελεστή διοικητική πράξη, όπως και το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης. Εκ του Νόμου παρέχεται δυνατότητα στην απαλλοτριούσα αρχή να εκδώσει διάταγμα ανάκλησης και η εκτελεστή αυτή πράξη ελέγχεται ως προς τη νομιμότητά της, αφού αποτελεί έκδοση απόφασης διακριτικής ευχέρειας, όπως αυτή παρέχεται και υπό το εύρος που παρέχεται στο άρθρο 7(1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/62).
Η αιτήτρια έχει έννομο συμφέρον να προσβάλει τη νομιμότητα της απόφασης, ως ιδιοκτήτρια του ακινήτου στο οποίο αφορά τόσο το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης, όσο και το επίδικο Διάταγμα Ανάκλησης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης. Η συντέλεση της Απαλλοτρίωσης πράγματι επιτυγχάνεται με την καταβολή της αποζημίωσης και την μεταβίβαση του ακινήτου στο όνομα της Δημοκρατίας, αλλά τα έννομα συμφέροντα ενός ιδιοκτήτη ακινήτου που απαλλοτριώθηκε προστατεύονται – στο μέτρο που προστατεύονται από το άρθρο 7(1) του Ν.15/62 (λόγω της ευρείας εξουσίας ανάκλησης), – όχι μόνον έναντι του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, αλλά και έναντι του Διατάγματος Ανάκλησης, το οποίο πρέπει να εκδίδεται πάντοτε στα πλαίσια της νομιμότητας και των ορίων του άρθρου 7(1).
Όσον αφορά στην προδικαστική ένσταση περί αλυσιτέλειας της προσφυγής, επειδή τα πράγματα μετά την τυχόν ακύρωση του Διατάγματος ανάκλησης δεν μπορούν να επανέλθουν στην προτέρα κατάσταση και αυτή απορρίπτεται. Οι λόγοι της ακύρωσης μιας διοικητικής πράξης είναι που καθορίζουν την υποχρέωση της διοίκησης σε συμμόρφωση με το δεδικασμένο της ακυρωτικής απόφασης. Επομένως είναι αδύνατον να προγνώσει κανείς το ακυρωτικό δεδικασμένο, ώστε να προκύπτει συζήτηση για αλυσιτέλεια της προσφυγής. Βεβαίως, ανεξάρτητα από τα ανωτέρω, θα πρέπει να αναφερθεί πως η διοίκηση βάσει του Συντάγματος, (άρθρο 146(5)) υποχρεούται πάντοτε «σε ενεργό συμμόρφωσιν» προς την δικαστική απόφαση.
Μετά την απόρριψη των προδικαστικών ενστάσεων προχωρώ να εξετάσω τον λόγο ακυρώσεως που αναπτύχθηκε στη γραπτή αγόρευση εκ μέρους της αιτήτριας περί «εφαρμογής της νομικής πτυχής επί των πραγματικών γεγονότων και νομικών σημείων της υπόθεσης».
Θα πρέπει βέβαια να σημειώσω επί τούτου, ότι η επιγραμματική αντιγραφή των νομικών σημείων του δικογράφου της αίτησης ακυρώσεως στη γραπτή αγόρευση, δεν καλύπτει με κανένα τρόπο την υποχρέωση για ανάπτυξη του κάθε λόγου ακυρώσεως στη γραπτή αγόρευση που δεν επιθυμεί ο αιτητής να εγκαταλείψει. Μόνο ζητήματα δημοσίας τάξεως εξετάζονται αυτεπαγγέλτως, κατά την κρίση, βεβαίως, του Δικαστηρίου.
Οι δικηγόροι της αιτήτριας υποστήριξαν πως με βάση τα πραγματικά δεδομένα της υπόθεσης, αυτά δηλαδή που προηγήθηκαν, η επίδικη ανάκληση θα πρέπει να ακυρωθεί. Οι δικηγόροι της αιτήτριας αναφέρθηκαν, όπως περιγράφηκαν ανωτέρω, εκτενώς στα γεγονότα που αφορούσαν την στάση της διοίκησης, ειδικότερα της Πολεοδομίας, πολύ πριν την έκδοση του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, το έτος 2000, όταν η Πολεοδομική Αρχή απέρριψε αίτηση για ανάπτυξη της ιδιοκτησίας για ανέγερση οικίας, προτείνοντας ότι η στάση αυτή εμπόδισε την αιτήτρια από την απόλαυση της περιουσίας της και ουσιαστικά συνιστούσε «απαλλοτρίωση».
Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή, νοουμένου ότι αποτελεί πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου πως ούτε η πρόνοια περί μελλοντικής δέσμευσης σε Τοπικό Σχέδιο, ούτε καν η ύπαρξη Διατάγματος Απαλλοτρίωσης δεν μπορούν να συνιστούν νόμιμη αιτιολογία για άρνηση έκδοσης πολεοδομικής άδειας για ανάπτυξη του ακινήτου (βλ. Tofarco Ltd v. Δήμου Λευκωσίας (1994) 4 ΑΑΔ 233, Απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αλίκη Γεωργίου ν. Δήμου Λάρνακας (1998) 3 ΑΑΔ 821, Τάκης Μαραθεύτης ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 614/2007, ημερ. 14.7.2009, Μεσαρίτη ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 1006/2010, ημερ. 19.12.2011 και υπόθ. αρ. 56/2013 Ανδρέας Προδρόμου και Κυπριακής Δημοκρατίας, ημερ. 28/6/16). Στην προκειμένη περίπτωση η αιτήτρια δεν επέμεινε στην ανάπτυξη του ακινήτου της παραλείποντας να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της απόφασης απόρριψης της πολεοδομικής αίτησης και μάλιστα παρά το Πόρισμα της Επιτρόπου Διοίκησης, που την δικαίωνε ως ιδιοκτήτρια ακινήτου του οποίου δεν επετράπει η ανάπτυξη, παρέλειψε να επιμείνει με νέο αίτημα ανάπτυξης. Προσανατολίστηκε στην αναμονή των εξελίξεων, υποβάλλοντας μόνο ένσταση στη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης, η οποία απορρίφθηκε από την Υπουργική Επιτροπή.
Στον περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμο (Ν.15/62) εκτός από το δικαίωμα της διοίκησης, υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις (προς προστασία του ιδιοκτήτη) για αναγκαστική απαλλοτρίωση ακίνητης ιδιοκτησίας, προβλέπεται και η δυνατότητα της απαλλοτριούσας αρχής, μέχρι και πριν την πληρωμή ή κατάθεση της αποζημίωσης, να ανακαλέσει την γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, με αποτέλεσμα να λογίζεται η απαλλοτρίωση ως εγκαταλειφθείσα.
Οι ιδιοκτήτες ακίνητης ιδιοκτησίας προστατεύονται ως προς την απόλαυση της ιδιοκτησίας τους από το Σύνταγμα (άρθρο 23 του Συντάγματος). Δεν έχουν ποτέ όμως «δικαίωμα» στην απαλλοτρίωση του ακινήτου τους, το οποίο να τυγχάνει προστασίας από το Σύνταγμα. Επομένως ούτε και οι ιδιοκτήτες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων έχουν προστατευόμενο «δικαίωμα» στην μη εγκατάλειψη της απαλλοτρίωσης από την απαλλοτριούσα αρχή, αφού η απαλλοτρίωση μπορεί να λογιστεί ως εγκαταλειφθείσα για λόγους προβλεπόμενους στον σχετικό Νόμο (Ν.15/62, βλ.
άρθρο 7(1) και 7(2)), είτε λόγω ανάκλησης είτε λόγω εγκατάλειψης. Με δεδομένες λοιπόν τις ρητές πρόνοιες του Νόμου, η αιτήτρια, ανεξάρτητα μάλιστα από την έκδοση της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης και του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, δεν κατοχύρωσε δικαίωμα, αλλά προσδοκία συντέλεσης της απαλλοτρίωσης, αν και εφόσον η απαλλοτριούσα αρχή δεν ήθελε ανακαλέσει (εντός πάντοτε των νόμιμων πλαισίων τα οποία ελέγχονται δικαστικά) την Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης πριν την καταβολή της αποζημίωσης, ως η θεσμοθετημένη δυνατότητα.
Επομένως αυτό που ελέγχεται από το Δικαστήριο στον έλεγχο τέτοιας απόφασης της διοίκησης, ως η επίδικη ανάκληση, είναι η νομιμότητά της. Παραθέτω το άρθρο 7(1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, που έχει ως εξής:
«7.-(1) Καθ' oιovδήπoτε χρόvov μετά τηv δημoσίευσιv γvωστoπoιήσεως απαλλoτριώσεως και πρo της πληρωμής ή καταθέσεως της αποζημιώσεως ως πρoβλέπεται εv τω παρόvτι Νόμω, η απαλλoτριoύσα αρχή δύvαται διά διατάγματoς δημoσιευoμέvoυ εv τη επισήμω εφημερίδι της Δημοκρατίας, v' αvακαλέση τηv τοιαύτην γvωστoπoίησιv και παv δημoσιευθέv σχετικόv διάταγμα, είτε γεvικώς είτε ειδικώς αvαφoρικώς πρoς τηv εv τoύτω αvαφερoμέvηv ιδιoκτησίαv ή μέρoς ιδιoκτησίας˙ επί τoύτω η επομένη της τοιαύτης γvωστoπoιήσεως ή διατάγματος απαλλοτριώσεως διαδικασία ατovεί, και η απαλλoτρίωσις λογίζεται ως εγκαταλειφθείσα είτε γενικώς είτε αναλόγως της περιπτώσεως, αναφορικώς πρoς την τοιαύτην ειδικήv ιδιoκτησίαv ή μέρος ιδιοκτησίας.»
Η ανάκληση προβλέπεται ρητά στο Νόμο. Όπου δε Νόμος ρυθμίζει ρητά συγκεκριμένα ζητήματα, δεν τυγχάνουν εφαρμογής γι’ αυτά οι γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου, όπως εδώ οι γενικές αρχές που διέπουν την ανάκληση των διοικητικών πράξεων. (βλ. άρθρο 54(6) του περί Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου (Ν. 158(Ι)/99), Antoniades & Co v. Δημοκρατίας (1965) 3 ΑΑΔ 673, 682, Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας 1929-1959, σελ. 199).
Το διάταγμα ανάκλησης δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα την 8/9/2012. Είχαν παρέλθει σχεδόν 5 χρόνια από την Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης και σχεδόν 4 χρόνια από το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης. Η απαλλοτριούσα αρχή αποφάσισε να αλλάξει σχεδιασμούς σε σχέση με την ανέγερση του Γυμνασίου. Όπως αποκαλύπτεται από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου, αποφασίστηκε να τοποθετηθεί το Γυμνάσιο σε άλλη περιοχή και στον συγκεκριμένο χώρο, όπου ήδη είχε συντελεστεί η απαλλοτρίωση για ένα μέρος της απαλλοτριωθείσας γης με την καταβολή της αποζημίωσης – όχι της αιτήτριας – να αναγερθεί Δημοτικό Σχολείο. Θεωρώ πως υπό το φως της εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος, η αλλαγή της στάσης της διοίκησης για επανασχεδιασμό των αναγκών της, δεν εκφεύγει των επιτρεπτών ορίων της διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης.
Θεωρώ σχετική με την παρούσα υπόθεση την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις συνεκδ. υπ. αρ. 1781/2012 και 1849/2012 Άθως Παρισινός και Άλλοι ν. Δημοκρατίας, ημερομηνίας 20/3/15, στην οποία ανακλήθηκε απαλλοτρίωση που έγινε για σκοπό ανέγερσης Δημοτικού Σχολείου στην Έγκωμη, Λευκωσίας. Παραθέτω από την απόφαση σχετικό απόσπασμα:
«Η παρούσα υπόθεση μάλλον εμπίπτει στο λόγο της υπόθεσης Michaelides v. The Attorney-General of the Republic, ανωτέρω, στην οποία η διοίκηση λόγω της τουρκικής εισβολής και της κατάστασης που περιήλθε το κράτος, αναγκάστηκε να ανακαλέσει διάταγμα απαλλοτρίωσης στον αρχαιολογικό χώρο της Σαλαμίνας. Η Ολομέλεια επιβεβαιώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, έκρινε ότι η διοίκηση άσκησε τη διακριτική της ευχέρεια μέσα στο πνεύμα του νόμου και σύμφωνα με τις αρχές της δίκαιης δίκης. Έκρινε ότι μετά τα γεγονότα του 1974 η ανάκληση έγινε με απώτερο στόχο την εξυπηρέτηση τόσο του δημοσίου συμφέροντος, όσο και του οικονομικού συμφέροντος του κράτους και το οποίο δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί ότι ενεργούσε αυθαίρετα.
Παρόμοιες περιστάσεις ισχύουν και στην υπό εκδίκαση προσφυγή. Το κράτος, ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης, περιήλθε σε δυσχερή οικονομική θέση και αναγκάστηκε να αναθεωρήσει τις προτεραιότητές του. Ταυτόχρονα διαπίστωσε ότι η υλοποίηση του έργου δεν ήταν πλέον αναγκαία, λόγω διαφοροποίησης των αναγκών του. Υπό αυτές τις περιστάσεις, δεν έχω πειστεί ότι υπήρχε οποιαδήποτε αυθαιρεσία ή κακοπιστία εκ μέρους του κράτους ή παραβίαση των αρχών της χρηστής διοίκησης. Κάτι τέτοιο θα συνέβαινε αν το κράτος επιχειρούσε με την ανάκληση να αποκομίσει οικονομικό όφελος κάτι που δεν υφίσταται στην προκειμένη περίπτωση. Αντίθετα, θα έλεγα ότι υπό τις περιστάσεις, η ανάκληση του διατάγματος απαλλοτρίωσης ήταν επιβεβλημένη, ενόψει των ρητών συνταγματικών προνοιών που περιλαμβάνονται στο Άρθρο 23.5 του Συντάγματος».
Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η καλόπιστη ενέργεια της διοίκησης, η οποία ενεργεί εντός των πλαισίων της διακριτικής της ευχέρειας και χωρίς υπέρβαση ή κατάχρηση εξουσίας, αλλά για λόγους δημοσίου συμφέροντος, δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί δράση εντός των πλαισίων νομιμότητας. Δεν έχω εντοπίσει καμία κατάχρηση εκ μέρους των καθ’ ων η αίτηση. Ενήργησαν εντός των νόμιμων επιτρεπτών ορίων της διακριτικής τους ευχέρειας, χάριν του δημοσίου συμφέροντος, χωρίς η αιτήτρια να μπορέσει να ανατρέψει το τεκμήριο νομιμότητας, αποδεικνύοντας, ως είχε το βάρος απόδειξης, κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους των καθ’ ων η αίτηση.
Σύμφωνα με το άρθρο 7(3) του Ν.15/62, η αιτήτρια δικαιούται αποζημιώσεις για έξοδα που υπέστη ευλόγως από τη δημοσίευση της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης και συνεπεία αυτής ή του οικείου διατάγματος απαλλοτρίωσης που στη συνέχεια ανακλήθηκαν. Η προσπάθεια επομένως διασύνδεσης της ζημιάς που ισχυρίζεται ότι υπέστη η αιτήτρια από την δράση της διοίκησης σε σχέση με αίτημα ανάπτυξης του ακινήτου της, που απορρίφθηκε από την Πολεοδομική Αρχή με την απόφαση ανάκλησης της απαλλοτρίωσης είναι λανθασμένη. Τα δύο ζητήματα είναι ανεξάρτητα. Για διεκδίκηση αποζημιώσεων για αποφάσεις της Πολεοδομίας, που γίνονται αποδεκτές από τους διοικούμενους ως προς τη νομιμότητά τους, προβλέπουν τα άρθρα 67-68 του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου (Ν.90/1972), στα πλαίσια της Συνταγματικής προστασίας του θεμελιώδους δικαιώματος της ιδιοκτησίας.
Η παράλειψη της αιτήτριας να εξετάσει και να διεκδικήσει τα δικαιώματά της, σε σχέση με την απόλαυση της ιδιοκτησίας της, δεν της προσδίδουν δικαίωμα στην επέμβαση στη δράση και τις επιλογές της διοίκησης σε σχέση με την ανάκληση της απαλλοτρίωσης της γης της, εκτός αν αυτή η δράση δεν γίνεται καλόπιστα ή χάριν του δημοσίου συμφέροντος.
Για όλους τους πιο πάνω λόγους η προσφυγή απορρίπτεται με €1300 έξοδα υπέρ των καθ’ ων η αίτηση. Η επίδικη απόφαση επικυρώνεται.
Μ. Καλλιγέρου, ΠΔΔ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο