Administrative court dismissed appeal claiming state failure to grant agricultural subsidies as discretionary decision.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the applicants' appeal challenging the government's decision to grant agricultural subsidies for cattle in 2010 but not for other livestock in 2011 and 2012. The court found that the state had fulfilled its obligation to make decisions on state aid within the relevant years and that the specific allocation of funds fell within the Council of Ministers' discretionary powers. Consequently, the claim of a failure to act was rejected because no such omission existed, and the applicants had already missed the deadline to challenge the actual decision.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArticles 146 of the Constitution; The state's obligation to decide on state aid is binding, but the specific allocation of funds within the budget constitutes a discretionary act not subject to claims of failure to act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
PAPASAVVA ν. REPUBLIC (1979) 3 CLR 563
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:383
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(Υπόθεση αρ. 1047/2013)
18 Νοεμβρίου, 2016
[Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, ΠΔΔ]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
Μεταξύ:
Φάρμα Αδελφών Κωνσταντίνου Λτδ και Άλλοι,
(ως Παράρτημα Α στην προσφυγή)
Αιτητές,
-και-
1. Κυπριακής Δημοκρατίας, διά του Υπουργικού Συμβουλίου
2. Κυπριακού Οργανισμού Αγροτικών Πληρωμών (Κ.Ο.Α.Π)
Καθ’ ων η αίτηση.
………………………….
Έλενα Πεύκου (κα), για Νικολάου & Σαββίδης ΔΕΠΕ, για τους αιτητές
Γιάννα Χατζηχάννα (κα), Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους καθ’ ων η αίτηση 1
Άννα Χρίστου (κα), για ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΔΕΠΕ, για τους καθ’ ων η αίτηση 2
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, ΠΔΔ.: Οι αιτητές αιτούνται με την προσφυγή τους, την έκδοση απόφασης, «ότι η παράλειψη των καθ’ ων η αίτηση να καταβάλουν στους αιτητές την χορήγηση της ενίσχυσης και/ή κεφαλικής επιδότησης, αναφορικά με βοοειδή για την περίοδο 2010 (ήμισυ), 2011 και 2012 είναι άκυρη και άκρως επιβλαβής και ζημιογόνος για τους αιτητές και παν παραλειφθέν δέον όπως εκτελεστεί».
Σύμφωνα με την περιγραφή των γεγονότων στην Ένσταση που καταχωρήθηκε από τους καθ’ ων η αίτηση αρ. 1, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ημερομηνίας 4.11.2011, η οποία κοινοποιήθηκε στον Κυπριακό Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών, αρμόδιο για την υλοποίηση των αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου, εγκρίθηκε η καταβολή εκτός από εκταρικών επιδοτήσεων για το 2011 και επιδοτήσεων για τα βοοειδή, τα πουλερικά και αυγά και για το χοιρινό κρέας, εκτός για το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.
Το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, κατέθεσε Πρόταση με αριθμό 951/2012, προς το Υπουργικό Συμβούλιο, για ενισχύσεις από εθνικούς πόρους στον τομέα της κτηνοτροφίας για: (α) τα αιγοπρόβατα για το έτος 2012, (β) τα πουλερικά και αυγά για τα έτη 2011 και 2012, (γ) τα βοοειδή για το έτος 2011 και (δ) το χοιρινό κρέας για το έτος 2011. Στην εν λόγω Πρόταση δεν προτάθηκε η καταβολή οποιασδήποτε επιδότησης για το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα για το έτος 2011.
Το Υπουργικό Συμβούλιο στις 13.8.2012 ενέκρινε την πιο πάνω Πρόταση με αριθμό 951/2012 του Υπουργείου Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος για την καταβολή στο ήμισυ της συνολικής προτεινόμενης επιδότησης.
Το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, με αριθμό Πρότασης 1004/2012 προς το Υπουργικό Συμβούλιο, ζήτησε την έγκριση της τροποποίησης της Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου με αριθμό Απόφασης 73.942, ημερ. 13/8/2012, έτσι ώστε η πληρωμή του ήμισυ των ενισχύσεων από εθνικούς πόρους στον τομέα της κτηνοτροφίας (βοοειδή) να αναφέρεται στο 2010 και όχι στο 2011, όπως εκ παραδρομής αποφασίστηκε στην απόφαση εκείνη. Το Υπουργικό Συμβούλιο με αριθμό Απόφασης του 73.992 στις 23.8.2012, αποφάσισε την τροποποίηση της Απόφασης με αριθμό 73.942 και ημερ. 13.8.2012, έτσι ώστε η πληρωμή του ήμισυ των ενισχύσεων από εθνικούς πόρους στον τομέα της κτηνοτροφίας (βοοειδή) να αναφέρεται στο 2010 και όχι στο 2011.
Στις 18.12.2012 οι αιτητές, μέσω των δικηγόρων τους, απέστειλαν επιστολή στον Κυπριακό Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών, με την οποία ζητούσαν το χρονοδιάγραμμα καταβολής των οφειλόμενων προς τους αιτητές επιδοτήσεων, καθώς επίσης και για τους λόγους καθυστέρησης στην καταβολή των εν λόγω επιδοτήσεων. Οι καθ’ ων η αίτηση αρ. 2, απάντησαν στην επιστολή αυτή με επιστολή τους ημερομηνίας 16.1.2013, αναφέροντας, ότι υλοποιήθηκε κάθε απόφαση για επιδοτήσεις και δεν υπήρχε ο,τιδήποτε άλλο για να υλοποιηθεί.
Για συμπλήρωση της εικόνας αναφέρεται περαιτέρω ότι η προσφυγή καταχωρήθηκε την 29.4.2013.
Στα νομικά σημεία της προσφυγής, αλλά και στις γραπτές τους αγορεύσεις οι αιτητές υποστήριξαν ότι η προσβαλλόμενη παράλειψη είναι παράνομη, καθόσον είναι αντίθετη και/ή παραβιάζει τις πρόνοιες του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 73/2009 του Συμβουλίου, ημερομηνίας 19 Ιανουαρίου 2009, σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης για τους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 671/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Ιουλίου 2012, όσον αφορά την εφαρμογή των άμεσων ενισχύσεων στους γεωργούς για το έτος 2013. Περαιτέρω ότι η επίδικη παράλειψη, είναι αντίθετη και/ή παραβιάζει την αρχή της καλής πίστης και/ή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη, που διέπει την δράση της δημόσιας διοίκησης, ότι είναι αυθαίρετη, στερούμενη παντελώς οποιουδήποτε νομικού ερείσματος και παραβιάζει την αρχή της φυσικής δικαιοσύνης, υπό την έννοια ότι στους αιτητές δεν εδόθη το δικαίωμα ακρόασης, ούτε έτυχαν οποιασδήποτε ενημέρωσης, ούτε ειδοποιήθηκαν σχετικά με ενδεχόμενη αλλαγή της κυβερνητικής πολιτικής. Περαιτέρω, ότι αντιβαίνει και/ή παραβιάζει τις θεμελιώδεις αρχές του Διοικητικού Δικαίου.
Οι καθ’ ων η αίτηση 1 και 2 καταχώρησαν διαφορετικές, αλλά και κοινές προδικαστικές ενστάσεις, η κυριότερη εκ των οποίων είναι, πως δεν υπήρχε οποιαδήποτε παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας, αφού το Υπουργικό Συμβούλιο δεν παρέλειψε να αποφασίσει αλλά αντίθετα αποφάσισε ως προς τις επιδοτήσεις για τα έτη 2010-2012, και ο Κυπριακός Οργανισμός Αγροτικών Πληρωμών υλοποίησε την απόφαση αυτή, χωρίς να υπάρχει ο,τιδήποτε το παραληφθέν για να εκτελεστεί.
Σχετική με την προδικαστική αυτή ένσταση, είναι και δεύτερη προδικαστική ένσταση, ότι το Υπουργικό Συμβούλιο δεν ήταν δεσμευμένο να παραχωρήσει όλα τα ποσά κρατικών ενισχύσεων και/ή επιδοτήσεων που αναφέρονταν στον εν λόγω Κανονισμό του Συμβουλίου (Κανονισμός (ΕΚ) αρ. 73/2009), ώστε να προκύπτει οποιαδήποτε δέσμια αρμοδιότητα, αλλά είχε διακριτική ευχέρεια πως ακριβώς θα τα κατανείμει.
Η εξέταση των προδικαστικών ενστάσεων, προηγείται οποιασδήποτε ενασχόλησής μου με τους λόγους ακυρώσεως.
Θα πρέπει όμως εξ αρχής να αναφέρω, ότι οι ό,ποιες αναφορές στις γραπτές αγορεύσεις για το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, είναι λανθασμένες γιατί δεν καλύπτονται από το δικόγραφο και ειδικότερα από την αιτούμενη θεραπεία στην αίτηση ακυρώσεως, (που αναφέρεται και ανωτέρω) και αφορά στα βοοειδή, κατηγορία ξεχωριστή από την κατηγορία του γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων.
Με αυτό ως δεδομένο, θα επικεντρωθώ στις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΚ) αρ. 73/2009, για τις κρατικές ενισχύσεις για τα βοοειδή, που αφορούν την Κύπρο, ως η αιτούμενη θεραπεία. Σημαντικό είναι να διερευνηθεί το γράμμα των διατάξεων του Κανονισμού, ο οποίος ως Κανονισμός του Συμβουλίου έχει άμεση εφαρμογή στο κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Άμεση εφαρμογή μεν, αλλά ως προς τι; Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα. Και είναι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα, που θα καθορίσει την απόφαση για την ύπαρξη παράλειψης οφειλόμενης ενέργειας.
Στο άρθρο 29(1) του Κανονισμού (ΕΚ) αρ. 73/2009, με τίτλο «Καταβολή» αναφέρεται κατά γράμμα, ότι:
«Εκτός αν προβλέπεται άλλως στον παρόντα κανονισμό, οι ενισχύσεις στα πλαίσια των καθεστώτων στήριξης που απαριθμούνται στο Παράρτημα 1 καταβάλλονται στο ακέραιο στους δικαιούχους».
Στο άρθρο 133 του Κανονισμού, με τίτλο «Κρατική ενίσχυση στην Κύπρο» προβλέπεται ότι:
«Επιπλέον των συμπληρωματικών εθνικών αμέσων ενισχύσεων, η Κύπρος μπορεί να χορηγεί μεταβατική και φθίνουσα εθνική ενίσχυση έως το τέλος 2012. Η κρατική αυτή ενίσχυση χορηγείται υπό μορφή ανάλογη προς τις κοινοτικές ενισχύσεις, όπως οι αποσυνδεδεμένες ενισχύσεις.
Λαμβανομένων υπόψη της φύσης και του ποσού της εθνικής στήριξης που χορηγήθηκε το έτος 2001, η Κύπρος μπορεί να χορηγεί κρατική ενίσχυση στους (υπο)τομείς που αναφέρονται στο Παράρτημα ΧVII και εως τα ποσά που καθορίζονται στο εν λόγω Παράρτημα».
Το Παράρτημα ΧVII, στο οποίο παραπέμπει το πιο πάνω άρθρο 133, με τίτλο «ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ», είναι Πίνακας με τομείς στους οποίους προβλέπεται κρατική ενίσχυση, για τα έτη 2009, 2010, 2011, 2012 στην Κύπρο ειδικά. Προβλέπονται κρατικές ενισχύσεις για τα βοοειδή μόνο για το 2009, ποσό 64.887(EUR). Για τα έτη 2010, 2011 και 2012 προβλέπεται μηδέν (0) ενίσχυση.
Σε ό,τι αφορά τον Κανονισμό (ΕΕ) αρ. 671/2012, με τον οποίο τροποποιήθηκε ο Κανονισμός (ΕΚ) 73/2009 και αφορά τις άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς για το έτος 2013, στο άρθρο 133α(3) προβλέπεται ότι «οι όροι χορήγησης της ενίσχυσης ταυτίζονται με εκείνους που απαιτούνται για την χορήγηση των ενισχύσεων, σύμφωνα με τα άρθρα 132 και 133, όσον αφορά το 2012». Σε σχέση με τα βοοειδή προβλέπεται ποσό 4,608,945(EUR) για το 2013. Παρά την αναφορά των αιτητών και στον Κανονισμό αυτό στα νομικά σημεία της προσφυγής τους, στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρω ότι οι ενισχύσεις του έτους 2013 δεν αποτελούν επίδικο θέμα της προσφυγής (βλ. αιτούμενη θεραπεία προσφυγής) και δεν θα απασχολήσουν το Δικαστήριο περαιτέρω.
Επανέρχομαι στην προδικαστική ένσταση. Παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας που να αποτελεί αντικείμενο προσφυγής δυνάμει του άρθρου 146 του Συντάγματος, είναι η παράλειψη ενέργειας που προβλέπεται στο νόμο ως δέσμια αρμοδιότητα προς το διοικητικό όργανο και όχι διακριτικής ευχέρειας. (βλ. Hassan Mustafa v. Republic 1 R.S.C.C. 44, Cyprus Tannery v. Republic (1980) 3 CLR, 405, Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας (1929-1959), σελ. 243, Vafeadiw v. Republic (1964) CLR, 460, Papasavva v. Republic (1979) 3 CLR 563, 568.)
Στην παρούσα υπόθεση ενώπιόν μου, ο Κανονισμός ενώ έχει άμεση εφαρμογή, παρέχει διακριτική ευχέρεια στο κράτος να αποφασίσει το ύψος των ενισχύσεων. Από τις ρητές διατάξεις ανωτέρω («…η Κύπρος μπορεί» και «…έως τα ποσά που καθορίζονται στο εν λόγω Παράρτημα»), φανερώνεται η πρόθεση του Κανονισμού, να θέσει τα ανώτατα όρια των κρατικών ενισχύσεων τα οποία μπορεί να διαθέσει η Κύπρος στους δικαιούχους κτηνοτρόφους. Η δέσμια αρμοδιότητα αφορά μόνο στην ρύθμιση του ζητήματος από τα κρατικά-εθνικά όργανα, για την παραχώρηση ενισχύσεων αλλά όχι στο περιεχόμενο της ρύθμισης, αφού η ευρύτητα των επιλογών των αρμοδίων εθνικών οργάνων δεν περιορίζεται, παρά μόνο στα ανώτατα όρια. Σε ό,τι αφορά δε στα βοοειδή, δεν έχει τεθεί κανένας ισχυρισμός ενώπιόν μου ως προς το παράπονο των αιτητών για το έτος 2010, 2011 και 2012, (βλ. αναφορές Παραρτήματος XVII, για μηδενική κρατική ενίσχυση), ως προς το ποιά ακριβώς δηλαδή, ήταν η δέσμια αρμοδιότητα των εθνικών διοικητικών οργάνων της Κύπρου προς τους αιτητές, που επιβαλλόταν από τον Κανονισμό (ΕΚ) αρ. 73/2009, ώστε να μπορεί να τίθεται ζήτημα παράλειψης οφειλόμενης ενέργειας.
Περαιτέρω διαπιστώνω ως προς τα πραγματικά δεδομένα, ότι στο μέρος που επιτακτικά ο Κανονισμός επιβάλλει την λήψη αποφάσεων για ρύθμιση του ζητήματος των κρατικών ενισχύσεων στους διαφόρους υποτομείς της γεωργίας, ως δέσμια αρμοδιότητα του κράτους, το κράτος συμμορφώθηκε με την λήψη απόφασης ως προς τις κρατικές ενισχύσεις επιδοτήσεις των επίδικων ετών 2010, 2011, 2012 στα οποία αναφέρεται η προσφυγή. Δεν παρουσιάζεται ως προς την συγκεκριμένη αυτή υποχρέωση κάποια παράλειψη, αλλά αντίθετα συμμόρφωση με την υποχρέωση. Επομένως ούτε ως προς αυτό υπάρχει παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας.
Για το δε περιεχόμενο της απόφασης που λήφθηκε ως ανωτέρω, που αφορά στις επιλογές του Υπουργικού Συμβουλίου, εντός των πλαισίων της διακριτικής του ευχέρειας, να παραχωρήσει τις συγκεκριμένες κρατικές ενισχύσεις τους διαφόρους τομείς, κάλλιστα οι αιτητές είχαν την ευκαιρία να προσφύγουν, προσβάλλοντας την απόφαση, επικαλούμενοι έννομο συμφέρον και προβάλλοντας λόγους ακυρώσεως κατά την κρίση τους. Παρόλο όμως που ενημερώθηκαν από τους καθ’ ων η αίτηση αρ. 2 τον Ιανουάριο του 2013, για την λήψη απόφασης από το Υπουργικό Συμβούλιο για την χορήγηση της κρατικής ενίσχυσης κατά το 50% του προηγούμενου έτους για τα βοοειδή το 2010 και καθόλου ενίσχυση για τα έτη 2011 και 2012, παρέλειψαν εντός της προθεσμίας των 75 ημερών από την γνώση τους αυτή, να καταχωρήσουν προσφυγή.
Σαφέστατα σύμφωνα με τη νομολογία, η προσφυγή καταχωρείται οποτεδήποτε κατά της συνεχιζόμενης παράλειψης οφειλόμενης ενέργειας και μετά ακόμα από την λήξη της προθεσμίας για προσβολή της απόφασης απόρριψης αιτήματος για άρση της παράλειψης,(βλ. απόφαση Πλήρους Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου ΖΗΝΩΝ ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ ΕΣΤΕΙΤΣ ΛΤΔ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (2006) 3 ΑΑΔ, 166 και εκεί ανασκόπηση της νομολογίας), αλλά αυτό ισχύει μόνο για την οφειλόμενη ενέργεια, όπως ήδη έχω αναφέρει ανωτέρω και όχι βέβαια για τις αποφάσεις διακριτικής ευχέρειας. Επαναλαμβάνω ότι στην παρούσα υπόθεση η μόνη οφειλόμενη ενέργεια της οποίας η παράλειψη μπορούσε να προσβληθεί με προσφυγή (αν σημειωνόταν) ήταν η λήψη απόφασης για κρατικές ενισχύσεις.
Για τους λόγους που έχω αναφέρει, καταλήγω ότι οι προδικαστικές ενστάσεις γίνονται δεκτές. Η προσφυγή προσβάλλει παράλειψη παραχώρησης κρατικής ενίσχυσης για τα βοοειδή, ενώ δεν έχει σημειωθεί τέτοια παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας. Η απόφαση του κράτους για τις κρατικές ενισχύσεις των επίδικων στην αιτούμενη θεραπεία ετών, έχει ληφθεί και εφαρμοστεί-υλοποιηθεί σε ότι αφορά τα βοοειδή, που είναι ο επίδικος τομέας κρατικών ενισχύσεων στην παρούσα προσφυγή, ως η υποχρέωση βάσει του Κανονισμού. Η απόφαση για το ύψος του ποσού των ενισχύσεων για τα βοοειδή, εντάσσεται εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας που παραχωρείται στο κράτος της Κύπρου από τον ίδιο τον Κανονισμό και δεν επιδέχεται προσφυγής για παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας, αλλά προσφυγής κατά διοικητικής απόφασης, που δεν καταχωρήθηκε, (χωρίς βεβαίως να εξετάζω καθόλου εδώ τις πιθανότητες επιτυχίας που θα είχε μία τέτοια προσφυγή).
Για τους λόγους που έχω αναφέρει, η προσφυγή απορρίπτεται, με €1,500.- έξοδα, πλέον ΦΠΑ αν υπάρχει, υπέρ των καθ’ ων η αίτηση 1 και 2 (εξ ημισείας).
Μ.Καλλιγέρου, ΠΔΔ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο