Administrative court dismisses appeal against refusal to transfer property due to lack of required research on Turkish Cypriot status.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the plaintiff's appeal against the Minister's refusal to approve a property transfer, ruling that the decision was flawed. The court found that the authorities failed to conduct the necessary research regarding the deceased owner's migration year and the applicant's identity status. Consequently, the court declared the decision void for error of law and fact, as the legal definition of 'Turkish Cypriot' was not properly applied.
Regesto Legislator
Generato dall'IAN. 139/1991; Article 146 of the Constitution: The administrative authority must conduct the requisite research to determine if a person falls within the definition of 'Turkish Cypriot' under the relevant law; failure to do so renders the decision void due to error of law and fact.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Σολομωνίδης Αντωνάκης Χρ. Λτδ και Άλλες ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και Άλλου (2003) 1 ΑΑΔ 1275
Korkut Perihan Mustafa ή Eyiam Perihan ν. Aπόστολου Γεωργίου, δια του πληρεξουσίου αντιπροσώπου του Xαράλαμπου X. Zόππου (2008) 1 ΑΑΔ 905
Basma Ali Ibrahim Houssein και άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας και άλλου (2013) 3 ΑΑΔ 619
Suleyman Ahmet Mulla (μέσω της πληρεξούσιου αντιπροσώπου του Sabiha Ahmet Suleyman) ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2007) 4 ΑΑΔ 312
Α. & Α. Enterprises Ltd ν. Υπουργού Εσωτερικών ως κηδεμόνα των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (2009) 4 ΑΑΔ 97
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 139/1991 - Ο περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και Άλλα Θέματα) (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμος του 1991
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:346
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (Υπόθεση Αρ. 6487/2013)
26 Οκτωβρίου 2016
[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
KALLIKRATIS KTIMATIKI LTD
Αιτήτριας,
- ΚΑΙ-
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ
1. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΩΣ ΚΗΔΕΜΟΝΑ
ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΩΝ
2. ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΧΩΡΟΜΕΤΡΙΑΣ
Καθ’ ων η αίτηση.
Φ. Καμένος, για Μαρκίδη, Μαρκίδη & Σία Δ.Ε.Π.Ε. και Αντώνης Κ. Καράς Δ.Ε.Π.Ε., για τον αιτητή.
Λ. Ουστά (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α’, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για καθ’ ης η αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.: Με την παρούσα προσφυγή ζητείται η πιο κάτω θεραπεία:
«1. Διακήρυξη του Δικαστηρίου ότι η πράξη και/ ή απόφαση των Καθ’ ων η Αίτηση, η οποία περιήλθε σε γνώση της Αιτήτριας για πρώτη φορά συνεπεία επιστολής ημερομηνίας 31.10.2013, η οποία παρελήφθη από τον δικηγόρο της Αιτήτριας στις 06.11.2013, αντίγραφο της οποίας επισυνάπτεται ως Παράρτημα «Κ» στην παρούσα προσφυγή, και με την οποία οι Καθ’ ων η αίτηση απεφάσισαν να μην εγκρίνουν την μεταβίβαση στο όνομα της Αιτήτριας των κτημάτων με αριθμούς εγγραφής 12145,12146, 12175, 12176, 12269, 13121 που βρίσκονται στο Μαρώνι της Επαρχίας Λάρνακας είναι άκυρη και στερείται οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος.»
Τα ουσιώδη γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, περιληπτικά αναφερόμενα πιο κάτω, έχουν ως ακολούθως:
Στις 31.1.2017 προσκομίσθηκε στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λάρνακας πωλητήριο έγγραφο για τα υπό αναφορά τεμάχια με πωλητή τον Τουρκοκύπριο Cahit Emir ως διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντα Husseyin Elmaz ή Husseyin Elmaz Huseyin και αγοραστές την εταιρεία KALLIKRATIS KTIMATIKI LTD.
Σχετική Έκθεση του Επαρχιακού Κτηματολογικού Λειτουργού Λάρνακας απεστάλη με επιστολή ημερομηνίας 17.7.2007 στο Διευθυντή Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας.
Ο Διευθυντής Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, με επιστολή του ημερομηνίας 30.8.2007, υπέβαλε την υπόθεση στο Διευθυντή Υπηρεσίας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών για τη συγκατάθεση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών περιουσιών για αποδοχή του πωλητηρίου εγγράφου.
Ο Διευθυντής Υπηρεσίας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών με επιστολή του ημερομηνίας 17.10.2007 υπέβαλε το όλο θέμα στο Γενικό Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών για ενημέρωση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών και λήψη απόφασης. Στην εν λόγω επιστολή του ο Διευθυντής Υπηρεσίας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών εισηγήθηκε απόρριψη του αιτήματος, εφόσον απουσίαζε το στοιχείο της καλής πίστης, λόγω του ότι η τιμή πώλησης ήταν πολύ πιο χαμηλή από την αγοραία αξία και υπήρχε προσπάθεια εκμετάλλευσης της έκρυθμης κατάστασης.
Ο Υπουργός Εσωτερικών, ως Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ενημερώθηκε για το θέμα με υπηρεσιακά σημειώματα ημερομηνίας 3.12.2007 και 31.7.2008 και απέρριψε το αίτημα για κατ’ εξαίρεση πώληση και μεταβίβαση της εν λόγω τουρκοκυπριακής περιουσίας, εφόσον δεν είχαν υποβληθεί επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για τη σημερινή διαμονή των κληρονόμων του αποβιώσαντα ιδιοκτήτη της περιουσίας. Περί τούτης της απόφασης ενημερώθηκε ο Διευθυντής Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας δια επιστολής ημερομηνίας 16.9.2008, ο οποίος με τη σειρά του, ενημέρωσε την αιτήτρια με επιστολή του ημερομηνίας 16.10.2008.
Η αιτήτρια με επιστολή της ημερομηνίας 4.12.2008 και 22.7.2009 προς τον Κηδεμόνα ζήτησε την επανεξέταση του αιτήματος της.
Το θέμα υποβλήθηκε εκ νέους στον Κηδεμόνα με σχετικό σημείωμα ημερομηνίας 8.2.2010 και απορρίφθηκε. Περί τούτης της απόφασης η αιτήτρια ενημερώθηκε με επιστολή ημερομηνίας 19.2.2010 του Γενικού Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών. Εναντίον της εν λόγω απόφασης ασκήθηκε η Προσφυγή Αρ. 978/2011 από την εδώ αιτήτρια, η οποία στις 6.12.2013 αποσύρθηκε.
Ακολούθως, με επιστολή του Γενικού Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών ημερομηνίας 23.4.2012, ενημερώθηκαν οι δικηγόροι της αιτήτριας, ότι για να καταστεί δυνατή η επανεξέταση της υπόθεσης της, θα πρέπει να υποβάλει σειρά από συμπληρωματικά έγγραφα.
Η αιτήτρια, με επιστολή των δικηγόρων της ημερομηνίας 22.11.2012, διαβίβασε σχετικά με την υπόθεση έγγραφα, ζητώντας την επανεξέταση της.
Με επιστολή του ημερομηνίας 10.9.2013 ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών ζήτησε από τον Προϊστάμενο της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών «ΚΥΠ» να διερευνήσει τον τόπο διαμονής των κληρονόμων του αποβιώσαντα τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη και κατά πόσο αυτοί κατέχουν ελληνοκυπριακές περιουσίες στα κατεχόμενα.
Η ΚΥΠ με επιστολή της ημερομηνίας 11.10.2013 ενημέρωσε ότι η οικογένεια του αποβιώσαντα τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη Hussein Elmaz κατακρατεί Ε/Κ ιδιοκτησίας περιουσίες στα κατεχόμενα.
Με επιστολή του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών ημερομηνίας 31.10.2013 ενημερώθηκε η αιτήτρια, ότι το αίτημα της επανεξετάστηκε με βάση το άρθρο 3 του (τροποποιητικού) Νόμου Αρ. 39 (Ι)/ 2010, πλην όμως δεν κατέστη δυνατό να ικανοποιηθεί, διότι δεν πληρούται κανένας από τους αναφερόμενους παράγοντες στις υποπαραγράφους του άρθρου 3 του εν λόγω τροποποιητικού νόμου, οι οποίοι προσμετρούν θετικά σε άρση της διαχείρισης της επίδικης τουρκοκυπριακής περιουσίας. Συγκεκριμένα διαπιστώθηκε ότι η οικογένεια του αποβιώσαντα τουρκοκύπριου ιδιοκτήτη Hussein Elmaz κατακρατεί ελληνοκυπριακής ιδιοκτησίας περιουσίες στα κατεχόμενα και ένας εκ των κληρονόμων πώλησε μέρος της σε αλλοδαπούς. Εναντίον της πιο πάνω απόφασης καταχωρήθηκε η παρούσα προσφυγή.
Με την γραπτή της αγόρευση η πλευρά της αιτήτριας, αφού καταγράφει τα, κατά την άποψη της, ουσιώδη γεγονότα στην παρούσα υπόθεση, προωθεί τους ακόλουθους λόγους ακυρώσεως:
1. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι παράνομη αφού στηρίχθηκε στον περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και άλλα Θέματα) (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμο, Ν. 139/91, ως έχει μέχρι την επίδικη απόφαση τροποποιηθεί (εφεξής ο «Νόμος»), ο οποίος δεν τυγχάνει εφαρμογής και/ ή δεν επηρεάζει περιουσίες πολιτών άλλων κρατών, έστω και αν πρόκειται περί ατόμων τουρκοκυπριακής καταγωγής.
Την πιο πάνω θέση η πλευρά της αιτήτριας, με αναφορά στο προοίμιο του Νόμου, την στηρίζει στο ότι ο Houssein Elmaz μπορεί μεν, να ήταν τουρκοκυπριακής καταγωγής, όμως είχε μεταναστεύσει από την Κύπρο στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου και διέμενε, πολύ πριν από την τουρκική εισβολή (πριν το 1955) όπου και απεβίωσε προς της τουρκικής εισβολής, ώστε με κανένα τρόπο να μπορεί να θεωρηθεί, ότι μετακινήθηκε μαζικά ως αποτέλεσμα της τουρκικής εισβολής στις περιοχές που κατέχονται από τις τουρκικές δυνάμεις κατοχής, εγκαταλείποντας την περιουσία του.
2. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι παράνομη αφού στηρίχθηκε στον Νόμο, ο οποίος, όσον αφορά τουρκοκύπριους που διέμεναν και/ ή είχαν την κατοικία τους στο εξωτερικό πριν την τουρκική εισβολή, προσκρούει στο άρθρο 28 του Συντάγματος, καθότι εισάγει αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση σε βάρος ορισμένης ομάδας κυπρίων πολιτών, αλλά και διότι παραβιάζει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, ως αυτό προστατεύεται από το Άρθρο 23 του Συντάγματος.
Την πιο πάνω θέση στηρίζει η πλευρά της αιτήτριας με το επιχείρημα, ότι οι τουρκοκύπριοι, οι οποίοι διέμεναν στο εξωτερικό προς της τουρκικής εισβολής ήταν και είναι στην ίδια ακριβώς μοίρα ως ο οποιοσδήποτε άλλος ιδιοκτήτης γης στην Κύπρο, ο οποίος διέμενε στο εξωτερικό, ως ο αποβιώσας π.χ. ελληνοκύπριος μετανάστης στη Μεγάλη Βρετανία από το 1955 και δεν επιτρέπεται η διαφορετική αντιμετώπισης τους, αφού τέτοια θα ήταν νοητή μόνο ως ανεπίτρεπτη φυλετική διαφοροποίηση. Στα δικαιώματα αμφοτέρων είναι και το δικαίωμα τους να διαθέτουν ελεύθερα την περιουσία τους και δεν είναι δυνατόν να απαγορευθεί στους κληρονόμους του ιδιοκτήτη (οι οποίοι, ως ισχυρίζεται η πλευρά της αιτήτριας, είναι επίσης βρετανοί υπήκοοι) η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος με βάση τον Νόμο.
Επιπρόσθετα, η διάθεση της περιουσίας προστατεύεται στα πλαίσια του άρθρου 23 του Συντάγματος, το οποίο επίσης παραβιάζεται, από την απαγόρευση διάθεσης της επίδικης περιουσίας του ιδιοκτήτη.
3. Η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει το άρθρο 28 του Συντάγματος και/ ή το 12ο Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Συνθήκης περί Προασπίσεως των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ως αυτή κυρώθηκε από τη Κυπριακή Δημοκρατία και/ ή τα άρθρα 13 και/ ή 177 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και/ ή τα άρθρα 6 και/ ή 7 και/ ή 11 και/ ή 49 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και/ ή το τροποποιηθέν άρθρο 1Α του Συντάγματος που καθιερώνει την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου.
Η πλευρά τοης αιτήτριας, αφού παραπέμπει στα πιο πάνω άρθρα, με ανάλογη αιτιολογία ως αυτή που αναφέρθηκε στο λόγο ακυρώσεως ανωτέρω αναφορικά με την ισχυριζόμενη παραβίαση του άρθρου 28 του Συντάγματος, τονίζει, ότι οι προαναφερόμενες διεθνείς συνθήκες έχουν αυξημένη ισχύ έναντι των ημεδαπών νόμων και απαγορεύουν, μεταξύ άλλων, τις διακρίσεις λόγω φύλου, χρώματος, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων απόψεων, εθνικής ή κοινωνικής καταγωγής, σχέσης με εθνική μειονότητα, περιουσίας, γέννησης ή άλλης κατάστασης πραγμάτων. Εισηγείται δε, ότι η επίδικη στέρηση που επιβλήθηκε, η οποία σχετίζεται με τον τόπο διαμονής του υποκειμένου του δικαιώματος αλλά και με την καταγωγή του (αν αποφασισθεί ότι η τουρκοκυπριακή καταγωγή του υπερτερεί της βρετανικής του), παραβιάζει τις διεθνείς συνθήκες, οι οποίες έχουν αυξημένη ισχύ έναντι των ημεδαπών νόμων, αλλά και την ιδιότητα του αποθανόντος ιδιοκτήτη ως ευρωπαίου πολίτη.
Η επίδικη απόφαση είναι αντίθετη προς το άρθρο 23 του Συντάγματος και/ ή το 1ο Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Συνθήκης περί Προασπίσεως των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Προς υποστήριξη αυτού του ισχυρισμού, όσον αφορά το άρθρο 23 του Συντάγματος, η πλευρά της αιτήτριας παραπέμπει στα όσα ανέφερε στο λόγο ακυρώσεως 2 ανωτέρω και όσον αφορά το 1ο Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Συνθήκης περί Προασπίσεως των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επισημαίνει, ότι περιορισμός του δικαιώματος επιτρέπεται μόνο δια νόμου αποκλειστικά για τους λόγους που αναφέρονται στο εν λόγω άρθρο, στις επιφυλάξεις του οποίου δεν εμπίπτει ο Νόμος.
4. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι προϊόν πλημμελούς έρευνας και/ ή είναι αποτέλεσμα πλάνης περί τα πράγματα αφού προ και/ ή κατά την έκδοση της λήφθηκαν υπόψη πράγματα, τα οποία δεν έπρεπε να ληφθούν υπόψη και/ ή δεν λήφθηκαν υπόψη και/ ή δεν λήφθηκαν υπόψη πράγματα, τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη.
Προς υποστήριξη του εν λόγω λόγου ακυρώσεως, η πλευρά της αιτήτριας καταφέρεται εναντίον της δοθείσας αιτιολογίας της επίδικης απόφασης, ότι «η οικογένεια του αποβιώσαντος Hussein Elmaz κατακρατεί Ε/Κ ιδιοκτησίας περιουσίες στα κατεχόμενα και ένας εκ των κληρονόμων πώλησε μέρος της Ε/Κ ακίνητης περιουσίας σε αλλοδαπούς», αφού υποστηρίζει, ότι από την ανταλλαγείσα αλληλογραφία μεταξύ των διαδίκων δόθηκε σωρεία μαρτυρικού υλικού, η οποία αποδεικνύει ως ορθούς τους ισχυρισμούς της πλευράς της αιτήτριας, τους οποίους οι καθ’ ων η αίτηση δεν αντιπαρέβαλαν με τους περί τους αντιθέτου ισχυρισμούς της ατεκμηρίωτης, ως την χαρακτηρίζει, Έκθεσης της ΚΥΠ ημερομηνίας 11.10.2013, την οποία οι καθ’ ων η αίτηση λανθασμένα αποδέχθηκαν ως ορθή. Η οποία έκθεση, την οποία η πλευρά της αιτήτριας χαρακτηρίζει ως «έκθεση ιδεών» είναι λανθασμένη ως προς τον υπαινιγμό ότι ο διαχειριστής ψεύδεται ως προς τον αριθμό των κληρονόμων του αποθανόντος, σε σχέση με το ποιο έτος απεβίωσε το έβδομο παιδί του αποθανόντος, ως προς το πότε επέστρεψε η κληρονόμος του αιτητή Nezihe Emir στην κατεχόμενη Κύπρο, αλλά και σε σχέση με τέσσερεις (4) περαιτέρω ισχυρισμούς της ΚΥΠ σε σχέση ιδιαίτερα προς σφετερισμό ελληνοκυπριακής περιουσίας στα κατεχόμενα από τους κληρονόμους.
Ως λόγους ακυρώσεως 5 και 6 στη γραπτή της αγόρευση η πλευρά της αιτήτριας επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς της περί παραβίασης του άρθρου 28 και του άρθρου 23 του Συντάγματος.
Από την πλευρά τους οι καθ’ ων η αίτηση με τη γραπτή τους αγόρευση, με παραπομπή σε σχετική νομολογία, απορρίπτουν τους πιο πάνω ισχυρισμούς περί μη εφαρμογής του Νόμου (και) στην περίπτωση του αιτητή ή αντισυνταγματικότητας αυτού ή ότι αυτός παραβιάζει διεθνείς συνθήκες, επικαλούμενη προς τούτο και το δίκαιο της ανάγκης και το άλυτο του κυπριακού προβλήματος. Όσον αφορά τον ισχυρισμό, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι προϊόν πλημμελούς έρευνας και αποτέλεσμα πλάνης περί τα πράγματα, απορρίπτει αυτόν, ισχυριζόμενη ότι η επίδικη απόφαση είναι επαρκής και δεόντως αιτιολογημένη.
Με την γραπτή της απάντηση η πλευρά της αιτήτριας επιμένει στους ισχυρισμούς της, παραπέμποντας και σε περαιτέρω νομολογία επί του θέματος.
Οι διευκρινήσεις ημερομηνίας 11.4.2016 επί του θέματος δεν προσέθεσαν οτιδήποτε στα ανωτέρω, αφού οι ευπαίδευτοι συνήγοροι για τους διαδίκους υιοθέτησαν τις γραπτές τους αγορεύσεις και κατέθεσαν τους σχετικούς διοικητικούς φακέλους.
Εξέτασα τα πιο πάνω με προσοχή. Όλοι οι προαναφερόμενοι λόγοι ακυρώσεως (εκτός, βέβαια, της έλλειψης δέουσας έρευνας και πλάνης περί τα πράγματα, η οποία αφορά πάντα στα συγκεκριμένα δεδομένα της περίπτωσης) δεν προβάλλονται για πρώτη φορά ενώπιον Δικαστηρίου.
Παραθέτω αυτούσια την σχετική, ως θα υποδείξω κατωτέρω, απόφαση ημερομηνίας 15.5.2015 στην Προσφυγή Αρ. 1558/2012 1.ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΥ, 2.ΒΑΡΝΑΒΑ ΣΩΤΗΡΙΟΥ 3.CAHIT EMIR, ως διαχειριστή της περιουσίας της αποβιώσασας Nurie Haggi Mustafa Nuri ή Nuriye Husein Elmaz ή Nuriye HadjiMustafa Nuri ή Nurie HadjiMustafa Elmaz με υπογραμμισμένα από εμένα αποσπάσματα:
«…Οι αιτητές επιδιώκουν «διακήρυξη του Δικαστηρίου ότι η απόφαση των καθ΄ων η αίτηση για την οποία οι αιτητές πληροφορήθηκαν μέσω επιστολής ημερομηνίας 07.08.2012 (αντίγραφο επισυνάπτεται ως Παράρτημα «Α» στην παρούσα) και με την οποία οι καθ΄ων η αίτηση δεν έδωσαν την συγκατάθεση τους και/ή απέρριψαν το αίτημα των αιτητών για την κατάθεση το Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λάρνακας δύο πωλητηρίων εγγράφων που αφορούσαν αγοραπωλησία μεταξύ του Cahit Emir ως διαχειριστή της περιουσίας της αποβιωσάσης Nurie Haggi Mustafa Nuri ή Nuriye Husein Elmaz ή Nuriye HadjiMustafa Nuri ή Nurie HadjimustafaElmaz ως πωλητή και των αιτητών, ως αγοραστών, των 2/4 μεριδίων του κτήματος με αριθμό εγγραφής 16867, Φ.Σχ. 55/23, τεμάχιο 454, που βρίσκεται στην κοινότητα Μαρωνίου της επαρχίας Λάρνακας είναι άκυρη και/ή στερείται εννόμου αποτελέσματος.»
Η Nuri (η ως άνω αποβιώσασα) είναι δεκτό ότι είναι ιδιοκτήτρια της επίδικης περιουσίας και ότι πριν το 1960 μετανάστευσε στην Αγγλία από την Κύπρο. Διαχειριστής της περιουσίας της μετά το θάνατο της στην Αγγλία (το έτος 1993) διορίστηκε ο αιτητής 3. Στις 4/12/08 δυνάμει συμφωνιών ο ως άνω διαχειριστής υπό την ιδιότητα του αυτή ανέλαβε όπως πωλήσει και μεταβιβάσει στους αιτητές 1 και 2 ανά ¼ σ΄ένα έκαστο εξ αυτών εκ της ως άνω επίδικης περιουσίας. Τα συμβαλλόμενα μέρη κατέθεσαν στο Επαρχιακό Κτηματολόγιο Λάρνακας δήλωση μεταβίβασης των ων άνω αγοραπωλητηρίων. Οι κληρονόμοι, όπως παρουσιάζεται το θέμα από την πλευρά των αιτητών, είναι τα πέντε παιδιά, εκ των οποίων μόνο ο ένας, ο Elmaz Huseyin διαμένει μόνιμα στα κατεχόμενα και ενώ είναι παράνομα κάτοχος ελληνοκυπριακής περιουσίας. Ο Elmaz, ωστόσο, έχει αποποιηθεί το κληρονομικό του μερίδιο στην περιουσία της αποβιωσάσης μητέρας του.
Ο Διευθυντής του Κτηματολογίου με επιστολή του προς τους αιτητές (7 και 8/2/2012) τους πληροφορεί ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό το πωλητήριο έγγραφο και η δήλωση μεταβίβασης «διότι ο Κηδεμόνας τουρκοκυπριακών περιουσιών δεν έδωσε τη συγκατάθεση του.»
Στη συνέχεια, οι αιτητές, με επιστολή τους ημερ. 10.3.2012 προς τον Υπουργό Εσωτερικών ως Κηδεμόνα απέστειλαν «στοιχεία που πιστοποιούσαν τη μόνιμη διαμονή των κληρονόμων της αρχικής ιδιοκτήτριας» (βλ. ΣT επί της αίτησης).
Με εσωτερικές διεργασίες των αρμοδίων τμημάτων ως περιγράφονται στις παρ.8-12 της ένστασης ζητήθηκαν στοιχεία από το Διοικητή Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ώστε να διερευνηθούν τα στοιχεία που οι αιτητές παραχώρησαν (βλ και Παραρτήματα Ζ-1 επί της ένστασης).
Με την απαντητική επιστολή του ημερομηνίας 7.5.2012, (Παράρτημα Κ) ο Διοικητής Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ανέφερε μεταξύ άλλων ότι η Nuriye Husein απέκτησε με το σύζυγο της επτά και όχι πέντε παιδιά, όπως ισχυρίσθηκε ο διαχειριστής της περιουσίας της. Όταν η οικογένεια μετανάστευσε στην Αγγλία, ένα από τα επτά παιδιά, ο Elmaz Husein παρέμεινε στην Κύπρο. Συνεπεία της τουρκικής εισβολής εγκαταστάθηκε στο κατεχόμενο Μπέλαπαϊς. Λόγω της μεγάλης περιουσίας που εγκατέλειψε η οικογένεια στις ελεύθερες περιοχές, το κατοχικό καθεστώς παραχώρησε σε αυτή τέσσερα σπίτια και μεγάλη έκταση ακίνητης περιουσίας Ε/Κ ιδιοκτησίας. Ο ElmazHusein πώλησε μέρος της πιο πάνω ακίνητης περιουσίας σε άγγλους υπηκόους. Από τα τέσσερα σπίτια ένα κατέχεται από τον Husein, άλλο από μία από τις αδελφές του, που επαναπατρίστηκε από την Αγγλία και τα άλλα δύο κατέχονται και χρησιμοποιούνται περιοδικά για διακοπές από δύο από τις αδελφές, που διαμένουν μόνιμα στην Αγγλία
Ο Υπουργός Εσωτερικών ως Κηδεμόνας Τ/Κ Περιουσιών ενημερώθηκε για τα νέα στοιχεία επί του θέματος με συμπληρωματικό σημείωμα ημερ. 10.5.2012 και αποφάσισε να μην αναθεωρήσει την αρχική απορριπτική απόφαση σε σχέση με την εν λόγω αγοραπωλησία, λαμβανομένων υπόψη ότι δεν οφείλονται φόροι κληρονομίας στα πλαίσια της διαχείρισης και ορισμένοι από τους κληρονόμους κατέχουν Ε/Κ περιουσίες στα κατεχόμενα. (Παράρτημα Λ επί της ένστασης).
Οι αιτητές πληροφορήθηκαν την απόρριψη εκ νέου του αιτήματος τους με επιστολή ημερ. 7.8.12, η οποία αποτελεί και την προσβαλλόμενη απόφαση (παρ.Α΄ επί της αίτησης).
Οι σχετικές παραγρ. 6 και 7 του παραρτήματος Λ είναι η αιτιολογία της απόφασης των καθ΄ων η αίτηση, η οποία συνοπτικά αποδίδεται και στην επιστολή προς τους αιτητές ημερ. 7.8.12.
Βασικά επαναλαμβάνεται το περιεχόμενο της έκθεσης της ΚΥΠ με βάση το οποίο ανατρέπεται το παρουσιαζόμενο έρεισμα της μη ύπαρξης κληρονόμου ο οποίος κατέχει ελληνοκυπριακή περιουσία στα κατεχόμενα.
Σύμφωνα με τις επιμελείς αγορεύσεις και των δύο πλευρών, το πρώτο που πρέπει να απασχολήσει είναι αν σωστά εφαρμόστηκε στην κρινόμενη υπόθεση ο Νόμος περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και άλλα θέματα) (Προσωρινές Διατάξεις) Ν.139/91και ως εκ τούτου εάν λανθασμένα ή όχι ζητήθηκε η συγκατάθεση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών.
Ορθά δε τοποθετήθηκε το θέμα από τους ευπαιδεύτους συνηγόρους ότι κατά προτεραιότητα πρέπει να εξεταστεί: το κατά πόσον η επίδικη περιουσία εμπίπτει στην έννοια του όρου «τουρκοκυπριακή περιουσία» - αρθ.2 του Ν.139/91.
Εκτός από το Ν.139/91, απόλυτα συναφή είναι τα σχετικά μέρη του Συντάγματος ειδικά το ΄Αρθ.2 του Συντάγματος το οποίο έχει ως εξής:
«∆ιά τους σκοπούς του παρόντος Συντάγµατος:
(1) ...
(2) Την τουρκικήν κοινότητα αποτελούσιν άπαντες oι πολίται της ∆ηµοκρατίας, οίτινες είναι τουρκικής καταγωγής και έχουσιν ως µητρικήν γλώσσαν την τουρκικήν ή µετέχουσι των τουρκικών πολιτιστικών παραδόσεων ή είναι µωαµεθανοί.»
Με βάση το άρθ.2 του Ν.139/91 τουρκοκυπριακή περιουσία περιλαμβάνει κάθε ιδιοκτησία κινητή ή ακίνητη που ανήκει σε τουρκοκύπριο και βρίσκεται στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση σίγουρα πρόκειται για περιουσία στις ελεγχόμενες περιοχές αφού βρίσκεται στην επαρχία Λάρνακας.
Με βάση το αρθ.2 επίσης του ιδίου Νόμου:
«Τουρκοκύπριος» σηµαίνει Τουρκοκύπριο που δεν έχει τη συνήθη διαµονή του στις ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές και περιλαµβάνει εταιρεία ή άλλο νοµικό πρόσωπο που ελέγχεται από Τουρκοκύπριο, καθώς και το Εβκάφ»
Σημασία για το ερμηνευτικό αυτό άρθρο έχει προσθέτως το 2ο τμήμα του Παραρτήμτος Δ της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης (Annex D, section 2), στο οποίο αναφέρονται τα εξής:
«Any citizen of the United Kingdom and Colonies who on the date of this Treaty possesses any of the qualifications specified in paragraph 2 of this Section shall on that date become a citizen of the Republic of Cyprus if he was ordinarily resident in the Island of Cyprus at any time in the period of five years immediately before the date of this Treaty".
Σύμφωνα με τα γεγονότα επί της Έκθεσης της ΚΥΠ που δεν έχουν ανατραπεί από τους αιτητές, η αποβιώσασα, αν και βρετανίδα υπήκοος, δεν έχει απολέσει την ιδιότητα της τουρκοκύπριας με βάση τα πιο πάνω, αφού το 1958 είχε μεταναστεύσει στη Μ. Βρετανία, εντός δηλαδή της χρονικής περιόδου που εμπίπτει στην περίοδο των πέντε χρόνων πριν τη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Συνεπώς, είχε αυτομάτως πολιτογραφηθεί ως κύπρια πολίτης και ως εκ της μη συνήθους διαμονής αυτής στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές, στοιχειοθετεί την έννοια «τουρκοκύπριος» όπως καθορίζεται στο Νόμο Ν.139/91.
Η θέση που έντονα κυρίως προβλήθηκε από τους αιτητές ότι η περιουσία της δεν θα πρέπει να θεωρείται «εγκαταληφθείσα» αφού η αποβιώσασα κατά το χρόνο της εισβολής δεν διέμενε στις ελεύθερες περιοχές. Αυτό, κατά τους αιτητές, δημιουργεί «κατάσταση» που οδηγεί σε παράβαση των άρθ.23 και 28 του Συντάγματος. Προς επίρρωση της θέσης τους οι αιτητές επικαλούνται το προοίμιο του Νόμου όπου αναφέρονται τα ακόλουθα:
«Επειδή, συνεπεία της µαζικής µετακίνησης του Τουρκοκυπριακού πληθυσµού ως αποτέλεσµα της Τουρκικής εισβολής στις περιοχές που κατέχονται από τις Τουρκικές δυνάµεις εισβολής και της απαγόρευσης από τις δυνάµεις αυτές της διακiνησης του πληθυσµού αυτού στις περιοχές της Κυπριακής ∆ηµοκρατίας, εγκαταλείφθηκαν περιουσίες που αποτελούνται από κινητή και ακίνητη ιδιοκτησία, Και επειδή για την προστασία των περιουσιών αυτών κατέστη απαραίτητη η άµεση λήψη µέτρων, Και επειδή µεταξύ των µέτρων που λήφθηκαν περιλαµβανόταν και η διαχείριση των περιουσιών αυτών από ειδική επιτροπή που συστάθηκε µε διοικητικές διευθετήσεις, Και επειδή κατέστη αναγκαία η νοµοθετική ρύθµιση του θέµατος των Τουρκοκυπριακών περιουσιών στη ∆ηµοκρατία. Για όλα αυτά η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:
.....»
Η θέση των αιτητών δεν έχει βάση αφού εξ ολοκλήρου αγνοεί τις ίδιες τις πρόνοιες του Νόμου, τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης και τη σχετική τροποποίηση του Ν.139/91 ειδικά με το Ν.39(1)/10.
Τέτοια «διάκριση» ή τέτοιος «διαχωρισμός» τον οποίο προβάλλει η πλευρά των αιτητών δεν υπάρχει. Σαφώς πρόκειται για «τουρκοκυπριακή περιουσία» και «τουρκοκύπρια» εντός του πλέγματος του Νόμου. Η αποβιώσασα αφού ποτέ δεν επέστρεψε στις ελεγχόμενες περιοχές, νόμιμα η περιουσία της θεωρείται ως εγκαταληφθείσα και νόμιμα έχει υπαχθεί στο καθεστώς του Κηδεμόνα (βλ. Basma ν. Κυπριακής Δημοκρατίας(2013) 3 Α.Α.Δ. 619). To προοίμιο του Νόμου δεν δημιουργεί προϋποθέσεις που το σχετικό άρθρο δεν θέτει.
Σε σχέση με τον ισχυρισμό των αιτητών για έλλειψη αιτιολογίας, ή πλάνης περί τα πράγματα και άλλες συναφείς θέσεις, είναι σημαντικό να παρατεθεί σχετική τροποποίηση του Ν.139/91 - το άρθ.3, όπως διαμορφώθηκε με το Ν.39(Ι)/10:
«3. Ο Υπουργός διορίζεται µε τον παρόντα Νόµο Κηδεµόνας των Τουρκοκυπριακών περιουσιών και τις διαχειρίζεται σύµφωνα µε τις διατάξεις του παρόντος Νόµου και ασκεί τις αρµοδιότητες που του χορηγούνται µε τον παρόντα Νόµο διαρκούσης της έκρυθµης κατάστασης και µέχρις ότου επιτευχθεί τελική διευθέτηση του θέµατος αυτού: 2 του 39(Ι) του 2010. Νοείται ότι στα πλαίσια άσκησης της πιο πάνω εξουσίας του να διαχειρίζεται Τουρκοκυπριακές περιουσίες διαρκούσης της έκρυθµης κατάστασης, ο Υπουργός έχει επίσης εξουσία ως διαχειριστής, να άρει µε δεόντως αιτιολογηµένη απόφασή του και υπό τους κατά την κρίση του κατάλληλους όρους τη διαχείριση συγκεκριµένης Τουρκοκυπριακής περιουσίας ή µέρους αυτής, αφού λάβει υπόψη σε σχέση µε τη διαχείριση τις συνθήκες και περιστάσεις της κάθε περίπτωσης και σταθµίσει όλους τους σχετικούς µε το θέµα αυτό παράγοντες, περιλαµβανοµένου του κατά πόσο ο Τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης της περιουσίας ή οι κληρονόµοι ή οι διάδοχοί του στον τίτλο, ανάλογα µε την περίπτωση, κατέχουν περιουσία που ανήκει σε Ελληνοκύπριο στις µη ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές: Νοείται περαιτέρω ότι προσµετρούν θετικά σε άρση της διαχείρισης Τουρκοκυπριακής περιουσίας, µεταξύ άλλων, οι πιο κάτω παράγοντες:
(α) Ότι πρόκειται για τη διαχείριση περιουσίας που όταν περιήλθε στο καθεστώς διαχείρισής της από τον Κηδεµόνα ο Τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης της περιουσίας είχε τη συνήθη διαµονή του στο εξωτερικό όπου είχε µεταβεί οποτεδήποτε πριν ή µετά την τουρκική εισβολή του 1974 και ο εν λόγω ιδιοκτήτης συνεχίζει να διαµένει εκεί ή επέστρεψε ή επιστρέφει από το εξωτερικό για µόνιµη εγκατάσταση στις ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές, ή προτίθεται να επιστρέψει στις εν λόγω περιοχές,
(β) ότι πρόκειται για τη διαχείριση περιουσίας που σε οποιοδήποτε χρόνο µετά που περιήλθε στο καθεστώς διαχείρισής της από τον Κηδεµόνα ο Τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης της περιουσίας εγκαταστάθηκε µόνιµα και συνεχίζει αδιάλειπτα να είναι µόνιµα εγκατεστηµένος στις ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές,
(γ) ότι η υπό διαχείριση περιουσία αφορά κατοικία στην οποία διέµενε ο Τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης και κάτοχός της πριν την τουρκική εισβολή του 1974 και στην οποία προτίθεται να κατοικήσει προσερχόµενος από τις µη ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές για µόνιµη εγκατάσταση στις ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές».
Με βάση το παράρτημα «Λ» και τις θέσεις των καθ΄ων η αίτηση, ως έχουν εκτεθεί, ορθά ετέθη ως το κύριο μέρος της αιτιολογίας μετά από δέουσα έρευνα, η ύπαρξη κληρονόμων που κατέχουν περιουσία ελληνοκυπρίων στις μη ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές, όπως ακριβώς καθορίζεται στο Νόμο ως κριτήριο άσκησης της εξουσίας του Κηδεμόνα.
Ως προς τους ισχυρισμούς περί αντισυνταγματικότητας και/ή τις θέσεις για παράβαση του αρθ.1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Συνθήκης περί Προασπίσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και/ή του Ευρωπαϊκού Κεκτημένου (βλ. σελ.12-25 της αγόρευσης αιτητών) δεν έχω παρά να αντιπαραβάλω την ισχύ και το ratio των υποθέσεων Α.Χρ. Σολομωνίδης Λτδ κ.ά. ν. Γεν.Εισαγγελέα κ.ά. (2003) 1(Β) Α.Α.Δ. 1275,Perihan Mustafa Korkut v. Γεωργίου (2008) 1(Β) Α.Α.Δ. 905 και Suleyman v. Δημοκρατία αρ.υποθ. 99/05, ημερ. 21.5.07. Τίποτε από αυτά που εν πάση περιπτώσει, γενικόλογα, θέτει η πλευρά των αιτητών δεν ανατρέπουν τα, στις πιο πάνω υποθέσεις, λεχθέντα.
Για τους λόγους που έχω εξηγήσει η προσφυγή απορρίπτεται και η επίδικη απόφαση επικυρώνεται. Τα έξοδα εκ ποσού €1.300 επιδικάζονται υπέρ των καθ’ ων η αίτηση.
Τ.Ψαρά-Μιλτιάδου
Δ. »
Η πιο πάνω απόφαση φαίνεται να λήφθηκε σε προσφυγή, σε αντιπαραβολή και με τα ενώπιον μου έγγραφα στην παρούσα προσφυγή, η οποία ασκήθηκε από τους διαχειριστές της περιουσίας της αποβιώσασας συζύγου του εδώ επίσης αποβιώσαντα ιδιοκτήτη της εδώ επίδικης περιουσίας. Σε εκείνη, όμως, την περίπτωση, κρίθηκε, με βάση την έκθεση της ΚΥΠ, ότι η αποβιώσασα είχε μεταναστεύσει το 1958 στη Μεγάλη Βρετανία. Και ως εκ τούτου, ενέπιπτε υπό τον ορισμό «Τουρκοκύπριος». Επαναλαμβάνω το σχετικό απόσπασμα της ως άνω απόφασης, και πάλιν με δικές μου υπογραμμίσεις:
«…Σύμφωνα με τις επιμελείς αγορεύσεις και των δύο πλευρών, το πρώτο που πρέπει να απασχολήσει είναι αν σωστά εφαρμόστηκε στην κρινόμενη υπόθεση ο Νόμος περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και άλλα θέματα) (Προσωρινές Διατάξεις) Ν.139/91και ως εκ τούτου εάν λανθασμένα ή όχι ζητήθηκε η συγκατάθεση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών.
Ορθά δε τοποθετήθηκε το θέμα από τους ευπαιδεύτους συνηγόρους ότι κατά προτεραιότητα πρέπει να εξεταστεί: το κατά πόσον η επίδικη περιουσία εμπίπτει στην έννοια του όρου «τουρκοκυπριακή περιουσία» - αρθ.2 του Ν.139/91.
Εκτός από το Ν.139/91, απόλυτα συναφή είναι τα σχετικά μέρη του Συντάγματος ειδικά το ΄Αρθ.2 του Συντάγματος το οποίο έχει ως εξής:
«∆ιά τους σκοπούς του παρόντος Συντάγµατος:
(1) ...
(2) Την τουρκικήν κοινότητα αποτελούσιν άπαντες oι πολίται της ∆ηµοκρατίας, οίτινες είναι τουρκικής καταγωγής και έχουσιν ως µητρικήν γλώσσαν την τουρκικήν ή µετέχουσι των τουρκικών πολιτιστικών παραδόσεων ή είναι µωαµεθανοί.»
Με βάση το άρθ.2 του Ν.139/91 τουρκοκυπριακή περιουσία περιλαμβάνει κάθε ιδιοκτησία κινητή ή ακίνητη που ανήκει σε τουρκοκύπριο και βρίσκεται στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση σίγουρα πρόκειται για περιουσία στις ελεγχόμενες περιοχές αφού βρίσκεται στην επαρχία Λάρνακας.
Με βάση το αρθ.2 επίσης του ιδίου Νόμου:
«Τουρκοκύπριος» σηµαίνει Τουρκοκύπριο που δεν έχει τη συνήθη διαµονή του στις ελεγχόµενες από τη ∆ηµοκρατία περιοχές και περιλαµβάνει εταιρεία ή άλλο νοµικό πρόσωπο που ελέγχεται από Τουρκοκύπριο, καθώς και το Εβκάφ»
Σημασία για το ερμηνευτικό αυτό άρθρο έχει προσθέτως το 2ο τμήμα του Παραρτήμτος Δ της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης (Annex D, section 2), στο οποίο αναφέρονται τα εξής:
«Any citizen of the United Kingdom and Colonies who on the date of this Treaty possesses any of the qualifications specified in paragraph 2 of this Section shall on that date become a citizen of the Republic of Cyprus if he was ordinarily resident in the Island of Cyprus at any time in the period of five years immediately before the date of this Treaty".
Σύμφωνα με τα γεγονότα επί της Έκθεσης της ΚΥΠ που δεν έχουν ανατραπεί από τους αιτητές, η αποβιώσασα, αν και βρετανίδα υπήκοος, δεν έχει απολέσει την ιδιότητα της τουρκοκύπριας με βάση τα πιο πάνω, αφού το 1958 είχε μεταναστεύσει στη Μ. Βρετανία, εντός δηλαδή της χρονικής περιόδου που εμπίπτει στην περίοδο των πέντε χρόνων πριν τη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Συνεπώς, είχε αυτομάτως πολιτογραφηθεί ως κύπρια πολίτης και ως εκ της μη συνήθους διαμονής αυτής στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές, στοιχειοθετεί την έννοια «τουρκοκύπριος» όπως καθορίζεται στο Νόμο Ν.139/91.».
Η ίδια ακριβώς, όμως, μνημονευθείσα στην πιο πάνω απόφαση έκθεση της ΚΥΠ ημερομηνίας 7.5.2012 φαίνεται να είναι αυτή που χρησιμοποιήθηκε και στην παρούσα περίπτωση, αφού η επιστολή της ΚΥΠ ημερομηνίας 11.10.2013 προς τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών (ανωτέρω) σε αυτή παραπέμπει. Και σε αυτή αναφέρεται, ότι ο αποβιώσας ιδιοκτήτης της εδώ επίδικης περιουσίας Husseyin Elmaz Huseyin μετανάστευσε μόνιμα στο Λονδίνο το έτος 1952, όπου και απέθανε (το 1973). Ωστόσο, οι αιτητές και/ ή οι αιτητές μέσω των δικηγόρων τους σε σωρεία επιστολών τους αναφέρουν, ότι ο αποθανών ιδιοκτήτης της επίδικης περιουσίας μετανάστευσε στο Ηνωμένο Βασίλειο «περί το έτος 1955» ή απλά «πριν από το 1960» (βλ. και σχετική βεβαίωση κοινοτάρχη). Η νομική και διαφορετική σε κάθε περίπτωση σημασία έκαστης εκδοχής, με βάση τα προαναφερθέντα και, συγκεκριμένα, όσον αφορά την εφαρμογή ή μη του Νόμου στην παρούσα περίπτωση, είναι προφανής. Όπως δε, προκύπτει από τα ενώπιον μου έγγραφα, ο αποθανών ήταν κάτοχος αγγλικού διαβατηρίου με αρ. 280312 και (πολιτικής;) ταυτότητας με αριθμό 007737. Δεν παρέχεται οποιαδήποτε περαιτέρω επεξήγηση σε σχέση με τις συνθήκες απόκτησης και πότε από τον αποθανόντα της προαναφερόμενης ταυτότητας.
Καθιστούν τα πιο πάνω δεδομένα τον αποθανόντα ιδιοκτήτη της επίδικης περιουσίας «Τουρκοκύπριο» εν τη εννοία του Νόμου 139/91, ώστε να έχει νόμιμα περιέλθει η περιουσία του υπό τον Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ο οποίος καλείται να δώσει τη συγκατάθεση του για τη μεταβίβαση της επίδικης περιουσίας, λαμβάνοντας υπόψη και εφαρμόζοντας τις πρόνοιες του άρθρου 3 του Νόμου όπως διαμορφώθηκε με τον τροποποιητικό Ν.39(Ι)/10;
Σχετική είναι η απόφαση ημερομηνίας 22.12.2015 στην Προσφυγή Αρ. 5945/2013 BRAHIM RAIF ADEM κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΩΣ ΚΗΔΕΜΟΝΑ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΩΝ κ.α., από την οποία υπογραμμίζω και τα σχετικά αποσπάσματα:
«……..Με την υπό κρίση προσφυγή προσβάλλεται η απόφαση του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ημερ. 28.6.2013, με την οποία απορρίφθηκε η κατάθεση στο Κτηματολογικό Γραφείο Λάρνακος του πωλητηρίου εγγράφου που αφορούσε αγοραπωλησία μεταξύ του αιτητή 1 ως πωλητή και της αιτήτριας 2 ως αγοράστριας του κτήματος, με αρ. 9/149, ενορία Σκάλα του Δήμου Λάρνακος, της επαρχίας Λάρνακος, ως άκυρη και κατά δεύτερον, ότι η απόφαση του καθ΄ ου η αίτηση 1, της ίδιας ημερομηνίας, με την οποία οι αιτητές πληροφορήθηκαν ότι ο καθ΄ ου 1 δεν έδωσε τη συγκατάθεση του για την κατάθεση στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λάρνακος του ως άνω πωλητηρίου, είναι άκυρη.
Η παρούσα υπόθεση αποτελεί προϊόν επανεξέτασης ανακληθείσας πράξης κατόπιν προσφυγής υπ΄ αρ. 56/2011.
Προβάλλεται ως λόγος ακύρωσης ότι η απόφαση λήφθηκε χωρίς τη δέουσα έρευνα και ως αποτέλεσμα εσφαλμένης εφαρμογής του περί των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και άλλα Θέματα) (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμο, Ν. 139/91(o Νόμος). Προωθείται η θέση ότι οι πρόνοιες του Νόμου δεν εφαρμόζονται στην περίπτωση του αιτητή 1: η περιουσία δεν είναι εγκαταληφθείσα, λανθασμένα δε η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται στην ερμηνεία του όρου «Τουρκοκύπριος» και «τουρκοκυπριακή περιουσία» όπως ερμηνεύονται στον Νόμο: ο αιτητής είναι Βρετανός υπήκοος.
Ο αιτητής 1, Βρετανός υπήκοος, τουρκοκυπριακής καταγωγής, γεννήθηκε στο χωριό Αγία Άννα της επαρχίας Λάρνακος την 21.1.1937, εγκαταστάθηκε στη Μεγάλη Βρετανία πολύ πριν την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα, το 1952. Είναι κάτοχος Βρετανικού διαβατηρίου και εντάχθηκε στο εθνικό σχέδιο ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου από τις 12.10.1955. Έκτοτε κατέβαλλε ανελλιπώς εισφορές στο εθνικό σχέδιο ασφάλειας και διαμένει, είναι η θέση του, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Προωθείται από τον αιτητή η θέση, ότι λανθασμένα ζητήθηκε η συγκατάθεση του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών και λανθασμένα δεν δόθηκε η συγκατάθεση του καθ΄ ου η αίτηση 1, για αποδοχή του πωλητηρίου εγγράφου, διότι η περιγραφόμενη στο πωλητήριο έγγραφο περιουσία ανήκει σε πρόσωπο το οποίο ζούσε εκτός Κύπρου για τους λόγους που περιγράφονται ανωτέρω. Κατά δεύτερον, η αιτιολογία είναι λανθασμένη και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, περί διαμονής του στα κατεχόμενα και περί κατακράτησης και εκμετάλλευσης ελληνοκυπριακών περιουσιών: ο αιτητής 1 διαμένει μόνιμα και αδιάλειπτα στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1952.
Η Δημοκρατία έχει άλλη θεώρηση. Το επίδικο ακίνητο πωλήθηκε στην αιτήτρια 2, εταιρεία περιορισμένης ευθύνης δια μετοχών, με εγγεγραμμένο γραφείο στη Λευκωσία, δυνάμει αγοραπωλητηρίου εγγράφου ημερ. 1.9.2008. Μετά την ανάκληση της πρώτης απόφασης και μετά από καταχώρηση της προσφυγής υπ΄ αρ. 56/2011 (ανωτέρω) η υπόθεση επανεξετάστηκε οπότε αποφασίστηκε εκ νέου, ο μεν καθ΄ ου η αίτηση 1, να μην συγκατατεθεί στη μεταβίβαση της επίδικης περιουσίας, το δε Τμήμα του Κτηματολογίου, καθ’ ου η αίτηση 2, να μην αποδεχθεί το ανωτέρω πωλητήριο έγγραφο: ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών δεν έδωσε τη συγκατάθεση του για την αποδοχή του αγοραπωλητηρίου διότι δεν πληρείται κανένας από τους αναφερόμενους παράγοντες της υποπαραγράφου του άρθρου 3 του Νόμου, οι οποίοι προσμετρούν θετικά στην άρση της διαχείρισης τουρκοκυπριακής περιουσίας. Ειδικότερα, ότι ο αιτητής 1 διαμένει στα κατεχόμενα και κατακρατεί ελληνοκυπριακές περιουσίες.
Οι καθ΄ ων η αίτηση υποστηρίζουν περαιτέρω ότι εφάρμοσαν και ερμήνευσαν ορθά τις πρόνοιες της νομοθεσίας επί του θέματος και διενήργησαν τη δέουσα έρευνα πριν τη λήψη της επίδικης απόφασης. Το ισχυριζόμενο δικαίωμα του αιτητή 1, με βάση τις διατάξεις του Νόμου, θα πρέπει να κριθεί σύμφωνα με την ερμηνεία όλων των σχετικών διατάξεων του Νόμου και συγκεκριμένα των όρων «Τουρκοκύπριος» και του όρου «τουρκοκυπριακή περιουσία», «έκρυθμη κατάσταση», όπως απαντάται στο άρθρο 2 του Νόμου και την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 3. Τέλος την ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 6 του Νόμου, που παρέχει δικαίωμα απαλλοτρίωσης τουρκοκυπριακής περιουσίας για λόγους δημοσίου συμφέροντος και την ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 7 και 17. Δυνάμει των ρητών διατάξεων του Νόμου, άρθρο 7, ο Κηδεμόνας κατέχει και διαχειρίζεται τις τουρκοκυπριακές περιουσίες που είχαν εγκαταλειφθεί μετά την τουρκική εισβολή προς εξυπηρέτηση των προσφύγων, αλλά παράλληλα και την προστασία των συμφερόντων των ιδιοκτητών.
Από την έκθεση συμπληρωματικών γεγονότων, όπως καταχωρήθηκαν μετά την επανάνοιξη της υπόθεσης, ο αιτητής απέκτησε το επίδικο ακίνητο δυνάμει αγοράς από τον Mehmet Raghiyi Kenaan, από τη Λάρνακα την 1.11.1972, για το ποσό των £4.600. Κρίθηκε αναγκαίο να διευκρινιστεί περαιτέρω το ζήτημα ώστε να τοποθετηθούν τα μέρη ως προς το αν, κατά τον ουσιώδη χρόνο, απαιτείτο για κτήση ακινήτου περιουσίας από αλλοδαπό ή αλλοδαπό Κύπριο, άδεια (ο περί Κτήσεως Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Αλλοδαποί) Νόμος, ΚΕΦ. 109).
Η Δημοκρατία έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες, χωρίς όμως να διαφωτίσει πλήρως το ζητούμενο: Η τακτική που ακολουθείτο για τις δικαιοπραξίες μεταβίβασης τίτλου ιδιοκτησίας στο Κτηματολόγιο μέχρι την 13.8.1975 και αφορούσε σε Τούρκους ή και αλλοδαπούς Κύπριους πολίτες, ήταν κοινή χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε έγκριση και άδεια από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Εάν ο δικαιοδόχος ή ο δικαιοπάροχος ήταν Τουρκοκύπριος, οι δικαιοπραξίες διεξάγονταν κανονικά χωρίς την προσκόμιση οποιωνδήποτε εγκρίσεων. Ως προς το τελευταίο, οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν ήταν σε θέση να ελέγξουν τη διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά τη μεταβίβαση της επίδικης περιουσίας: η δήλωση πώλησης, με την οποία ο αιτητής απέκτησε το εν λόγω ακίνητο (Π2529/1972), δεν ήταν δυνατόν να εντοπιστεί επειδή κατά ή περί το έτος 1992 καταστράφηκαν όλες οι δηλώσεις μεταβίβασης που τηρούνταν στο Επαρχιακό Κτηματολόγιο Λάρνακος μέχρι το 1974, (είχαν παρέλθει τα 18 έτη για σκοπούς φύλαξης τους).
Ο αιτητής υποστηρίζει, ότι ο αποβιώσας πατέρας του δεν απέκτησε την κυπριακή ιθαγένεια και ως εκ τούτου κατ΄ επέκταση δεν είναι ούτε και ο ίδιος μέλος της τουρκοκυπριακής κοινότητας Κύπρου. Οι καθ΄ ων η αίτηση αντιτάσσουν, ότι ο αιτητής 1, είναι κάτοχος Κυπριακής ταυτότητας και λόγω τούτου απέκτησε την Κυπριακή υπηκοότητα, άρα είναι Τουρκοκύπριος: Σύμφωνα με τον περί Εγγραφής των Κατοίκων Νόμο, ΚΕΦ. 85, η απόκτηση και κατοχή δελτίου πολιτικής ταυτότητας είναι υποχρεωτική για οποιοδήποτε δικαιούχο έχει συμπληρώσει τα 12 του χρόνια. Ο αιτητής μετέβη στο εξωτερικό όταν ήταν άνω των 12 ετών και συγκεκριμένα το 1955, ήταν 17 ετών. Το γεγονός ότι ο αιτητής είναι κάτοχος Κυπριακής ταυτότητας από το 2005, δείχνει τη θέληση του να ενταχθεί στην τουρκοκυπριακή κοινότητα και ως εκ τούτου η περιουσία του να υπόκειται σε διαχείριση από τον Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών.
Η Δημοκρατία αμφισβητεί αυτό καθαυτό το γεγονός της μετάβασης στο εξωτερικό. Το μόνο στοιχείο το οποίο υπάρχει είναι η ημερομηνία εγγραφής του αιτητή στο σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων της Αγγλίας το 1955. Ως εκ τούτου, εμπίπτει στον ορισμό του πολίτη της Δημοκρατίας, Δεύτερο Τμήμα του Παραρτήματος Δ της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, και συμπεριλαμβάνεται στην τουρκοκυπριακή κοινότητα με αποτέλεσμα και η περιουσία του, να εμπίπτει κάτω από τον έλεγχο του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών.
Από αναδρομή στο διοικητικό φάκελο, παράρτημα Η και Λ στην ένσταση των καθ΄ ων η αίτηση, οι ίδιοι οι καθ΄ ων, αλλά και η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών Κύπρου (ΚΥΠ), στα απόρρητα έγγραφα ημερ. 23.12.2010 και 27.9.2012, βεβαιοί, ότι από εξέταση της Υπηρεσίας, διαπιστώθηκε ότι ο αιτητής μετέβη και εγκαταστάθηκε στη Βρετανία, Λονδίνο, το 1952, περιοδικά δε επισκεπτόταν την Κύπρο για ολιγοήμερες διακοπές. Το 1989 άρχισε την ανέγερση ιδιόκτητης κατοικίας σε τουρκικής ιδιοκτησίας γη, στο Μπογάζι, Κερύνειας. Το 1991 η κατοικία του ολοκληρώθηκε και επέστρεψε με τη σύζυγο του στα κατεχόμενα, για μόνιμη εγκατάσταση. Ωστόσο, συνέχισε να πραγματοποιεί ταξίδια στο Λονδίνο και σε μερικές περιπτώσεις η παραμονή του διαρκούσε αρκετούς μήνες. Ως εκ τούτου η θέση των καθ΄ ων ότι δεν έχει τεκμηριωθεί η εγκατάσταση του αιτητή στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1952, έρχεται σε αντίθεση με τα στοιχεία του φακέλου.
Ως προς το ζήτημα της απόκτησης Κυπριακής ταυτότητας ο αιτητής 1 προβάλλει ότι εκδόθηκε το 2005, όταν επιχείρησε να εξασφαλίσει τίτλο ιδιοκτησίας για την επίδικη περιουσία. Τότε το Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λευκωσίας, τον ενημέρωσε, ότι δεν ήταν δυνατό να εκδοθεί τίτλος επ΄ ονόματι του αν δεν ήταν κάτοχος Κυπριακής ταυτότητας, οπότε και ο αιτητής αποτάθηκε στην αρμόδια αρχή προς εξασφάλιση της. Αρχικώς οι αρμόδιες αρχές αρνήθηκαν την έκδοση της, στη συνέχεια όμως, για άγνωστους, όπως εισηγείται ο αιτητής 1, λόγους, άλλαξαν στάση και εξέδωσαν Κυπριακή ταυτότητα στον αιτητή. Ως εκ της ως άνω τοποθέτησης προωθούν τη θέση, ότι η έκδοση Κυπριακής ταυτότητας δεν αποτελεί αμάχητο τεκμήριο ότι ο κάτοχος της απέκτησε την Κυπριακή ιθαγένεια ή είναι ως εκ του γεγονότος Κύπριος πολίτης. Τα ζητήματα της ιθαγένειας διέπονται από τον σχετικό περί τούτου Νόμο και στην υπό κρίση περίπτωση, ο αιτητής 1 δεν είχε αποκτήσει την Κυπριακή ιθαγένεια δυνάμει των προνοιών της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης.
Επί του τελευταίου, ο αιτητής έχει αποσείσει το αποδεικτικό βάρος που φέρει ως προς το ανωτέρω ζήτημα, ημερομηνία εγκατάστασης του στο Ηνωμένο Βασίλειο, απόκτηση Αγγλικής υπηκοότητας, συνεχής διαμονή του έκτοτε και συμμετοχή του στο ασφαλιστικό σύστημα από το 1955. Ως προς τα λοιπά στοιχεία που καταγράφονται στις ανωτέρω επιστολές της ΚΥΠ, ευρήματα μετά από έρευνα των συνθηκών παραμονής του αιτητή στα κατεχόμενα, παραμένουν ακλόνητα.
Παραμένει λοιπόν να εξεταστεί το επίδικο ερώτημα υπό τα δεδομένα μιας και μόνης παραμέτρου: αν ο αιτητής εμπίπτει στην έννοια του όρου «Τουρκοκύπριος» ως ο Νόμος ορίζει και ερμηνεύει.
Είχα την ευκαιρία να μελετήσω την απόφαση του Νικολάτου, Δ., υπό την τότε ιδιότητα του, Α. & Α. Enterprises Ltd v. Υπουργού Εσωτερικών ως Κηδεμόνα των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (2009) 4 Α.Α.Δ. 97, σε αναφορά με το ίδιο ζήτημα: τι συνιστά τουρκοκυπριακή περιουσία σύμφωνα με την έννοια του άρθρου 2 του Νόμου, ως ζήτημα δημοσίου δικαίου αλλά και το ζήτημα του προσώπου που ανήκει στην έννοια του Τουρκοκύπριου και κατ΄ επέκταση της τουρκοκυπριακής περιουσίας, άρθρο 2 του Νόμου και Άρθρο 2 του Συντάγματος. Στην εν λόγω απόφαση το ζήτημα επιλύθηκε προς όφελος του αιτητή και η απόφαση ακυρώθηκε. Κρίθηκε, ότι ο εκεί αιτητής δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως Τουρκοκύπριος, επειδή ουδέποτε φαίνεται να είχε αποκτήσει την Κυπριακή υπηκοότητα αλλά ούτε και δικαίωμα να έχει ή να αποκτήσει Κυπριακή υπηκοότητα εφόσον όταν μετανάστευσε στην Αυστραλία δεν είχε εγκαθιδρυθεί η Κυπριακή Δημοκρατία ή δεν ήταν κάτοικος Κύπρου, κατά τα τελευταία πέντε χρόνια πριν την εγκαθίδρυση.
Εξετάζοντας τις αντίστοιχες θέσεις όπως αναλύονται λεπτομερώς στις αγορεύσεις των διαδίκων μερών, με βάση τα πραγματικά γεγονότα της υπόθεσης, όπως διαπιστώνονται και συνάγονται από τα έγγραφα που συνοδεύουν τόσο την αίτηση όσο και την ένσταση, αλλά και από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου, καταλήγω στο ίδιο σκεπτικό με την ανωτέρω απόφαση.
Τα δεδομένα της περίπτωσης του αιτητή δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του Νόμου ως προς την έννοια «Τουρκοκύπριος» και «τουρκοκυπριακή περιουσία», ως προς το δεύτερο σκέλος της, ως περιουσία που ανήκει σε Τουρκοκύπριο και βρίσκεται στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές. Σαφώς ο αιτητής 1 δεν εμπίπτει στην εμβέλεια του Δεύτερου Τμήματος του Παραρτήματος Δ της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης.
Εάν ο αιτητής είχε ή έχει το δικαίωμα να αποκτήσει την Κυπριακή ιθαγένεια λόγω καταγωγής ή γέννησης στην Κύπρο ή αν η Δημοκρατία, υπό τα δεδομένα και τις προσωπικές συνθήκες του αιτητή, επιθυμούσε να παραχωρήσει στον αιτητή την Κυπριακή υπηκοότητα, είναι ζήτημα που εκφεύγει της εμβέλειας της παρούσας διαδικασίας.
Παραμένει ως δεδομένο ότι ο αιτητής δεν ήταν και δεν είναι «Τουρκοκύπριος» πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ έχει αποκτήσει την Αγγλική υπηκοότητα. Η έκδοση Κυπριακής ταυτότητας δεν αποδίδει αφ΄ εαυτής και ιθαγένεια/υπηκοότητα. Οι λόγοι έκδοσης της ταυτότητας παραμένουν στο πλαίσιο των εξηγήσεων που ο αιτητής έθεσε.
Μετά από μελέτη των σχετικών προνοιών του Νόμου και του Συντάγματος, της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, των προσωπικών δεδομένων και στοιχείων του αιτητή, Βρετανού υπηκόου, η προσφυγή επιτυγχάνει. Οι καθ΄ ων η αίτηση ενήργησαν κατ΄ αντίθεση προς το Νόμο. Η προσβαλλόμενη απόφαση θα πρέπει να ακυρωθεί λόγω πλάνης περί τα πράγματα και περί τον Νόμο, συμπαρασύροντας τοιουτοτρόπως και την απόφαση του Επαρχιακού Κτηματολογικού Λειτουργού, ο οποίος ενεργώντας αναλόγως θεώρησε ότι η συγκατάθεση του Κηδεμόνα, στην κατάθεση του πωλητηρίου εγγράφου συνιστούσε ρητή προϋπόθεση.
Με δεδομένη την κατάληξη μου δεν θεωρώ σκόπιμο να προχωρήσω στην εξέταση των λοιπών ζητημάτων που ηγέρθηκαν.
Η προσφυγή επιτυγχάνει. Οι προσβαλλόμενες αποφάσεις ακυρώνονται.
Επιδικάζονται €1.400 έξοδα πλέον ΦΠΑ υπέρ του αιτητή.»
Με βάση όλα όσα έχω προαναφέρει και την νομολογία που έχω παραθέσει, κρίνω, ότι δεν έχει διεξαχθεί από τους καθ’ ων η αίτηση, στην παρούσα περίπτωση, η δέουσα έρευνα από τους καθ’ ων η αίτηση, η οποία να οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα τόσο αναφορικά με τον καθοριστικό για την υπαγωγή του στον ορισμό «τουρκοκύπριος» εν τη εννοία του Νόμου έτος μετανάστευσης του αποθανόντα ιδιοκτήτη της επίδικης περιουσίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, ούτε όσον αφορά τις συνθήκες και νομικές συνέπειες απόκτησης ταυτότητας από αυτόν. Με αποτέλεσμα και η αιτιολογία των καθ’ ων η αίτηση, η οποία, μεταξύ άλλων, αναφέρεται σε αυτόν ως «τουρκοκύπριο Τ/Κ ιδιοκτήτη» να πάσχει. Η πιθανότητα πλάνης επί των ανωτέρω θεμάτων είναι θεμελιακή, αφού ανάλογα με τα ευρήματα ενδεχόμενα να εφαρμόζεται ή μη ο Νόμος και το άρθρο 3 αυτού, ως τροποποιήθηκε με το τροποποιητικό Ν.39(Ι)/10, στην παρούσα περίπτωση.
Συνεπώς, η επίδικη απόφαση ακυρώνεται λόγω έλλειψης δέουσας υπό τις περιστάσεις έρευνας και συνακόλουθα πάσχουσας αιτιολογίας, καθώς και ενδεχόμενης πλάνης περί τον νόμο και τα πράγματα, για τους λόγους που έχω προαναφέρει.
Ενόψει του πιο πάνω αποτελέσματος, παρέλκει η εξέταση άλλων λόγων ακυρότητας.
Τα έξοδα της παρούσας υπόθεσης ύψους 1300 Ευρώ πλέον Φ.Π.Α. επιδικάζονται υπέρ της πλευράς της αιτήτριας και εναντίον των καθ’ ων η αίτηση.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο