Administrative Court dismisses constitutional challenge to compulsory acquisition law regarding public utility purpose.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the applicants' constitutional challenge against a directive suspending a compulsory acquisition order for a new public utility purpose. The applicants, heirs of former landowners, argued that Article 15(3) of the Compulsory Acquisition Law violated their property rights and equality principles under the Constitution. The court rejected these claims, noting that the original acquisition purpose had been successfully achieved for forty years and that the legislative restriction on the acquiring authority's discretion did not constitute an unconstitutional violation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArticles 23 and 146 of the Constitution; The court held that a legislative provision restricting the acquiring authority's discretion to sell acquired land upon successful completion of the public utility purpose does not violate the right to property or the principle of equality.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Λοΐζου Xριστόφορος ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Yπουργικού Συμβουλίου. (1995) 3 ΑΑΔ 455
Εγγλεζάκης Ανδρέας Μοδέστου και Άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2011) 3 ΑΑΔ 525
Καραγιώργης Μιχαήλ ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2008) 4 ΑΑΔ 462
ΑΥΓΟΥΣΤΑ Α. ΧΑΧΟΛΙΑΔΟΥ κ.α ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ κ.α, Συνεκδικαζόμενες Υποθέσεις Αρ. 2358/2006, 453/2007 και 759/2008, 14 Ιουλίου 2010
ΑΝΔΡΟΥΛΛΑ ΜΙΛΤΙΑΔΟΥΣ ΦΥΛΑΚΤΟΥ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ, Υπόθεση Αρ. 489/2009, 16 Μαρτίου 2011
ΑΝΤΩΝΗΣ Μ. ΠΑΤΑΤΑ ΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΠΟΒΙΩΣΑΝΤΟΣ ΜΙΧΑΗΛ Κ. ΠΑΤΑΤΑ κ.α ν. ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΛΤΔ, Υπόθεση Αρ. 1346/2006, 18 Νοεμβρίου 2011
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 15/1962 - Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμος του 1962
Ν. 15/1962 - Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμος του 1962
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:244
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
Υπόθεση αρ. 985/2012
5 Αυγούστου, 2016
[Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, ΠΔΔ]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 23 ΚΑΙ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
Μεταξύ:
1. Ανδρέας Ζύμπηλος, εκ Πάφου
2. Γεώργιος Ζύμπηλος, εκ Πάφου
3. Παναγιώτης Ευσταθίου, εκ Πάφου
4. Χριστίνα Νικολάου, εκ Πάφου
5. Χαράλαμπος Νικολάου, εκ Πάφου
6. Χρίστος Ανδρέου, ως Διαχειριστής της
περιουσίας της αποβιωσάσης Όλγας
Ξενοφώντος Αντωνίου, εκ Πάφου
7. Ξενάκης Ξενοφώντος, εκ Πάφου
8. Ανδρούλλα Ξενοφώντος, εκ Πάφου
9. Κυριακή Ξενοφώντος, εκ Πάφου
Αιτητές,
-και-
Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου
Καθ’ ων η αίτηση.
………………………….
Κρίτων Παπαλοΐζου, για Αντώνη Παπαλοΐζου, δικηγόρο αιτητών, για τους αιτητές
Κάλια Στιβαρού (κα), για Ιωαννίδης, Δημητρίου Δ.Ε.Π.Ε., για τους καθ’ ων η αίτηση
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Μ. ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΥ, ΠΔΔ.: Οι αιτητές, όλοι κληρονόμοι των πρώην ιδιοκτητών του ακινήτου αρ. 1133 στον Άγιο Θεόδωρο της Πάφου, το οποίο απαλλοτριώθηκε το έτος 1970 από τους καθ’ ων η αίτηση, προσέβαλαν με την προσφυγή τους, την απόφαση των καθ’ ων η αίτηση, να εκδώσουν Διάταγμα Επίσχεσης του εν λόγω ακινήτου, ημερομηνίας 25/5/2012, με σκοπό την χρήση του για νέο σκοπό δημόσιας ωφέλειας, άλλον από αυτόν για τον οποίο το εν λόγω ακίνητο απαλλοτριώθηκε το1970.
Τα αναμφισβήτητα γεγονότα, τα οποία ξεχωρίζω ως ουσιώδη για την υπόθεση αυτή, είναι τα ακόλουθα:
Το επίδικο ακίνητο απαλλοτριώθηκε βάσει αρχικά Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης το έτος 1969. Η σχετική Γνωστοποίηση, η οποία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ανέφερε ως σκοπό της απαλλοτρίωσης την ανέγερση ηλεκτρικού υποσταθμού ή/και επέκταση του υπάρχοντος ηλεκτρικού υποσταθμού. Στις 20/3/1970, δημοσιεύτηκε το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης. Το 1971, δυνάμει σχετικής επίταξης, εκτελέστηκαν τα έργα εντός του απαλλοτριωθέντος ακινήτου για επέκταση του υφιστάμενου ηλεκτρικού υποσταθμού, που είχε λίγα χρόνια πριν ανεγερθεί εντός του γειτονικού ακινήτου αρ.1132.
Το 2003 έγιναν οι πρώτες ενέργειες εκ μέρος των καθ’ ων η αίτηση για εξασφάλιση Πολεοδομικής Άδειας κατά παρέκκλιση, για ανέγερση εντός των τεμαχίων 211, 243, 244, 245, 1132 και 1133 (το επίδικο), μεγάλου έργου, που περιλάμβανε Περιφερειακά Γραφεία στην Πάφο, Γραφείο Εξυπηρέτησης Κοινού, Γραφείο Προσωπικού, Υποσταθμό Κλειστού Τύπου, Διαμόρφωση Χώρου Στάθμευσης και Διαμόρφωση Υπαίθριων Χώρων. Σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικά σχέδια, που εντοπίζονται στην Ένσταση ως Παράρτημα, αλλά και σε έναν από τους δύο τόμους του διοικητικού φακέλου, το επίδικο τεμάχιο αρ. 1133, θα μετατρεπόταν σε χώρο στάθμευσης και χώρο πρασίνου, εντός του όλου σχεδιασμού.
Μόλις αυτό έγινε γνωστό, δια της ενημέρωσης των κατοίκων της περιοχής, ώστε να υποβάλουν τυχόν ενστάσεις (επρόκειτο για αίτημα έκδοσης Πολεοδομικής άδειας κατά παρέκκλιση), μερικοί εκ των αιτητών υπέβαλαν ένσταση στην ανέγερση του έργου σε τόσο μικρή απόσταση από τις κατοικίες τους, αλλά ειδικότερα και σε ό,τι περισσότερο ενδιαφέρει στην παρούσα υπόθεση, αιτήθηκαν την επιστροφή του ακινήτου αρ. 1133 στους ιδίους, ως κληρονόμοι των πρώην ιδιοκτητών, λόγω της αλλαγής του σκοπού της απαλλοτρίωσης.
Το ίδιο αίτημα υποβλήθηκε αργότερα μέσω δικηγόρου, ο οποίος ζήτησε να ενημερωθεί για την έκδοση του Διατάγματος επίσχεσης, όταν αυτό δημοσιευόταν, θεωρώντας πως οι πελάτες του, όλοι κληρονόμοι των αποβιωσάντων πρώην ιδιοκτητών, είχαν συμφέρον στο ακίνητο, την ιδιοκτησία του οποίου διεκδικούσαν, βάσει της «υποχρέωσης», όπως την αντιλαμβάνονταν και την ανέφεραν στην επιστολή, για επιστροφή του ακινήτου στους ιδίους.
Η πολεοδομική άδεια και η άδεια οικοδομής, εκδόθηκαν στις 6/3/2007 και στις 27/2/2008 αντίστοιχα και κατά το Μάρτιο του 2011, αφού αποπερατώθηκε, στα πλαίσια του έργου αυτού, ο νέος κλειστός υποσταθμός σε ένα από τα ρηθέντα ακίνητα (το τεμάχιο υπ. αρ. 211), ο παλιός υποσταθμός ανοικτού τύπου, που βρισκόταν εντός των τεμαχίων αρ. 1132 και 1133 (το επίδικο), αποξηλώθηκε.
Μετά την εξέλιξη αυτή, εξασφαλίστηκε έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου για επίσχεση του ακινήτου, δυνάμει του άρθρου 15(3) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/1962).
Οι αιτητές ζήτησαν από το Δικαστήριο (α) δήλωση, ότι το Διάταγμα Επίσχεσης, είναι άκυρο, (β) δήλωση ότι το άρθρο 15(3) του Ν.15/62 είναι αντίθετο ή συγκρούεται με τις πρόνοιες του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και (γ) δήλωση ότι το ίδιο άρθρο του Νόμου (άρθρο 15(3) συγκρούεται και είναι αντίθετο με το άρθρο 14 του ιδίου Νόμου (Ν.15/1962).
Στο δικόγραφο της αίτησης ακυρώσεως, η νομιμότητα του Διατάγματος Επίσχεσης δεν προσβάλλεται για κανένα άλλο λόγο ακυρώσεως. Μόνο ως ακολούθως, όπως καταγράφεται στα «νομικά σημεία»:
«1. Αναγκαστικά απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία «θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά προς τον δι’ ον απηλλοτριώθη σκοπόν». Άρθρο 23.5 του Συντάγματος.
2. Το άρθρο 14 του Νόμου 15/62 προνοεί ότι «αναγκαστικά απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία δύναται να χρησιμοποιηθεί μόνον δια τον σκοπό δι’ ον εγένετο η απαλλοτρίωσις».
3. Οι πρόνοιες του άρθρου 15(3) είναι αντίθετες και συγκρούονται με τις πρόνοιες του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και του άρθρου 14 του Νόμου 15/62, καθ’ ότι εξουσιοδοτούν την Απαλλοτριούσα Αρχή με την δημοσίευση διατάγματος επίσχεσης να χρησιμοποιήσει την απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία δια έτερον του αρχικού σκοπού της απαλλοτρίωσης. Η απαγόρευσης του άρθρου 23.5 του Συντάγματος είναι διατακτική και πλήρης και δεν επιτρέπει εξαιρέσεις».
Τα «γεγονότα» που περιγράφονται στην αίτηση ακυρώσεως, είναι ακριβώς τα ακόλουθα:
«1. Οι ως εις το συνημμένον κατάλογο, είναι πρώην ιδιοκτήτες του τεμαχίου το οποίο περιγράφεται εις το Διάταγμα Επίσχεσης 363 ημερομηνία 15/05/2012.
2. Το πιο πάνω τεμάχιο δυνάμει Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης αρ.969 ημερομηνίας 05/12/1969 και Διατάγματος Απαλλοτρίωσης αρ.221 ημερομηνίας 20/03/1970, περιήλθε στην ιδιοκτησία της Απαλλοτριούσας Αρχής.
3. Μέρος της πιο πάνω ιδιοκτησίας, εκρίθη ως μη αναγκαίο για τους σκοπούς της αρχικής απαλλοτρίωσης και εξεδόθη ως εκ τούτου Διάταγμα Επίσχεσης και τούτο παρά την διατακτικήν πρόνοια του άρθρου 23.3 του Συντάγματος όπως χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για τον σκοπό δημοσίας ωφελείας της απαλλοτρίωσης».
Οι καθ’ ων η αίτηση πρόβαλαν τρεις προδικαστικές ενστάσεις. Ότι οι αιτητές απαράδεκτα περιέλαβαν στο δικόγραφο της προσφυγής τους τις αιτούμενες θεραπείες (β) και (γ), καθότι δεν μπορούν να αποτελέσουν θεραπεία βάσει του άρθρου 146 του Συντάγματος.
Περαιτέρω, ότι οι αιτητές δεν έχουν έννομο συμφέρον στην καταχώρηση της προσφυγής, γιατί και να επιτύχουν ακύρωση του Διατάγματος επίσχεσης, δεν θα μπορούν να επωφεληθούν, αφού με δεδομένη την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, το ακίνητο θα πρέπει να πωληθεί σε δημόσιο πλειστηριασμό δυνάμει του άρθρου 15(2)(γ) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/1962)και όχι να τους επιστραφεί, όπως λανθασμένα αντιλαμβάνονται, δυνάμει του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και το άρθρου 15(1) του ιδίου Νόμου.
Με την τρίτη προδικαστική ένσταση, οι καθ’ ων η αίτηση υποστήριξαν, ότι το ό,ποιο έννομο συμφέρον των αιτητών τυχόν υπήρχε, αυτό εξέλειπε από το γεγονός ότι παρέλειψαν να προσβάλουν την έκδοση τόσο της πολεοδομικής όσο και της άδειας οικοδομής για το έργο, που περιλάμβανε και το επίδικο ακίνητο.
Πριν την εξέταση των προδικαστικών ενστάσεων για το παραδεκτό της προσφυγής, προέχει η αναφορά στο νομικό καθεστώς του ουσιώδους χρόνου.
Ξεκινώντας από το Σύνταγμα, το άρθρο 23.5 του Συντάγματος, έχει ως ακολούθως (οι υπογραμμίσεις από το Δικαστήριο):
«5. Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία, ή δικαίωμα ή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι' ον απηλλοτριώθη σκοπόν. Εάν εντός τριών ετών από της απαλλοτριώσεως δεν καταστή εφικτός ο τοιούτος σκοπός, η απαλλοτριώσασα αρχή, ευθύς μετά την εκπνοήν της ρηθείσης προθεσμίας των τριών ετών υποχρεούται να προσφέρη την ίδιοκτησίαν επί καταβολή της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ' ου απηλλοτρίωσεν αυτή. Το πρόσωπον τούτο δικαιούται εντός τριών μηνών από της λήψεως της προσφοράς να γνωστοποιήση την αποδοχήν ή μη ταύτης. Εφ' όσον δε γνωστοποιήση ότι αποδέχεται την προσφοράν, η ιδιοκτησία επιστρέφεται ευθύς άμα αποδοθή παρά του προσώπου το τίμημα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνών από της τοιαύτης αποδοχής.»
Το άρθρο 14 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/1962), έχει ως εξής:
«14. Ιδιοκτησία απαλλοτριωθείσα δυνάμει του παρόντος Νόμου δύναται να χρησιμοποιηθεί μόνον δια τον σκοπόν δι’ ον εγένετο η απαλλοτρίωσις».
Το άρθρο 15, του ιδίου πιο πάνω νόμου, έχει ως εξής:
«15.—(1) Οσάκις ακίνητος ιδιοκτησία απηλλοτριώθη μετά την έναρξιν της ισχύος του Συντάγματος, και εντός τριών ετών, από της ημερομηνίας καθ’ ην η ιδιοκτησία περιήλθεν εις την απαλλοτριούσαν αρχήν, δεν επετεύχθη ο σκοπός δι’ ον εγένετο η απαλλοτρίωσις ή η επίτευξις του τοιούτου σκοπού εγκατελείφθη υπό της απαλλοτριούσης αρχής, ή το όλον ή μέρος της τοιαύτης ιδιοκτησίας απεδείχθη ότι υπερβαίνει τας πραγματικάς ανάγκας της απαλλοτριούσης αρχής, θα εφαρμόζωνται αι ακόλουθοι διατάξεις: ήτοι—
(α) η απαλλοτριούσα αρχή δι’ εγγράφου αυτής γνωστοποιήσεως προσφέρει την ιδιοκτησίαν εις ην τιμήν απέκτησεν ταύτην, εις το πρόσωπον εις ο αύτη ανήκε προ της απαλλοτριώσεως εάν τούτο απέθανεν, εις τους προσωπικούς αντιπροσώπους ή τους κληρονόμους αυτού, οίτινες υποχρεούνται όπως έντος τριών μηνών από της τοιαύτης γνωστοποιήσεως αποστείλωσιν εις την απαλλοτριούσαν αρχήν έγγραφον αποδοχής ή μη αποδοχής της γενομένης προσφοράς· εάν εντός της προμνησθείσης περιόδου δεν δοθή απάντησις εις την
γενομένην προσφοράν αύτη λογίζεται ως μη γενομένη αποδεκτή :
Νοείται ότι εάν διαρκούσης της κατοχής ακινήτου ιδιοκτησίας διά τον σκοπόν δι’ ον εγένετο η απαλλοτρίωσις δυνάμει του παρόντος Νόμου, εγένετο επί ταύτης οιαδήποτε προσθήκη, αφαίρεσις ή ετέρα τροποποίησις, ή εάν μέρος μόνον της απαλλοτριωθείσης, δυνάμει του παρόντος Νόμου ακινήτου ιδιοκτησίας προσφέρεται υπό της απαλλοτριούσης αρχής δυνάμει του παρόντος άρθρου, η απαλλοτριούσα αρχή καθορίζει εύλογόν τινα τιμήν ην αναγράφει εν τη ανωτέρω αναφερθείση γνωστοποιήσει· και το πρόσωπον εις ο εδόθη η τοιαύτη γνωστοποίησις δύναται εν τω εγγράφω της αποδοχής της γενομένης προσφοράς της ιδιοκτησίας ν’ αμφισβητήση την ως ανωτέρω καθορισθείσαν και δηλωθείσαν τιμήν· εάν δεν επιτευχθή συμφωνία, η τιμη καθορίζεται υπό του δικαστηρίου·
(β) εάν το πρόσωπον εις ο εγένετο η γνωστοποίησις δυνάμει της παραγράφου (α) απεδέχθη ως εν τοις ανωτέρω την διά ταύτης γενομένην προσφοράν, τούτο υποχρεούται όπως, εντός τριών περαιτέρω μηνών από της τοιαύτης αποδοχής, ή, υπό τας περιστάσεις, τας προβλεπομένας εις την εν παραγράφω (α) διαλαμβανομένην επιφύλαξιν, εντός τριών μηνών αφ’ ης η τιμή, εις ην η ιδιοκτησία αποδίδεται εις τούτο, συνεφωνήθη ή αναλόγως της περιπτώσεως επεδικάσθη υπό του Δικαστηρίου, καταβάλη εις την απαλλοτριούσαν αρχήν της ως ανωτέρω οφειλομένην τιμήν διά την απόδοσιν της ιδιοκτησίας· επί τούτω η απαλλοτριούσα αρχή μεταβιβάζει πάραυτα εις αυτόν την κυριότητα της ιδιοκτησίας.
(2) Εις οιανδήποτε των ακολούθων περιπτώσεων, ήτοι—
(α) εάν το πρόσωπον εις ο εγένετο η γνωστοποίησις δυνάμει της παραγράφου (α) του εδαφίου (1) δεν αποδεχθή την προσφοράν της εν ταύτη αναγραφομένης ακινήτου ιδιοκτησίας, ή,
(β) εάν αποδεχθέν την προσφοράν ακινήτου ιδιοκτησίας ως εν παραγράφου (α) του εδαφίου (1) δεν καταβάλη το τίμημα αυτής εντός της εν τη παραγράφω (β) του αυτού εδαφίου ειδικώς καθοριζομένης περιόδου, ή
(γ) εάν απαλλοτριωθείσα δυνάμει του παρόντος Νόμου ακίνητος ιδιοκτησία κριθή υπό της απαλλοτριούσης αρχής καθ’ οιονδήποτε χρόνον μετά την επίτευξιν του σκοπού δι’ ον εγένετο η απαλλοτρίωσις, εν όλω ή εν μέρει ως μη ούσα πλέον αναγκαία διά τον τοιούτον σκοπόν, η απαλλοτριούσα αρχή πωλεί, τηρουμένων των διατάξεων των θεσπισθέντων δυνάμει του παρόντος Νόμου κανονισμών, την τοιαύτην περιουσίαν διά δημοσίου πλειστηριασμού.
(3) Αι διατάξεις του εδαφίου (2) δεν εφαρμόζονται, εάν η ακίνητος ιδιοκτησία καταστή αναγκαία εν όλω ή εν μέρει δι’ έτερον σκοπόν της απαλλοτριούσης αρχής εφ’ όσον ο τοιούτος σκοπός είναι σκοπός δημοσίας ωφελείας ως προβλέπεται εν τω παρόντι Νόμω, και η απαλλοτριούσα αρχή εκδώση διάταγμα (εν τω παρόντι Νόμω, καλούμενον «διάταγμα επισχέσεως») δημοσιευόμενον εν τη επισήμω εφημερίδι της Δημοκρατίας, διαλαμβάνον περιγραφήν της περιουσίας ης σκοπείται η επίσχεσις, καθορίζον τον σκοπόν δι’ ον κατέστη αναγκαία η επίσχεσις ως και τους λόγους της επισχέσεως, και παρέχον την
αναγκαίαν διά την τοιαύτην επίσχεσιν εξουσιοδότησιν :
Νοείται ότι οσάκις απαλλοτριούσα αρχή είναι νομικόν πρόσωπον δημοσίου δικαίου ή οργανισμός κοινής ωφελείας, απαγορεύεται η υπό ταύτης έκδοσις διατάγματος επισχέσεως πριν ή ληφθή η προηγουμένη έγκρισις του Υπουργικού Συμβουλίου».
Οι προδικαστικές ενστάσεις, σε σχέση με το έννομο συμφέρον των αιτητών, απορρίπτονται για τους λόγους που εξηγώ κατωτέρω:
Οι αιτητές ως κληρονόμοι των πρώην ιδιοκτητών του απολλοτριωθέντος ακινήτου έχουν εκ του Συντάγματος (άρθρο 23.5) και εκ του Νόμου άρθρο 15(1) του (Ν.15/62), αναγνωρισμένο δικαίωμα επιστροφής του ακινήτου σε αυτούς, σε περίπτωση που ο αρχικός σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν επιτευχθεί. Επομένως οι πρώην ιδιοκτήτες, έχουν κάθε έννομο συμφέρον να αμφισβητήσουν τη νομιμότητα της απόφασης μη επιστροφής του ακινήτου σε αυτούς. Ακόμα και αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις επιστροφής, έχουν έννομο συμφέρον να επιδιώξουν με προσφυγή τους, την θετική κρίση του Δικαστηρίου στα νομικά επιχειρήματά τους, ως προς την πλήρωση των προϋποθέσεων για επιστροφή.
Ειδικότερα στην παρούσα υπόθεση, το έννομο συμφέρον των αιτητών, θα εξεταστεί κατά την εκτίμηση των γεγονότων και δεδομένων που περιβάλλουν το πραγματικό καθεστώς του ουσιώδους χρόνου, σε συνάρτηση με το νομικό καθεστώς. Όπως έχω ήδη αναφέρει, οι αιτητές ισχυρίζονται, ότι το ακίνητο όφειλε να τους επιστραφεί δυνάμει του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και του άρθρου 14 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου και ότι το άρθρο 15(3) του ιδίου Νόμου, δυνάμει του οποίου εκδόθηκε το Διάταγμα Επίσχεσης είναι αντισυνταγματικό. Αν πείσουν το Δικαστήριο επί τούτου, είναι αναμφισβήτητο ότι η κήρυξη του άρθρου ως αντισυνταγματικού θα θέσει ζητήματα ως προς την τύχη του ακινήτου.
Και η δεύτερη προδικαστική ένσταση, σε σχέση με την έκλειψη του εννόμου συμφέροντος των αιτητών, απορρίπτεται. Ειδικότερα οι καθ’ ων η αίτηση εισηγήθηκαν ότι η παράλειψη των αιτητών να καταχωρίσουν προσφυγή και να αμφισβητήσουν την πολεοδομική άδεια και άδεια οικοδομής για την ανάπτυξη, στην οποία το εν λόγω ακίνητο εγκρίθηκε να αποτελεί πλέον χώρο στάθμευσης και χώρο πρασίνου, τους στερεί το έννομο συμφέρον να προσβάλουν την επίσχεση του ακινήτου.
Πολύ ορθά αναφέρει ο ευπαίδευτος δικηγόρος των αιτητών, ότι κατά τον χρόνο εκείνο ο υποσταθμός λειτουργούσε, κάτι που οι ίδιοι οι δικηγόροι των καθ’ ων η αίτηση πρότειναν στους πελάτες τους, ώστε το Διάταγμα Επίσχεσης να εκδοθεί ακριβώς μόλις θα ετίθετο σε λειτουργία ο νέος υποσταθμός (κλειστού τύπου) και αποξηλωνόταν ο παλαιός υποσταθμός (ανοιχτού τύπου) στα δύο ακίνητα 1132 και 1133 (το επίδικο).
Τούτο για να μην θεωρηθεί ότι εγκαταλήφθηκε ο σκοπός της απαλλοτρίωσης, πριν επιβεβαιωθεί ο νέος σκοπός δημόσιας ωφέλειας, με την έκδοση των εν λόγω αδειών για τη νέα ανάπτυξη. Το μόνο έννομο συμφέρον που είχαν τότε, άμεσο, προσωπικό και παρόν, ήταν υπό την ιδιότητά τους ως γείτονες των υπό ανάπτυξη ακινήτων.
Η ιδιότητά τους ως κληρονόμων των πρώην ιδιοκτητών του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, δεν τους παρείχε το απαραίτητο έννομο συμφέρον για την μελλοντική (τότε) τύχη του ακινήτου, μετά την έκδοση της άδειας οικοδομής, αφού το μόνο γεγονός που θα δημιουργούσε την προσδοκία τους ως προς την αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος προς όφελος τους, θα ήταν το Διάταγμα Επίσχεσης ή η απόρριψη αιτήματος επιστροφής μετά την αποξήλωση του υποσταθμού, (έχοντας υπόψη μου βέβαια ότι στην προσφυγή τους που θα καταχωρούσαν, όπως καταχώρισαν, θα έθεταν, όπως θέτουν, λόγους ακύρωσης για αντισυνταγματικότητα του άρθρου 15(3) του Ν.15/62).
Ως προς την πρώτη προδικαστική ένσταση, σε σχέση με τις αιτούμενες θεραπείες υπό (β) και (γ) στην προσφυγή, αυτή γίνεται δεκτή. Τα ζητήματα αντισυνταγματικότητας νόμου, καθώς και σύγκρουσης διατάξεων του ιδίου νόμου μεταξύ τους, δεν μπορούν να αποτελούν αυτοτελείς θεραπείες, αλλά μόνον λόγους ακυρώσεως εκτελεστής διοικητικής πράξης, της οποίας η κήρυξή της ως άκυρης, αποτελεί το αίτημα θεραπείας της προσφυγής.
Διαπιστώνω, ότι οι ίδιοι ισχυρισμοί αντισυνταγματικότητας προβάλλονται στα νομικά σημεία της προσφυγής και ως εκ τούτου αυτά θα εξεταστούν στα πλαίσια ελέγχου, κρίσης και απόφασης του Δικαστηρίου ως προς την αιτούμενη θεραπεία (Α) της προσφυγής με την οποία προσβάλλεται η νομιμότητα του Διατάγματος Επίσχεσης αρ. 563, ημερ. 25/5/2012, εκτελεστής διοικητικής πράξης.
Οι αιτητές, που σε κανένα σημείο της αγόρευσής τους δεν αμφισβήτησαν ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης επιτεύχθηκε με την επέκταση του υπάρχοντος στο ακίνητο αρ. 1132 ανοικτού ηλεκτρικού σταθμού και στο απαλλοτριωθέν επίδικο ακίνητο αρ. 1133, καθώς και τη λειτουργία του για 40 χρόνια, (αντίθετα ο δικηγόρος τους απάντησε καταφατικά σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου κατά τις Διευκρινίσεις, αν δηλαδή είναι παραδεκτό γεγονός ότι επιτεύχθηκε ο σκοπός της απαλλοτρίωσης), επικεντρώθηκαν ως λόγο ακύρωσης του Διατάγματος Επίσχεσης, την αντισυνταγματικότητα του άρθρου 15(3) του Ν.15/62. Κατά την εισήγησή τους, το άρθρο 15(3) του ρηθέντος Νόμου, είναι αντισυνταγματικό, γιατί παραβιάζει την ρητή και επιτακτική πρόνοια του άρθρου 23.5 του Συντάγματος.
Αφού, κατά την εισήγησή τους, το άρθρο 23.5 του Συντάγματος ρητά επιτάσσει όπως το απαλλοτριωθέν ακίνητο «θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι’ ον απηλλοτριωθή σκοπόν», το άρθρο 15(3) του Νόμου, που επιτρέπει στην απαλλοτριούσα αρχή να χρησιμοποιήσει το ακίνητο για άλλο σκοπό δημόσιας ωφέλειας, είναι αντισυνταγματικό. Εκτός αυτού, υποστήριξαν στα πλαίσια της ίδιας επιχειρηματολογίας, η ίδια διάταξη περιλήφθηκε στον ίδιο το Νόμο, στο άρθρο 14 του Ν.15/62, και επαναλαμβάνει την συνταγματική επιταγή.
Οι αιτητές επικαλούνται δύο αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, προς επίρρωση των ισχυρισμών τους. Καταρχάς την απόφαση στις συνεκδικαζόμενες Προσφυγές 705/2008 και 835/2008, Δάφνη Άλκη Δημητρίου και Αλλοι ν. Υπουργικού Συμβουλίου, 11/11/2010. Οι αιτητές στην πιο πάνω υπόθεση, διεκδίκησαν επιστροφή του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, επειδή δεν είχε προχωρήσει η ανέγερση οποιασδήποτε οικοδομής επί της απαλλοτριωθείσας περιουσίας, ενώ είχαν παρέλθει τα 3 έτη, χωρίς αυτά να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό που απαλλοτριώθηκαν.
Όπως περιγράφονται τα γεγονότα στην απόφαση, η διοίκηση αρνείτο σταθερά, απαντώντας ότι ο σκοπός που έγινε η απαλλοτρίωση δεν έχει εγκαταλειφθεί. Εν τω μεταξύ, περί τα τέλη του 2002, είχε αποφασιστεί ότι ο χώρος θα χρησιμοποιείτο για την ανέγερση της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λάρνακας, της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και του Κεντρικού Ταχυδρομείου.
Το 2006, κατόπιν προσφυγής άλλου επηρεαζόμενου ιδιοκτήτη του οποίου το απαλλοτριωθέν για τον ίδιο σκοπό κτήμα του επίσης κατακρατείτο χωρίς να έχει αξιοποιηθεί, εκδόθηκε ακυρωτική απόφαση. (Αντώνης Α. Φιλιαστίδης ν. Δημοκρατίας, υπόθεση αρ. 1008/2004). Το Ανώτατο Δικαστήριο σε αυτήν έκρινε, ότι «ο σκοπός της απαλλοτρίωσης έχει εγκαταλειφθεί και ότι η Διοίκηση επιδίωκε την χρησιμοποίηση απαλλοτριωθείσας περιουσίας για άλλο σκοπό».
Σε άλλη προσφυγή τους στο Ανώτατο Δικαστήριο (Αυγούστα Χαχολιάδου κ.α. ν. Δημοκρατίας, συνεκδ.υποθ. αρ. 2358/06 και 453/07, ημερ. 14.7.2010) και πάλι ακυρώθηκε η άρνηση της διοίκησης να επιστρέψει το κτήμα στους αιτητές. Μετά από γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας, το Υπουργείο προχώρησε στην έκδοση του επίδικου (εκεί) διατάγματος επίσχεσης.
Είναι φανερό, ότι τα γεγονότα στην πιο πάνω υπόθεση, ήταν πολύ διαφορετικά από της παρούσας υπόθεσης. Ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εκεί εγκαταλήφθηκε. Η απόρριψη αιτήματος επιστροφής δυνάμει του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και του άρθρου 15(1) του Ν.15/62 ακυρώθηκε. Η επίσχεση έγινε για να αποτραπεί η συμμόρφωση με τις επιτακτικές διατάξεις του Συντάγματος και το εκεί δεδικασμένο.
Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από την πιο πάνω απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου «Δάφνη ΄Αλκη Δημητρίου»:
Πρέπει να παρατηρήσω ότι ο τρόπος με τον οποίο η Δημοκρατία γενικά χειρίστηκε τις υποθέσεις επί σειρά ετών δεν ήταν ο πλέον κατάλληλος. Παρά το δεδικασμένο αναφορικά με την υποχρέωση της να επιστρέψει ορισμένα από τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα στους ιδιοκτήτες τους, λόγω κρατικής αδράνειας και ολιγωρίας, αρνήθηκε να συμμορφωθεί είτε επιστρέφοντας τα ακίνητα στους ιδιοκτήτες είτε προχωρώντας με εκ νέου απαλλοτρίωση αφού ο σκοπός είχε μεταβληθεί. Αντ' αυτού, το Υπουργικό Συμβούλιο εξέδωσε το επίδικο διάταγμα επίσχεσης σε μια ύστατη προσπάθεια διατήρησης των ακινήτων στην κατοχή της Δημοκρατίας, 15 χρόνια μετά το διάταγμα απαλλοτρίωσης και 2 χρόνια μετά την ακύρωση του και παρά την επιστροφή ενός από τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα στον ιδιοκτήτη του (Φιλιαστίδης), καταπατώντας κάθε έννοια χρηστής διοίκησης και καλής πίστης. Κρίνω περαιτέρω για τους λόγους που προανέφερα ότι οι καθ' ων η αίτηση λειτούργησαν υπό νομική πλάνη.
Η δεύτερη απόφαση που επικαλούνται οι αιτητές είναι η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην προσφυγή αρ. 1522/2007, Ευτυχία Κυπριανού ν. Δημοκρατίας, ημερ. 21/6/2010. Τα γεγονότα της είναι παρόμοια με της απόφασης «Δάφνη Άλκη Δημητρίου (ανωτέρω). Η αιτήρια (εκεί), επανειλημμένως αξίωσε την επιστροφή του μέρους του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, που δεν είχε χρησιμοποιηθεί και καταχώρησε προσφυγή.
Αμέσως μετά δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας διάταγμα επίσχεσης που αφορούσε έκταση γης δύο δεκαρίων και 388 τ. μέτρων, στο οποίο ουσιαστικά γινόταν παραδοχή ότι μέρος της απαλλοτριωθείσας ακίνητης ιδιοκτησίας της αιτήτριας δεν ήταν πλέον αναγκαίο για τους σκοπούς για τους οποίους έγινε η απαλλοτρίωση.
Η αιτήτρια προσέβαλε τη νομιμότητα και αυτού του διατάγματος με προσφυγή. Ακολούθως το Ανώτατο Δικαστήριο στην προσφυγή κατά του διατάγματος επίσχεσης, το ακύρωσε και η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατ’ έφεση κήρυξε την παράλειψη της Δημοκρατίας να επιστρέψει το αξιούμενο από την εφεσείουσα μέρος της απαλλοτριωθείσας περιουσίας ως άκυρη.
Τελικά το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 23 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962, Ν.15/1962, όπως τροποποιήθηκε, να εγκρίνει την έκδοση του διατάγματος επίσχεσης του επίδικου (στην εκεί προσφυγή) τεμαχίου υπ΄ αρ. 2965. Στο διάταγμα επίσχεσης αναφέρετο, ότι κρίθηκε αναγκαίο για άλλους σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, δηλαδή για στεγαστικές ανάγκες υπηρεσιών της Αστυνομίας.
Και στην πιο πάνω απόφαση «Ευτυχία Κυπριανού», τα γεγονότα είναι διαφορετικά από της προσφυγής ενώπιόν μου. Το ακίνητο (εκεί) έπρεπε, δυνάμει του δεδικασμένου και του άρθρου 23.5 του Συντάγματος, να επιστραφεί (πιο συγκεκριμένα να προσφερθεί στους πρώην ιδιοκτήτες). Με την επίσχεση εκεί, επιχειρήθηκε η παράκαμψη της συνταγματικής υποχρέωσης, στη βάση της νομοθετική διάταξης του άρθρου 15(3) του Ν.15/62. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα της πιο πάνω απόφασης «Ευτυχία Κυπριανού»:
Το θέμα ταλανίζει την αιτήτρια για δεκαετίες παρ΄ όλον το ανέφικτο του σκοπού και τη χρήση του ακινήτου για σκοπό άλλο από αυτόν που απαλλοτριώθηκε. Αν έτσι αφήνονταν τα πράγματα το κράτος θα κατέληγε να κρατεί τη συγκεκριμένη ιδιοκτησία προς εξυπηρέτηση οποιουδήποτε άλλου σκοπού προέκυπτε στο μέλλον, με όλες τις δυσμενείς επακόλουθες συνέπειες για τον διοικούμενο κατά παράβαση ρητής πρόνοιας του Συντάγματος.
Στην υπόθεση Δημοκρατία ν. Κωνσταντή κ.α., ανωτέρω, τονίζεται επίσης ότι η νομική αυτή θέση εναρμονίζεται και με την ευρεία έννοια της δικαιοσύνης. Το κράτος, παραδεκτά, δεν μπορεί να κρατήσει τη συγκεκριμένη ακίνητη ιδιοκτησία για να τη χρησιμοποιήσει για οποιοδήποτε άλλο σκοπό. Το μόνο που μπορεί να κάμει, αν ισχύει το άρθρο 13 του Κεφ. 226 είναι να την πωλήσει σε δημόσιο πλειστηριασμό. Θα ήταν όμως για το Δικαστήριο άκρως ανεπιθύμητη μια τέτοια εξέλιξη, γιατί οι ιδιοκτήτες θα δουν τις περιουσίες τους, που απαλλοτριώθηκαν το 1954 και το 1956, να πωλούνται στο ψηλότερο προσφοροδότη, παρ΄ όλον ότι, από την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας το Σύνταγμα απαγορεύει μια τέτοια διαδικασία.
Εν όψει όλων των πιο πάνω έχω τη γνώμη ότι το προσβαλλόμενο διάταγμα επίσχεσης εκδόθηκε παράνομα και κατά παράβαση του ΄Αρθρου 23.5 του Συντάγματος. Με αυτά τα δεδομένα είναι αποτέλεσμα νομικής πλάνης και ακυρώνεται. Η έννοια της επίσχεσης δηλαδή η χρησιμοποίηση απαλλοτριωθείσας περιουσίας για σκοπό αλλότριο του σκοπού για τον οποίο έγινε αρχικά η απαλλοτρίωση, είναι εντελώς αντισυνταγματική και παράνομη.
Στις πιο πάνω αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποφασίστηκε ουσιαστικά, ότι η επίσχεση δεν είναι πρόσφορο μέσο και κανένα πρόσφορο μέσο δεν υπάρχει, για παράκαμψη της συνταγματικής επιταγής του άρθρου 23.5 του Συντάγματος, που επιτάσσει επιστροφή του απαλλοτριωθέντος ακινήτου εντός 3 ετών από την απαλλοτρίωση αν καταστεί ανέφικτος ο σκοπός της απαλλοτρίωσης. Δεν νομιμοποιείται, ούτε η κράτηση απλώς του ακινήτου, ούτε η χρήση του για άλλο σκοπό από το σκοπό της απαλλοτρίωσης, αν συντρέχει η εξής προϋπόθεση: Να μην επιτευχθεί (να εγκαταληφθεί) ο σκοπός της απαλλοτρίωσης και αυτό εντός τριών ετών από την απαλλοτρίωση.
Οι αιτητές παραδέχονται, ότι επί 40 χρόνια ο σκοπός της απαλλοτρίωσης επιτεύχθηκε. Δηλαδή επεκτάθηκε ο υποσταθμός της ΑΗΚ στο απαλλοτριωθέν ακίνητο και λειτούργησε μέχρι και τις παραμονές της επίσχεσης. Στη βάση όμως του γράμματος της πρώτης πρότασης της συνταγματικής διάταξης του άρθρου 23.5 του Συντάγματος, εισηγούνται, πως ούτε μετά την επίτευξη του σκοπού είναι δυνατόν να νομιμοποιείται η απαλλοτριούσα αρχή να αλλάξει την χρήση του ακινήτου σε άλλο σκοπό από αυτόν για τον οποίο απαλλοτριώθηκε.
Ο λόγος αυτός ακυρώσεως, ότι δηλαδή το άρθρο 15(3) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/62)παραβιάζει το άρθρο 23.5 του Συντάγματος, απορρίπτεται, για τους λόγους που εξηγώ αμέσως κατωτέρω.
Η αποσπασματική ανάγνωση της συνταγματικής διάταξης του άρθρου 23.5 του Συντάγματος, είναι απαράδεκτη, διότι δημιουργεί στρέβλωση ως προς την πρόθεση του συντακτικού νομοθέτη και παρερμηνεία του Συντάγματος. Η απαγόρευση χρήσης του απαλλοτριωθέντος ακινήτου για σκοπό άλλον από αυτόν της απαλλοτρίωσης, (που συναντάται στην πρώτη πρόταση του άρθρου 23.5 του Συντάγματος), εισάγει και συμπληρώνει την επιτακτική διάταξη για επιστροφή του ακινήτου όταν ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν επιτευχθεί εντός τριών ετών.
Αυτό είναι που ρυθμίζεται και αυτό είναι το μόνο που θέλησε ο συντακτικός νομοθέτης να ρυθμίσει. Αν η πρόθεση ήταν άλλη, δηλαδή το ακίνητο να επιστρέφεται αν, είτε δεν καταστεί εφικτός ο σκοπός της απαλλοτρίωσης, είτε όταν αυτός εκλείψει μετά από χρόνια μετά την χρήση του ακινήτου για τον σκοπό της απαλλοτρίωσης, τότε αμέσως μετά την πρώτη πρόταση στο άρθρο 23.5 («Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία, ή δικαίωμα ή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι' ον απηλλοτριώθη σκοπόν»), θα ακολουθούσε η επιτακτική εκείνη διάταξη, που θα επέβαλλε την επιστροφή του απαλλοτριωθέντος στους πρώην ιδιοκτήτες είτε επειδή δεν θα καθίστατο εφικτός ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εντός της τριετίας ή με την αλλαγή της χρήσης του, είτε πριν την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, είτε μετά, χωρίς να χρειάζεται να γίνεται αναφορά στην υποχρέωση επιστροφής αν δεν επιτευχθεί ο σκοπός της απαλλοτρίωσης.
Το ενδιαφέρον όμως του συντακτικού νομοθέτη, περιορίστηκε στη ρύθμιση μόνο της περίπτωσης, όπου ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν καταστεί εφικτός. Μόνον τότε και άμα τη παρελεύσει 3 ετών, η απαλλοτριούσα αρχή «υποχρεούται να προσφέρει την ιδιοκτησίαν επί καταβολή της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ’ ου απηλλοτρίωσεν αυτή».
Θεωρώ ότι η απουσία ρύθμισης στο Σύνταγμα, της περίπτωσης όπου ο αρχικός σκοπός της απαλλοτρίωσης αλλάζει αφού όμως έχει ήδη καταστεί εφικτός, δεν είναι τυχαία. Αυτό που ο συντακτικός νομοθέτης θέλησε να ρυθμίσει, το ρύθμισε. Η απουσία ρύθμισης, δηλώνει το αντίθετο από αυτό που εισηγούνται οι αιτητές. Το γεγονός δηλαδή ότι ρητά το Σύνταγμα επιτάσσει επιστροφή του ακινήτου, αν «δεν καταστή εφικτός ο τοιούτος σκοπός», ταυτόχρονα επιτρέπει στο νομοθέτη άλλη ρύθμιση, αν καταστεί εφικτός ο τοιούτος σκοπός. Η διάταξη του άρθρου 15(3) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, δεν παραβιάζει το άρθρο 23.5 του Συντάγματος, γιατί δεν παραβιάζει τις ρητές διατάξεις του. Το άρθρο 15(3) του ρηθέντος Νόμου, δεν επιτρέπεται να τυγχάνει εφαρμογής ποτέ, αν ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν κατέστη εφικτός. Η εφαρμογή του προϋποθέτει πάντοτε την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης.
Άλλωστε, δεν υπάρχουν περιθώρια άλλης ανάγνωσής του άρθρου αυτού. Το κείμενο του εισάγει εξαίρεση στις ρυθμίσεις του άρθρου 15(2) («Αι διατάξεις του εδαφίου (2) δεν εφαρμόζονται, εάν …») και διαβάζεται μαζί με αυτές. Το άρθρο 15(2) εξηγεί, ότι ένα απαλλοτριωθέν ακίνητο πωλείται δια δημοσίου πλειστηριασμού στις περιπτώσεις (α) ή (β) ή (γ). Στο εδάφιο (γ) ρητά αναφέρεται, πως το απαλλοτριωθέν ακίνητο, μετά την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης πωλείται, αν ήθελε κριθεί από την απαλλοτριούσα αρχή ότι δεν είναι πλέον αναγκαίο, (ή μέρος του δεν είναι πλέον αναγκαίο) για τον σκοπό για τον οποίο απαλλοτριώθηκε. Στην περίπτωση όμως, που η απαλλοτριούσα αρχή κρίνει ότι το ακίνητο δύναται να εξυπηρετήσει άλλο σκοπό δημόσιας ωφέλειας μετά την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, τότε αυτή η πώληση μπορεί να αποφευχθεί, με την έκδοση διατάγματος επίσχεσης.
Καμία σχέση και καμία εφαρμογή δεν έχει το διάταγμα επίσχεσης με την μη επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης ή την αλλαγή χρήσης του ακινήτου πριν την επίτευξη του αρχικού σκοπού. Επομένως σε καμία σύγκρουση δεν βρίσκεται το άρθρο 15(3) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, με το άρθρο 23.5 του Συντάγματος.
Χωρίς τη ρύθμιση του άρθρου αυτού, το ακίνητο μετά το πέρας της χρήσης του, θα πωλείτο σε δημόσιο πλειστηριασμό βάσει του άρθρου 15(2)(γ). Αν πάλιν και το άρθρο 15(2)(γ) δεν υπήρχε στο Νόμο, (Ν.15/62), τότε ισχύ θα είχαν οι συνταγματικές διατάξεις του άρθρου 23.5, που μεταφέρθηκαν ίδιες από το Σύνταγμα στο Νόμο (βλ. άρθρα 14 και 15(1)) και θα ρυθμιζόταν συνταγματικά και νομοθετικά η επιστροφή του ακινήτου μόνον στις περιπτώσεις που δεν θα καθίστατο εφικτός ο σκοπός της απαλλοτρίωσης εντός τριών ετών από το Διάταγμα («από της απαλλοτριώσεως»).
Χωρίς την ό,ποια νομοθετική ρύθμιση, ως προς την τύχη του ακινήτου μετά την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, το ακίνητο θα παρέμενε στην ιδιοκτησία της απαλλοτριούσας αρχής να το εκμεταλλευτεί κατά την κρίση της. Ο νομοθέτης έθεσε κανόνες για την τύχη του ακινήτου μετά την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, είτε για πώληση του ακινήτου δια δημοσίου πλειστηριασμού είτε για άλλη χρήση του, όμως υπό προϋποθέσεις.
Επιτρέπεται άλλη χρήση, μόνον για σκοπό «δημόσιας ωφέλειας» και βάσει εξασφάλισης έγκρισης από το Υπουργικό Συμβούλιο, αν πρόκειται για δημόσιο οργανισμό.
Ούτε βεβαίως το άρθρο 14 του ιδίου Νόμου (Ν.15/62)παραβιάστηκε. Το άρθρο 14 είναι αντιγραφή της πρώτης παραγράφου του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και διαβάζεται μαζί με το άρθρο 15(1) του Νόμου, που είναι αντιγραφή των υπόλοιπων διατάξεων του ίδιου άρθρου του Συντάγματος.
Την νομολογία της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, σχετική και με την εμβέλεια του άρθρου 15(3) του Ν.15/62, επικαλέστηκε η ευπαίδευτη συνήγορος για τους καθ’ ων η αίτηση. Στην απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου Χριστόφορος Λοϊζου ν. Δημοκρατίας, (1995) 3 Α.Α.Δ 455, αποφασίστηκε ότι:
«Η γη χρησιμοποιήθηκε για το σκοπό για τον οποίο κτήθηκε και συνέχισε να χρησιμοποιείται για τον ίδιο σκοπό, για όσο χρόνο υφίστατο ανάγκη. Η διάθεσή της δεκαοκτώ περίπου χρόνια μετά την απαλλοτρίωση, για άλλο σκοπό, συναρτάται άμεσα με την έκλειψη του αρχικού σκοπού που προέκυψε από το κλείσιμο του σχολείου».
Στην απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ανδρέας Μόδεστου Εγγλεζάκη ν. Δημοκρατίας και Άλλοι, (2011)
3 Α.Α.Δ. 525, αποφασίστηκε ότι:
Τίθεται ζήτημα επίσχεσης μόνο εφόσον «η ακίνητος ιδιοκτησία καταστή αναγκαία εν όλω ή εν μέρει δι' έτερον σκοπόν της απαλλοτριούσης αρχής εφ' όσον ο τοιούτος σκοπός είναι σκοπός δημοσίας ωφελείας». Συνέπεια του οποίου είναι η μη εφαρμογή του Άρθρου 15(2), με προοπτική, όχι πλέον την πώληση της ιδιοκτησίας, αλλά τη χρησιμοποίησή της για το νέο σκοπό. Εν προκειμένω δεν έγινε, βεβαίως, προσφορά και δεν μπορεί να τίθεται ζήτημα σε σχέση με τις παραγράφους (α) και (β) του Άρθρου 15(2). Συζητήθηκε, επομένως, το κατά πόσο πράγματι εκπληρώθηκε ο σκοπός, όπως αυτός έχει καθοριστεί με τη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης. Όμως, το ίδιο το διάταγμα επίσχεσης αναφέρει ρητά πως εκδίδεται επειδή η επίδικη ιδιοκτησία «δεν είναι αναγκαία για τους σκοπούς για τους οποίους απαλλοτριώθηκε». Και επειδή «είναι αναγκαία για άλλο σκοπό δημόσιας ωφέλειας» στον οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί και «προς ικανοποίηση» του οποίου εκδόθηκε.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Με όλο το σεβασμό, δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε πως η ρητή αιτιολογία στο διάταγμα επίσχεσης είναι χωρίς σημασία και, πάντως, αυτή αποδίδει την πραγματικότητα όπως την αναδεικνύει ο φάκελος. Διατέθηκαν όσα οικόπεδα ήταν δυνατό να διατεθούν για τον αρχικό σκοπό. Δεν υπήρχαν, πλέον, άλλοι ενδιαφερόμενοι και ήδη είχαν παρέλθει περίπου οκτώ χρόνια από τη δημοσίευση του διατάγματος απαλλοτρίωσης μέχρι την έκδοση του διατάγματος επίσχεσης.
Από την άλλη, η αντίληψη πως ο σκοπός της απαλλοτρίωσης είχε επιτευχθεί δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Σκοπός δεν ήταν ο διαχωρισμός της ιδιοκτησίας σε οικόπεδα αλλά η διάθεση των οικοπέδων, τηρουμένων, βεβαίως, των παραμέτρων ως προς το χρόνο, με τον τρόπο που καθορίζεται στη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης. Θα ήταν αντινομικό να θεωρείται πως έχει επιτευχθεί ο σκοπός και εν τούτοις να τίθεται ζήτημα διατάγματος επίσχεσης για να διατεθούν τα οικόπεδα, κενά, χωρίς δηλαδή κάτοχο, στο πλαίσιο του αρχικού σκοπού.
Η απλή πραγματικότητα είναι πως προέκυψε πως τα επίδικα δεν χρειάζονταν πλέον για τον αρχικό σκοπό όπως ακριβώς εξηγεί και το ίδιο το διάταγμα επίσχεσης αλλά και όπως προκύπτει και από την προεργασία, όπως αυτή φαίνεται στο φάκελο. Περαιτέρω, πως με το διάταγμα επίσχεσης καθορίστηκε άλλος σκοπός, κατά τη ρητή αιτιολόγησή του αλλά και εκ των συσχετισμών, ασφαλώς διαφορετικός από τον αρχικό.
Αυτό, κατά τα ανωτέρω, στα οποία εντάσσονται και οι βασικές τοποθετήσεις της ίδιας της εφεσίβλητης ως προς τις προϋποθέσεις νόμιμης έκδοσης διατάγματος επίσχεσης, δεν ήταν δυνατό να γίνει. Οφειλόταν προσφορά στους εφεσείοντες του μέρους που αποδείχθηκε ότι δεν ήταν αναγκαίο για τον αρχικό σκοπό και ασφαλώς δεν παρεχόταν κατά νόμο δυνατότητα για έκδοση διατάγματος επίσχεσης.
Στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ηρακλής Ηρακλέους και Άλλοι ν. Δημοκρατίας, ημερομηνίας 21/12/2012, αποφασίστηκε ότι:
«Με τον σκοπό της απαλλοτρίωσης ολοκληρωθέντα ενεργοποιούνται οι πρόνοιες του άρθρου 15(2)(γ), που δίνουν το δικαίωμα στην απαλλοτριούσα αρχή να προβεί στην πώληση με πλειστηριασμό της επηρεαζομένης ιδιοκτησίας. Το άρθρο 15(1) του Νόμου και το σχετικό Άρθρο 23.4 του Συντάγματος που επικαλούνται οι αιτητές δεν ισχύουν στην προκείμενη περίπτωση.
Οι υποθέσεις στις οποίες παρέπεμψε η κα Πιπερή είναι εύστοχες και αποκαλύπτουν την εμβέλεια του άρθρου 15(2)(γ), σε αντιδιαστολή με το άρθρο 15(1). Στην Αντώνης Μ. Πατάτα ως διαχειριστής της περιουσίας του αποβιώσαντος Μιχαήλ Κ. Πατάτα κ.ά. ν. Ελληνικής Μεταλλευτικής Δημόσιας Εταιρείας Λτδ, υπόθ. αρ. 1346/2006, ημερ. 18.11.2011, εξετάστηκε παρόμοιο ζήτημα, όπου αποφασίστηκε στα δεδομένα της υπόθεσης, ότι με το σκοπό της απαλλοτρίωσης που ήταν η εκμετάλλευση χαλκούχου πυρίτη, ο οποίος και εξωρύχθη πλήρως, δεν τίθετο θέμα εγκατάλειψης του σκοπού, αλλά αντίθετα εκπλήρωσης του.
Με αποτέλεσμα να μην ήταν δυνατό να τίθεται βάσιμα θέμα επιστροφής της ιδιοκτησίας, αλλά αντίθετα ενεργοποιείτο η διάταξη του άρθρου 15(2)(γ) που δίδει τη δυνατότητα, ως ανεφέρθη, για πώληση του απαλλοτριωθέντος ακινήτου με δημόσιο πλειστηριασμό, εφόσον βέβαια ο σκοπός της απαλλοτρίωσης επετεύχθη. Παρόμοια, στη Μιχαήλ Καραγιώργης ν.
Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 1995/06, ημερ. 20.6.2008, κρίθηκε και πάλι ότι ο σκοπός της εκεί απαλλοτρίωσης είχε επιτευχθεί (πρόκειτο για την ανέγερση δεξαμενών για τη λειτουργία σταθμού λυμάτων), με αποτέλεσμα το ακίνητο να μπορούσε να πωληθεί διά πλειστηριασμού χωρίς μάλιστα να ήταν ανάγκη ή υποχρέωση, ως ήταν η εισήγηση των αιτητών, να προσφέρουν το ακίνητο πρώτα στους προηγούμενους ιδιοκτήτες.
Το κατά πόσο ο σκοπός μιας απαλλοτρίωσης έχει επιτευχθεί ή όχι, συναρτάται προς τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης, (δέστε Ανδρούλλα Μιλτιάδους Φυλακτού ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 489/09, ημερ. 16.3.2011).
Στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μιχαήλ Καραγιώργης ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 1995/06, ημερ. 20.6.2008, αποφασίστηκε ότι:
Από τις πιο πάνω πρόνοιες προκύπτει ότι η εισήγηση δεν ευσταθεί. Στις περιπτώσεις όπου ο σκοπός για τον οποίο έγινε η απαλλοτρίωση επιτεύχθηκε, αλλά αργότερα η απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία κρίθηκε ως μη αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού, εφαρμογή έχουν οι πρόνοιες του Άρθρου 15(2)(γ) και όχι του Άρθρου 15(1). Στην περίπτωση του αιτητή, το ακίνητό του απαλλοτριώθηκε για συγκεκριμένο σκοπό. Ο σκοπός της απαλλοτρίωσης υλοποιήθηκε. Είχαν ανεγερθεί δεξαμενές στο ακίνητο και αυτό χρησιμοποιήθηκε, περισσότερο από δέκα χρόνια, για το σκοπό για τον οποίο απαλλοτριώθηκε. Δεν ευσταθεί, επομένως, ο ισχυρισμός του αιτητή ότι ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκε το ακίνητο είχε εγκαταλειφθεί και, ως εκ τούτου, αυτό έπρεπε να του επιστραφεί βάσει του Άρθρου 15(1). Μετά τη δημιουργία του νέου σταθμού λυμάτων, το ακίνητο δεν ήταν πλέον αναγκαίο και, επομένως, ορθά οι καθ' ων η αίτηση αποφάσισαν να το πωλήσουν με δημόσιο πλειστηριασμό κατ' εφαρμογή του Άρθρου 15(2)(γ).
Ο αιτητής εισηγείται, διαζευκτικά, ότι, αν κριθεί ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης έχει επιτευχθεί, τότε οι καθ' ων η αίτηση έπρεπε να προσφέρουν το ακίνητο πρώτα σ' αυτόν και, αν αυτός δεν αποδεχόταν ή δεν κατέβαλλε το τίμημα της προσφοράς, τότε να προχωρούσαν στην πώλησή του με δημόσιο πλειστηριασμό. Ούτε αυτή η εισήγηση ευσταθεί. Δεν υπάρχει οποιαδήποτε πρόνοια στο Νόμο ότι, σε περίπτωση κατά την οποία η απαλλοτριούσα αρχή θα προχωρήσει με την πώληση του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, το οποίο δεν είναι πλέον αναγκαίο για τους σκοπούς της απαλλοτρίωσης, προτεραιότητα έχει ο ιδιοκτήτης από τον οποίο αυτό απαλλοτριώθηκε. Αντίθετα, ο Νόμος προβλέπει ρητά για πώληση με δημόσιο πλειστηριασμό, ούτως ώστε τόσο ο προηγούμενος ιδιοκτήτης όσο και άλλα πρόσωπα να έχουν την ευκαιρία να πλειοδοτήσουν και το αγοράσουν.
Προβάλλεται, επίσης, η εισήγηση ότι με τη ρύθμιση του Άρθρου 15(2)(γ) παραβιάζεται το Άρθρο 23 του Συντάγματος το οποίο προστατεύει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας. Και αυτή η εισήγηση είναι αβάσιμη. Με την απαλλοτρίωση και την καταβολή αποζημιώσεως, ο αιτητής έπαυσε να είναι πλέον ο ιδιοκτήτης του ακινήτου εφόσον αυτό μεταβιβάστηκε επ' ονόματι των καθ'ων η αίτηση οι οποίοι και κατέστησαν οι νέοι ιδιοκτήτες.
Άλλη εισήγηση που προβάλλεται είναι ότι, με τη ρύθμιση των Άρθρων 15(1) και 15(2)(γ), παραβιάζεται η αρχή της ισότητας, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο Άρθρο 28 του Συντάγματος, καθότι, σύμφωνα με το Άρθρο 15(1), οι ιδιοκτήτες ακινήτων που καλύπτονται από αυτό αποκτούν δικαίωμα επανάκτησής τους, εφόσον ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν επιτεύχθηκε ή εγκαταλείφθηκε, ενώ οι ιδιοκτήτες ακινήτων που καλύπτονται από το Άρθρο 15(2)(γ) δεν έχουν το ίδιο δικαίωμα επανάκτησης τους, παρά το γεγονός ότι, και στις δύο περιπτώσεις, τα ακίνητα απαλλοτριώθηκαν για σκοπούς δημόσιας ωφελείας.
Η εισήγηση δεν ευσταθεί. Το Άρθρο 15(1) του Νόμου αναπαράγει το Άρθρο 23.5 του Συντάγματος. Αν δεν υπήρχε η πρόνοια του Άρθρου 15(2)(γ) του Νόμου τότε, μετά την επίτευξη του σκοπού της απαλλοτρίωσης, η απαλλοτριούσα αρχή θα μπορούσε, χωρίς να παραβιάζει είτε το Άρθρο 15(1) του Νόμου είτε το Άρθρο 23.5 του Συντάγματος, είτε να κρατήσει το ακίνητο ως δική της περιουσία, είτε να το διαθέσει κατά το δοκούν.
Σε τέτοια περίπτωση δεν θα μπορούσε να εγερθεί θέμα παραβίασης του Άρθρου 28 του Συντάγματος. Ανάλογο θέμα δεν μπορεί, επομένως, να εγερθεί, κατά μείζονα λόγο, ούτε ως εκ του γεγονότος ότι ο νομοθέτης απλώς περιόρισε τα δικαιώματα της απαλλοτριούσας αρχής με την πρόβλεψη, στο Άρθρο 15(2)(γ) του Νόμου, ότι αυτή, αντί, είτε να κρατήσει το ακίνητο ως δική της περιουσία, είτε να το διαθέσει κατά το δοκούν, υποχρεούται να το πωλήσει με δημόσιο πλειστηριασμό.
Ζητήματα που απασχόλησαν το Δικαστήριο στις πιο πάνω υποθέσεις, αν δηλαδή κατέστη ή όχι εφικτός ο σκοπός της απαλλοτρίωσης, δεν θα απασχολήσουν εδώ, διότι είναι παραδεκτό γεγονός, αλλά και αναδυόμενο από τους διοικητικούς φακέλους, ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης κατέστη εφικτός. Ο υποσταθμός εντός των ακινήτων 1132 και 1133 λειτούργησε για 40 χρόνια (από το 1971). Το ζήτημα που θα παρέμενε για να συζητηθεί, δυνάμει των προϋποθέσεων που τάσσονται στο νόμο, θα ήταν κατά πόσο με την επίδικη επίσχεση θα εξυπηρετείτο σκοπός «δημόσιας ωφέλειας». Κάτι τέτοιο όμως δεν αμφισβητήθηκε στα πλαίσια της προσφυγής. Ούτε δικογραφήθηκε, ούτε καν αναπτύχθηκε τέτοιο θέμα στις γραπτές αγορεύσεις. Ουσιαστικά οι αιτητές περιόρισαν τα επίδικα ζητήματα της προσφυγής, σε δύο μόνον. Αντισυνταγματικότητα του άρθρου 15(3) του Νόμου 15/62, λόγω παραβίασης του άρθρου 23.5 του Συντάγματος και σύγκρουση του άρθρου 14 του Νόμου 15/62, με το άρθρο 15(3) του ιδίου Νόμου. Αυτά έχουν ήδη εξεταστεί και κριθεί ανωτέρω.
Για όλους τους ανωτέρω λόγους, η προσφυγή απορρίπτεται, με €1500.- έξοδα, πλέον ΦΠΑ, αν υπάρχει, υπέρ των καθ’ ων η αίτηση και εναντίον των αιτητών.
Μ. Καλλιγέρου, ΠΔΔ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο