Administrative court annuls expropriation order for lack of urgent necessity justification under Article 146 of the Constitution.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court partially annulled an expropriation order issued by the Council of Ministers regarding thirty-one applicants' properties. While the court rejected the claims of applicants 17-31 for lacking standing, it found the orders against applicants 1-16 invalid because the decision failed to provide specific justification for the urgent necessity required by Article 146 of the Constitution. The court held that the general public interest cited was insufficient to bypass the strict procedural requirement for immediate expropriation without a compelling emergency reason.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArticle 146 of the Constitution; Article 146 of the Constitution: An administrative order for immediate expropriation is invalid if it lacks specific justification for the urgent necessity required by Article 146 of the Constitution.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
CHRYSOCHOU BROS ν. 1. THE CYPRUS TELECOMMUNICATIONS AUTHORITY 2. THE REPUBLIC OF CYPRUS THROUGH THE COUNCIL OF MINSTERS (1966) 3 CLR 482
GEORGHIOS HADJIKYRIAKOU AND OTHERS (NO. 2) ν. THE COUNCIL OF MINISTERS AND ANOTHER (1968) 3 CLR 63
KOUMIS HJI MICHAEL AND OTHERS ν. REPUBLIC (COUNCIL OF MINISTERS AND ANOTHER) (1972) 3 CLR 246
Θαλασσινός Γρηγόρης, ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω Eπιτροπής Δημόσιας Yπηρεσίας (Aρ. 1) (1995) 3 ΑΑΔ 255
Γεωργίου Kλεάνθης Hλία ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Διευθυντή Kοινωνικών Aσφαλίσεων και άλλου. (1995) 3 ΑΑΔ 349
Γεωργίου Aλίκη ν. Yπουργού Eσωτερικών (1998) 3 ΑΑΔ 127
Παντελίδης Νίκος Χ. και Άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1999) 3 ΑΑΔ 203
Μαρκουλλίδου κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. (Αρ.2) (1991) 4 ΑΑΔ 1384
Σπύρου Μενέλαος Αντώνη ν. Δημοτικού Συμβουλίου Κάτω Πολεμιδιών και Άλλων (1994) 4 ΑΑΔ 2310
Κωνσταντίνου ν. Δημοκρατίας (1995) 4 ΑΑΔ 2192
Yisco Developments ν. Δημοκρατίας (1997) 4 ΑΑΔ 2627
"Φίλοι του Aκάμα" Σωματείο και Άλλοι ν. Kυπριακής Δημοκρατίας (1998) 4 ΑΑΔ 767
Κωνσταντίνου Ευρούλλα και Άλλες ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2005) 4 ΑΑΔ 602
Φλωρίδης Φλώρος Ιακώβου και άλλος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2009) 4 ΑΑΔ 743
ΝΙΚΟΛΑΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, Υπόθεση Αρ. 232/2008, 30 Απριλίου 2010
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 21/1962 - Ο περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμος του 1962
Ν. 21/1962 - Ο περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμος του 1962
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:132
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(Υπόθεση Αρ. 93/2016)
25 Μαΐου, 2016
[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
1. ΡΟΔΟΘΕΑ ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ Κ.Α., ΩΣ Ο ΕΠΙΣΥΝΗΜΜΕΝΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Α,
Αιτητών,
-ΚΑΙ-
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ
1. ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
2. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Καθ’ ων η Αίτηση.
Μ. Δειλινός, για ΔΕΙΛΙΝΟΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Δ.Ε.Π.Ε., για τους Αιτητές.
Δ. Καλλίγερος, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για τους Καθ’ ων η Αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.: Οι αιτητές, συνολικά τριάντα-ένα (31) σε αριθμό, αιτούνται με την θεραπεία Α της παρούσας προσφυγή τους κατά λέξη ως ακολούθως:
«Διακήρυξη του Δικαστηρίου ότι η διοικητική πράξη και/ ή απόφαση των καθ’ ων η Αίτηση, που δημοσιεύθηκε στο Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, Ατομικές Διοικητικές Πράξεις, της Επίσημης Εφημερίδας της Δημοκρατίας, με ημερομηνία 10.11.2015, αριθμό γνωστοποίησης 4691 και με την οποία γνωστοποίησαν διάταγμα επίταξης (Αρ. 701) των ακινήτων των Αιτητών που περιγράφονται στον Πίνακα Α, είναι άκυρη, παράνομη και στερημένη οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος.»
Οι αιτητές καταχώρισαν την παρούσα προσφυγή στις 22.1.2016 και αυτή ορίστηκε στις 8.4.2016 ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, για έκδοση οδηγιών, όσον αφορά στην παραπέρα πορεία εκδίκασης της.
Στις 3.2.2016 οι αιτητές καταχώρισαν και μονομερή (ex parte) αίτηση, υποστηριζόμενη από ένορκη δήλωση του συζύγου (κυρίου Μιχάλη Θεοδώρου) της Αιτήτριας υπ’ αριθμό 9 στην προσφυγή (κυρίας Μαίρης Πέτρου Αντωνίου), με την οποία ζητούσαν διάταγμα αναστολής ισχύος της προσβαλλόμενης απόφασης, δηλαδή του διατάγματος επίταξης ημερομηνίας 10.11.2015 (βλ. ανωτέρω) και διάταγμα με το οποίο να εμποδίζονται οι καθ’ ων η αίτηση από το να επεμβαίνουν στα επηρεαζόμενα από την επίταξη ακίνητα των αιτητών, καθώς και σύντομη εκδίκαση της παρούσας προσφυγής.
Την ίδια ημέρα, 3.2.2016, το Δικαστήριο επιλήφθηκε της ως άνω μονομερούς αιτήσεως και, δεδομένου, ότι ο δικηγόρος των αιτητών δεν επέμεινε στην ακρόαση της εν λόγω αίτησης ως μονομερούς, διατάχθηκε η επίδοση της στους καθ’ ων η αίτηση.
Στις 17.2.2016 το Δικαστήριο, αφού διαπίστωσε, ότι η επίδοση της μονομερούς αιτήσεως στους καθ’ ων η αίτηση από τους αιτητές επιτεύχθηκε, δόθηκαν, στην παρουσία πλέον των δικηγόρων των δυο πλευρών, οδηγίες για καταχώριση γραπτής αίτησης με αίτημα την καταχώριση ζητηθείσας από τους αιτητές συμπληρωματικής ένορκης δήλωσης προς περαιτέρω υποστήριξη της αίτησης τους ημερομηνίας 3.2.2016 και για καταχώριση τυχόν ένστασης των καθ’ ων η αίτηση επί τέτοιας αιτήσεως.
Στις 29.2.2016 το Δικαστήριο επιλήφθηκε εκ νέου της υπόθεσης και, αφού διαπίστωσε, ότι η προαναφερόμενη αίτηση για συμπληρωματική ένορκη δήλωση, είχε εν τω μεταξύ, καταχωρηθεί στις 19.2.2016, όχι όμως και η ένσταση των καθ’ ων η αίτηση επί της αιτήσεως για συμπληρωματική ένορκη δήλωση ημερομηνίας 19.2.2016, αλλά ούτε και η ένσταση των καθ’ ων η αίτηση επί της μονομερούς αιτήσεως ημερομηνίας 3.2.2016, αποφάσισε, μετά από διερεύνηση και των προθέσεων των δύο μερών και, ενόψει της σοβαρότητας αλλά και του γενικότερου ενδιαφέροντος στην έκβαση της παρούσας προσφυγής, όπως αποδεχθεί το αίτημα, η προσφυγή να τύχει σύντομης εκδίκασης. Προς αυτό το σκοπό, έδωσε χρόνο στην πλευρά των καθ’ ων η αίτηση μέχρι τις 7.3.2016 για καταχώριση της ένστασης τους επί της κυρίως προσφυγής και όρισε την 10.3.2016 ως ημέρα διεξαγωγής της ακρόασης επί της κυρίως υπόθεσης με προφορικές ή γραπτές αγορεύσεις των μερών και για καταχώριση εκείνη την ημέρα του διοικητικού φακέλου της υπόθεσης. Η συμπληρωματική ένορκη δήλωση των αιτητών, ωστόσο, προς περαιτέρω υποστήριξη της μονομερούς αιτήσεως ημερομηνίας 3.2.2016, καταχωρήθηκε, μετά από οδηγίες του Δικαστηρίου, στις 21.2.2016, ενόψει της μη απόσυρσης κατά την εν λόγω ημερομηνία της μονομερούς αιτήσεως ημερομηνίας 3.2.2016 από τους δικηγόρους των αιτητών.
Στις 10.3.2016, αφού προηγήθηκε η απόσυρση της αίτησης προσωρινού διατάγματος ημερομηνίας 3.2.2016 (βλ. ανωτέρω) και αφού διαπιστώθηκε ότι η ένσταση των καθ’ ων η αίτηση επί της κυρίως υπόθεσης καταχωρήθηκε ήδη στις 2.3.2016, έλαβε χώρα η ακρόαση της κυρίως υπόθεσης με καταχώριση του διοικητικού φακέλου και κατάθεση γραπτών αγορεύσεων εκ μέρους των μερών, στους οποίους δόθηκε και η δυνατότητα προφορικής ανάπτυξης των θέσεων τους.
Τα ουσιώδη γεγονότα προς διαμόρφωση της απόφασης του Δικαστηρίου επί των λόγων ακυρώσεων, τους οποίους τελικώς προώθησαν οι αιτητές με την γραπτή αγόρευση τους αλλά και προφορικώς ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτουν από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου της υπόθεσης και έχουν, όσο το δυνατόν περιληπτικά από εμένα αναφερόμενα, ως ακολούθως:
Η λεωφόρος Λάρνακος, ως υποστηρίζει η πλευρά των καθ’ ων η αίτηση, ήταν από πολύ παλιά δρόμος μεγάλης κυκλοφοριακής σημασίας, αφού αποτελούσε τμήμα του Υπεραστικού Δρόμου Λευκωσίας-Λάρνακας.
Μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η σύνδεση της πόλης της Λάρνακας με τη Λευκωσία επιτυγχάνεται από διαφορετική όδευση, αλλά η κυκλοφοριακή σημασία των λεωφόρων Λάρνακας και Αγλαντζιάς δεν έχει υποβαθμιστεί, καθώς εξελίχθηκαν, με τα χρόνια, ως κύριοι συνδετικοί οδικοί άξονες των περιοχών νοτιοανατολικά της Λευκωσίας, με το κέντρο της πόλης.
Η σκοπούμενη αναδιαμόρφωση των λεωφόρων Λάρνακας και Αγλαντζιάς χρονολογείται από το 1987, έτος κατά το οποίο εκπονήθηκε κυκλοφοριακή μελέτη για την πόλη της Λευκωσίας, η οποία κατέδειξε ως αναγκαιότητα, την μετατροπή των εν λόγω λεωφόρων σε δρόμους τεσσάρων (4) λωρίδων κυκλοφορίας.
Έκτοτε η εν λόγω αναδιαμόρφωση των επίδικων λεωφόρων δρομολογήθηκε με διάφορες ενέργειες. Η εν λόγω διαδικασία, μετά από πάροδο πολλών ετών και εν μέσω διαμαρτυριών, εν όψει εντόνων αντιδράσεων κυρίως επηρεαζομένων προσώπων, πέρασε από διάφορα στάδια, συμπεριλαμβανομένου και σύνταξης (τροποποιημένου) Σχεδίου Δεσμευτικής Ρυμοτομίας, το οποίο δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας Αρ. 2459 ημερομηνίας 24.11.1989, με αριθμό Γνωστοποίησης 3409. Στο εν λόγω Σχέδιο προβλεπόταν, μεταξύ προβλέψεων άλλων οδών και λεωφόρων, συνολικό πλάτος 20μ- 20.4μ. για ολόκληρη την λεωφόρο Λάρνακας, ενώ για τη Λεωφόρο Αγλαντζιάς, στην έκταση που περιγράφεται στη δημοσίευση του προαναφερόμενου Σχεδίου Δεσμευτικής Ρυμοτομίας, προβλεπόταν συνολικό πλάτος 20.4 μ. Οι ιδιοκτήτες των επηρεαζομένων τεμαχίων υπέβαλαν ενστάσεις εναντίον του εν λόγω Σχεδίου Δεσμευτικής Ρυμοτομίας, οι οποίες απορρίφθηκαν. Έκτοτε, κατά τους καθ’ ων η αίτηση, το εν λόγω Σχέδιο Δεσμευτικής Ρυμοτομίας χρησιμοποιείται από τις αρμόδιες αρχές κατά την έκδοση αδειών ανάπτυξης στα τεμάχια εκατέρωθεν της λεωφόρου, στα οποία επιβάλλεται όρος για παραχώρηση της γης που επηρεάζεται στο Δημόσιο, με σκοπό τη διεύρυνση της Λεωφόρου.
Συνεχίζοντας, η επίδικη διοικητική διαδικασία οδήγησε (μεταξύ άλλων πολλών ενεργειών, όπως έγκριση του έργου διεύρυνσης/βελτίωσης των λεωφόρων Αγλαντζιάς και Λάρνακος σε Πολεοδομικό/Οδικό με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου το 1996, θέσπιση αναθεωρημένων Τοπικών Σχεδίων Λευκωσίας, Περιβαλλοντολογικές Μελέτες κλπ.), στην εκπόνηση Μελέτης του Ολοκληρωμένου Σχεδίου Κινητικότητας Λευκωσίας (εφεξής η «Μελέτη»), η οποία ολοκληρώθηκε μόλις το έτος 2010, αλλά και σε προκήρυξη, κατά το ίδιο έτος της κατασκευής του εκπονημένου Ρυθμιστικού Σχεδίου Βελτίωσης των επίδικων λεωφόρων. Στις πρόνοιες της πιο πάνω Μελέτης περιλαμβανόταν και η ένταξη λωρίδων λεωφορείων σε πολλές οδικές αρτηρίες της πόλης Λευκωσίας. Στην εν λόγω Μελέτη, μεταξύ άλλων λεωφόρων, οι λεωφόροι Λάρνακος και Αγλαντζιάς, χαρακτηρίζονται ως «artery”, δηλαδή, μεταφραζόμενες στην αντίστοιχη ελληνική ορολογία, ως κύριες οδικές αρτηρίες.
Οι καθ’ ων η αίτηση δημοσίευσαν στις 11.2.2011 στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας Αρ. 4403 την Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης με Αρ. Α.Δ.Π. 97, με την οποία απαλλοτριώνεται και μέρος, ως εκεί αναφέρεται, έκαστης ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας εκάστου εκ των αιτητών, η οποία μερικώς, ως εκεί αναφέρεται, επηρεάζεται από το σκοπούμενο έργο (Σχεδίου Βελτίωσης των επίδικων λεωφόρων), καθώς και Διάταγμα Επίταξης για την ίδια περιουσία με Αριθμό 101 δημοσιευμένο, επίσης, στην εν λόγω Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 11.2.2011.
Επηρεαζόμενοι, οι οποίοι συνέστησαν και σχετική επιτροπή με την ονομασία «Επιτροπή Αγώνα κατοίκων, ιδιοκτητών ακινήτων και καταστηματαρχών, Λεωφόρων Αγλαντζιάς, Λάρνακας και Αμμοχώστου», προέβησαν σε αλλεπάλληλες επαφές και διαβουλεύσεις με τους Διευθυντές του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως και Δημοσίων Έργων, το Δήμαρχο και το Δημοτικό Συμβούλιο Αγλαντζιάς.
Εντούτοις φαίνεται, ότι λόγω της δύσκολης δημοσιονομικής κατάστασης στην όποια, εν τω μεταξύ, περιήλθε η Κυπριακή Δημοκρατία, η υλοποίηση του σκοπούμενου έργου αναστάληκε προσωρινά και γι’ αυτό δεν προωθήθηκε η δημοσίευση του σχετικού Διατάγματος Απαλλοτρίωσης. Ως εκ τούτου, η σχετική Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης ημερομηνίας 11.2.2011 (ανωτέρω) ατόνησε.
Όσον αφορά το επίσης εκδοθέν στις 11.2.2011 Διάταγμα Επίταξης (ανωτέρω) αυτό ανακλήθηκε με Διάταγμα Ανάκλησης ημερομηνίας 13.8.2012, το οποίο δημοσιεύθηκε με Αρ. 539 στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 24/8/2012 Αρ. 4497 Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, εκεί σελίδα 566.
Ωστόσο, οι προσπάθειες για υλοποίηση του επίδικου έργου συνεχίστηκαν και, αφού διενεργήθηκαν διάφορες συναντήσεις και συστάθηκε και Τεχνική Επιτροπή προς εξέταση και των προβλημάτων που έθεσαν οι επηρεαζόμενοι ιδιοκτήτες και καταστηματάρχες, προωθήθηκαν διαφοροποιήσεις, οι οποίες εγκρίθηκαν από την Τεχνική Επιτροπή Κεντρικού Φορέα Κυκλοφοριακών Προβλημάτων στις 16.9.2013.
Το Δημοτικό Συμβούλιο Αγλαντζιάς, στη συνεδρίαση του ημερομηνίας 14.11.2013, συγκατατέθηκε στην προώθηση του επίδικου έργου, όπως είχε διαμορφωθεί με δύο επιπρόσθετους κυκλικούς κόμβους, ενώ σε συνάντηση του με τον Υπουργό Εσωτερικών ζήτησε, όπως καταβληθεί προσπάθεια για ένταξη του εν λόγω έργου στα υπό χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση Έργα για την προγραμματική περίοδο 2014-2020.
Το Τμήμα Δημόσιων Έργων, προέβη σε τροποποιήσεις στο σχεδιαζόμενο έργο σε συνεννόηση με το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, οι οποίες, κυρίως, συνίσταντο στην μετατροπή των δύο εξωτερικών λωρίδων κυκλοφορίας των επίδικων λεωφόρων Λάρνακος και Αγλαντζιάς σε λωρίδες κυκλοφορίας λεωφορείων, οι οποίες στη συνέχεια θα συνδέονται με τις λωρίδες λεωφορείων της Λεωφόρου Μακαρίου. Οι καθ’ ων η αίτηση θεώρησαν ότι το έργο, ως διαμορφώθηκε ανωτέρω, μπορεί να προωθηθεί για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα πλαίσια του άξονα προτεραιότητας 5 «προώθηση βιώσιμων μεταφορών» του επιχειρησιακού προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα και Αειφόρος Ανάπτυξη 2014-2020».
Οι εν λόγω τροποποιήσεις εγκρίθηκαν και από τον Δήμο Αγλαντζιάς στις 7.10.2015 και το Σχέδιο, ως τελικώς διαμορφώθηκε, παρουσιάστηκε από τον Δήμο Αγλαντζιάς και δημόσια στο κοινό στις 26.10.2015.
Το Υπουργικό Συμβούλιο, με την απόφαση του με αρ. 79.715, ημερομηνίας 5.11.2015 (Πρόταση με αρ. 1422/2015) ενέκρινε την προώθηση της δημοσίευσης Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης της ιδιωτικής γης που επηρεάζεται από το υπό αναφορά έργο, αλλά και της δημοσίευσης Απόφασης Επίταξης ιδιοκτησιών που επηρεάζονταν.
Σημειώνεται, ότι λόγω της διαφοροποίησης του αρχικού σχεδιασμού και της ένταξης λωρίδας λεωφορείου στη διατομή των επίδικων λεωφόρων και παρά το γεγονός, ότι οι επίδικοι λεωφόροι εντάχθηκαν στην Περιβαλλοντική Μελέτη που εκπονήθηκε το 1999, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως ετοίμασε Προκαταρκτική Έκθεση Επιπτώσεων στο Περιβάλλον από την υλοποίηση του υπό αναφορά Έργου, η οποία συζητήθηκε στην Επιτροπή Περιβάλλοντος και εγκρίθηκε με απόφαση της Περιβαλλοντολογικής Αρχής ημερομηνίας 10.12.2015.
Ως εκ της προαναφερόμενης απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 5.11.2015, δημοσιεύθηκε στο Τρίτο Παράρτημα της Επίσημης Εφημερίδας της Δημοκρατίας με αρ. 4691 ημερομηνίας 10.11.2015 η Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης με Αρ. Α.Δ.Π. 700, με σκοπό τη Βελτίωση της Λεωφόρου Αγλαντζιάς και Τμημάτων των Λεωφόρων Λάρνακας και Αμμοχώστου και κάθετων παρόδων στην Αγλαντζιά.
Επίσης, στην ως άνω Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 10.1.2015 δημοσιεύθηκε και το Διάταγμα Επίταξης με Αρ. Α.Δ.Π. 701, του οποίου η ακύρωση ζητείται με την θεραπεία Α της παρούσας προσφυγής (βλ. ανωτέρω) και το οποίο έχει ως ακολούθως:
« Αριθμός 701
Ο ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΑΞΕΩΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ
(ΝΟΜΟΙ 21 ΤΟΥ 1962, 50 ΤΟΥ 1966, 61 ΤΟΥ 1975, 43 ΤΟΥ 1986, 108 ΤΟΥ 1991, 85 (Ι) ΤΟΥ 1992, 76 (Ι) ΤΟΥ 1995, 81 (Ι) ΤΟΥ 1998 ΚΑΙ 92 (Ι) ΤΟΥ 2014)
Διάταγμα Επιτάξεως σύμφωνα με το άρθρο 4
Επειδή η ακίνητη περιουσία που περιγράφεται στον Πίνακα που παρατίθεται πιο κάτω (που θα αναφέρεται στο εξής ως «η ιδιοκτησία») είναι αναγκαία για τους πιο κάτω σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, δηλαδή για την Βελτίωση της Λεωφόρου Αγλαντζιάς και τμημάτων των Λεωφόρων Λάρνακας και Αμμοχώστου και κάθετων παρόδων στην Αγλαντζιά.
Για τους λόγους αυτούς, ο Υπουργός Εσωτερικών, ασκώντας τις εξουσίες που χορηγούνται στο Υπουργικό Συμβούλιο από το άρθρο 4 του περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμου και που η άσκηση τους ανατέθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο σ’ αυτόν, με το παρόν κηρύττει την ιδιοκτησία ως αναγκαία για τους πιο πάνω σκοπούς και διατάσει την επίταξη της από τη Δημοκρατία για τους σκοπούς που αναφέρονται πιο πάνω, για περίοδο δύο ετών από την ημερομηνία της δημοσίευσης του διατάγματος αυτού στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.
ΠΙΝΑΚΑΣ Α1
Η Ιδιωτική ακίνητη Ιδιοκτησία στην επαρχία ΛΕΥΚΩΣΙΑ με τεμάχια και σχετικά με το/τα τεμάχιο/α με αριθμούς όπως περιγράφεται/ονται πιο κάτω:
……….
……….
……….
……….
Η έκταση γης της πιο πάνω ακίνητης ιδιοκτησίας αποτελείται από 10493 τετραγωνικά μέτρα περίπου και δείχνεται με κόκκινο χρώμα στο σχετικό σχέδιο, που είναι υπογραμμένο από τον Διευθυντή Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως με ημερομηνία 5 Ιανουαρίου 2011.
Αντίγραφο του πιο πάνω σχεδίου βρίσκεται, για επιθεώρηση από κάθε ενδιαφερόμενο πρόσωπο, στο Γραφείο του Επάρχου Λευκωσίας.»
Επιπρόσθετα, στάλθηκαν από τους καθ’ ων η αίτηση στις 30.11.2015 διπλοσυστημένες επιστολές προς τους ιδιοκτήτες των επηρεαζόμενων τεμαχίων, με τις οποίες ενημερώθηκαν για τον επηρεασμό της ιδιοκτησίας τους.
Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω ουσιώδη γεγονότα και πριν επιληφθώ των λόγων ακυρώσεως, τους οποίους οι αιτητές έχουν προωθήσει με την γραπτή αγόρευση των ευπαίδευτων συνηγόρων τους αλλά και προφορικώς ενώπιον του Δικαστηρίου, προέχει η εξέταση προδικαστικής ενστάσεως, την οποία ο ευπαίδευτος συνήγορος για τους καθ’ ων η αίτηση προέβαλε με την δική του γραπτή αγόρευση και προφορικώς ενώπιον μου (δεν είχε καταγραφεί στην ένσταση των καθ’ ων η αίτηση) και η οποία συνίσταται στον ισχυρισμό, ότι οι αιτητές στερούνται εννόμου συμφέροντος σε σχέση με το αντικείμενο της παρούσας προσφυγής, διότι η ιδιοκτησία τους, στο βαθμό που αυτή επηρεάζεται από το επίδικο διάταγμα επίταξης, είναι ήδη δεσμευμένη με τελεσίδικη ρυμοτομία (βλ. ανωτέρω στην παρούσα, σελ. 4 και 5).
Το θέμα του εννόμου συμφέροντος, βέβαια, μπορεί να εξεταστεί και αυτεπάγγελτα από το ίδιο το Δικαστήριο, ως θέμα δημόσιας τάξεως (Βλ. Θαλασσινός ν. Δημοκρατίας (1995) 3 Α.Α.Δ. 255 και Γεωργίου ν. Δημοκρατίας (1995) 3 Α.Α.Δ. 349).
Καταρχήν, οφείλω να παρατηρήσω, ότι οι αιτητές Αρ. 1 μέχρι 16 στην παρούσα προσφυγή δηλώνουν ιδιοκτήτες και/ ή κάτοχοι περιουσίας που επιτάσσεται (με εξαίρεση την Αιτήτρια αρ. 10 και την Αιτήτρια αρ. 11, οι οποίες δηλώνουν μόνο ιδιοκτήτες).
Οι αιτητές υπ’ αριθμόν 17 μέχρι 23 δηλώνουν νόμιμοι κάτοχοι ή/ και μισθωτές καταστημάτων που βρίσκονται εντός των ακινήτων που επηρεάζονται από το επίδικο διάταγμα επίταξης. Στο δικόγραφο της προσφυγής γίνεται αναφορά, ότι περαιτέρω λεπτομέρειες περί τούτου θα δοθούν στην γραπτή αγόρευση των αιτητών.
Οι αιτητές υπ’ αριθμόν 24 μέχρι 29 στην παρούσα προσφυγή δηλώνουν περίοικοι των ακινήτων που έχουν επηρεασθεί από την προσβαλλόμενη απόφαση και ισχυρίζονται επηρεασμό της ποιότητας ζωής τους από την έναρξη των κατασκευαστικών έργων βελτίωσης της λεωφόρου Αγλαντζιάς και τμημάτων της λεωφόρου Λάρνακας και Αμμοχώστου στην Αγλαντζιά.
Όσον αφορά την αιτήτρια αρ. 30 στην προσφυγή, Κίνηση Προστασίας Δικαιωμάτων Πεζών, εκπροσωπούμενης δια κάποιας κυρίας Ιωάννας Ιωαννίδου, η οποία δηλώνει εκπρόσωπος της εν λόγω αιτήτριας, αναφέρεται στην αίτηση ακυρώσεως, ότι τα μέλη της επηρεάζονται, επειδή χρησιμοποιούν τις πιο πάνω λεωφόρους για περπάτημα. Στο δικόγραφο της προσφυγής γίνεται αναφορά, ότι περαιτέρω λεπτομέρειες περί τούτου θα δοθούν στην γραπτή αγόρευση των αιτητών.
Τέλος, όσον αφορά την υπ’ αριθμό 31 αιτήτρια, Οικολογική Κίνηση Κύπρου, εκπροσωπούμενη δια κάποιου κύριου Ιωάννη Κτωρίδη, αυτή δηλώνει ότι τα μέλη της θα επηρεασθούν από την προσβαλλόμενη απόφαση και στο δικόγραφο της προσφυγής γίνεται και πάλιν αναφορά, ότι περαιτέρω λεπτομέρειες θα δοθούν στην γραπτή αγόρευση των αιτητών.
Ενόψει των πιο πάνω δεδομένων, προτίθεμαι να εξετάσω το έννομο συμφέρον ενός εκάστου των αιτητών, όχι μόνο υπό το συγκεκριμένο πρίσμα που το έθεσε ο συνήγορος των καθ’ ων η αίτηση, αλλά και ως γενικότερο θέμα επαρκούς τεκμηρίωσης του και ενόψει της πάγιας νομολογίας για το ποιος φέρει το βάρος απόδειξης του.
Καταρχήν, η περιουσία των αιτητών Αρ. 1 μέχρι 16, ως την περιγράφουν οι αιτητές στην αίτηση ακυρώσεως αλλά και ως προκύπτει, με αναφορά στα ονόματα και την περιουσία εκάστου, από τον Πίνακα της συναφούς Γνωστοποίησης Απαλλοτριώσεως, καταγράφεται, όντως, στον Πίνακα Α1 του επίδικου διατάγματος επίταξης ως ιδιοκτησία (μέρος αυτής) που επιτάσσεται.
Μελετώντας, περαιτέρω, την γραπτή αγόρευση των αιτητών, δεν έχω εντοπίσει, σε σχέση, τώρα, με τους αιτητές Αρ. 17 μέχρι 23, να έχουν παρασχεθεί οποιεσδήποτε περαιτέρω λεπτομέρειες (ως δηλώνεται στην αίτηση ακυρώσεως), οι οποίες να αποδεικνύουν ή, έστω, με συγκεκριμένα στοιχεία να πιθανολογούν επαρκώς για έκαστο εκ των εν λόγω αιτητών την ιδιότητα με την οποία δηλώνουν ότι έχουν έννομο συμφέρον στην παρούσα προσφυγή (νόμιμοι κάτοχοι ή/ και μισθωτές καταστημάτων που βρίσκονται εντός των ακινήτων που επηρεάζονται από το επίδικο διάταγμα επίταξης). Παραμένει παντελώς άγνωστο, ποιος συγκεκριμένα εκ των εν λόγω αιτητών κατέχει ή μισθώνει ποιο ακίνητο από αυτά που επηρεάζονται και πως έκαστος αιτητής ακριβώς επηρεάζεται δυσμενώς.
Όσον αφορά τους αιτητές Αρ. 24 μέχρι 29 ομοίως δεν δίνονται με την γραπτή αγόρευση των αιτητών οποιαδήποτε περαιτέρω στοιχεία, τα οποία να υποδεικνύουν επαρκώς την ισχυριζόμενη ιδιότητα τους, από την οποία θεωρούν ότι αντλούν το έννομο συμφέρον τους, δηλαδή αν, όντως, είναι περίοικοι και ποιος αιτητής περίοικος ποιου ακριβώς εκ των ακινήτων που έχουν επηρεασθεί από την προσβαλλόμενη απόφαση και πως έκαστος εκ των αιτητών πιθανολογεί συγκεκριμένα τον επηρεασμό της ποιότητας ζωής του από την έναρξη των κατασκευαστικών έργων.
Όσον αφορά την αιτήτρια Αρ. 30, η οποία ισχυρίζεται, ότι τα μέλη της επηρεάζονται επειδή χρησιμοποιούν τις πιο πάνω (επίδικες) λεωφόρους για περπάτημα, δεν έχει με οποιοδήποτε τρόπο προσκομιστεί στο Δικαστήριο οποιαδήποτε απόδειξη είτε περί της σύστασης και ύπαρξης τέτοιου κινήματος, ούτε αναφορικά με τους σκοπούς και το καταστατικό του, ούτε αν το πρόσωπο που δηλώνεται να το αντιπροσωπεύει, δεόντως το αντιπροσωπεύει, ούτε συγκεκριμενοποιείται επαρκώς πως επηρεάζεται και ποια η εγγύτητα της αιτήτριας ή των μελών της με την επίδικη πράξη, πέραν από την παντελώς ασαφής δήλωση, ότι τα μέλη του «χρησιμοποιούν τις εν λόγω λεωφόρους για περπάτημα».
Παρόμοια με την περίπτωση της αιτήτριας 30 ανωτέρω είναι και η περίπτωση της αιτήτριας 31: Καμία απόδειξη περί της σύστασης και ύπαρξης τέτοιου κινήματος, ούτε αναφορικά με τους σκοπούς και καταστατικό του, ούτε αν το πρόσωπο που το αντιπροσωπεύει δεόντως το αντιπροσωπεύει, ούτε συγκεκριμενοποιείται επαρκώς πως επηρεάζεται και ποια η εγγύτητα των μελών του με την επίδικη απόφαση.
Ενόψει των πιο πάνω διαπιστώσεων βρίσκω, ότι το έννομο συμφέρον των αιτητών Αρ. 17 μέχρι 23 και Αρ. 24 μέχρι 29 δεν έχει επαρκώς πιθανολογηθεί (βλ. καθοδηγητικά την απόφαση ημερομηνίας 9.6.2015 της Δικαστού του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μιχαηλίδου στην Προσφυγή Αρ. 750/2012 ΙΑΚΩΒΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ κ.α. ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΕΠΑΡΧΟΥ ΛΑΡΝΑΚΑΣ και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγω και σε σχέση με το έννομο συμφέρον των αιτητριών Αρ. 30 και 31, το οποίο, και πάλιν, δεν έχει επαρκώς πιθανολογηθεί (βλ. καθοδηγητικά την απόφαση «Φίλοι του Aκάμα» Σωματείο και Άλλοι ν. Kυπριακής Δημοκρατίας, (1998) 4 Α.Α.Δ. 767).
Ενόψει των προαναφερθέντων, η παρούσα προσφυγή απορρίπτεται ως προς τους αιτητές Αρ. 17 μέχρι 31, αφού κανείς εξ’ αυτών δεν έχει επαρκώς πιθανολογήσει το έννομο συμφέρον του, ως όφειλε και είχε το βάρος να πράξει (βλ. και απόφαση ημερομηνίας 24.5.2007 στην προσφυγή Αρ. 765/2003. Γεώργιος Λουκαϊδης κ.α ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ.α.).
Όσον αφορά τους αιτητές Αρ. 1 μέχρι 16, οι οποίοι, ως προανέφερα, είναι αποδέκτες της επίδικης απόφασης (αφού αποδεικνύεται με σαφήνεια από το ενώπιον μου υλικό, ότι η περιουσία εκάστου εξ’ αυτών καταγράφεται, όντως, στον Πίνακα Α1 του επίδικου διατάγματος επίταξης ως ιδιοκτησία (μέρος αυτής) που επιτάσσεται), κρίνω, ότι η προδικαστική ένσταση των καθ’ ων η αίτηση περί απώλειας του εννόμου συμφέροντος τους, με το αιτιολογικό, ότι η ιδιοκτησία τους, στο βαθμό που αυτή επηρεάζεται από το επίδικο διάταγμα επίταξης, είναι ήδη δεσμευμένη με τελεσίδικη ρυμοτομία, δεν ευσταθεί.
Αναλυτικότερα, ο ισχυρισμός περί έλλειψης εννόμου συμφέροντος για τον προαναφερόμενο λόγο που προτάσσεται από τους καθ’ ων η αίτηση βρίσκει μεν, ενδεχόμενα και νομολογιακή υποστήριξη (βλ. σχετικά απόφαση ημερομηνίας 30.3.2010 στην Προσφυγή Αρ. 1292/10 Ανδρέας Κασιουλή κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας; Απόφαση ημερομηνίας 21.9.2012 στην Προσφυγή Αρ. 262/2009 ΠΕΤΡΑΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ; Απόφαση ημερομηνίας 21.9.2012 στην Προσφυγή Αρ. 1328/2009 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΡΣΑΛΙΔΗΣ ν. ΔΗΜΟΥ ΣΤΡΟΒΟΛΟΥ).
Ωστόσο, δεν έχει υποδειχθεί στο Δικαστήριο με επαρκή μαρτυρία από το μέρος που εγείρει την προδικαστική ένσταση, δηλαδή τους καθ’ ων η αίτηση, οτιδήποτε που να ανατρέπει το γεγονός, ότι οι αιτητές ως ιδιοκτήτες των κατά μέρος επιτασσόμενων ακινήτων έχουν, εκ πρώτοις όψεως, επαρκώς πιθανολογήσει το έννομο συμφέρον τους (ως προϋπόθεση του παραδεκτού της προσφυγής) έναντι της επίδικης απόφασης (Το Τεκμήριο 13 στην ένσταση των καθ’ ων η αίτηση δεν φαίνεται να αφορά οποιωνδήποτε εκ των αιτητών αλλά και δεν βοηθά στην περίπτωση).
Αναλυτικότερα, δεν έχει υποδειχθεί από τους καθ’ ων η αίτηση οποιαδήποτε αντιστοίχηση του μέρους εκάστης ιδιοκτησίας εκάστου αιτητή, το οποίο επιτάσσεται, με τα στην γενικότητα τους οριζόμενα αναφορικά με το πλάτος των επίδικων λεωφόρων, με βάση την κατ’ επίκληση δημοσιευμένη ρυμοτομία (βλ. ανωτέρω, σελ. 4 και 5 στην παρούσα).
Ούτε είναι έργο του Δικαστηρίου να αναζητεί επί των διοικητικών φακέλων τα πολεοδομικά, ρυμοτομικά, χωρομετρικά και άλλα σχέδια της διοίκησης της διοίκησης και να επιμετρά επ’ αυτών το μέγεθος των επιτασσόμενων μερών των ακινήτων, ώστε να φτάσει σε συμπεράσματα, κατά πόσο αυτά εμπίπτουν και αφορούν το μέγεθος της δημοσιευθείσας ρυμοτομίας, συμπεράσματα που εύλογα μόνο από ειδικούς σε τεχνικά θέματα μπορούν να αναμένονται.
Ελλείψει, συνεπώς, οποιασδήποτε ρητούς, σαφούς και κατανοητής στο Δικαστήριο μαρτυρίας που να τεκμηριώνει με επάρκεια τον ισχυρισμό, ότι το επίδικο διάταγμα επίταξης για έκαστο εκ των αιτητών δεν επεκτείνεται πέραν των μέτρων που έχουν καθορισθεί για ρυμοτομία και την οποία ρυμοτομία οι αιτητές αποδέχθηκαν (χάνοντας με αυτό τον τρόπο το έννομο συμφέρον τους), αυτός ο ισχυρισμός παραμένει αίολος και απορρίπτεται, χωρίς ανάγκη εξέτασης στην παρούσα περίπτωση-αφού μόνο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον πλέον θα είχε- ποια νομική σημασία υπέχει η δημοσιευθείσα ρυμοτομία σε σχέση με το έννομο συμφέρον των αιτητών στην περίπτωση επίταξης, αν τα επίδικα γεγονότα επί των οποίων η προδικαστική ένσταση εδράζεται αποδεικνύονταν με σαφήνεια και επάρκεια.
Η παρούσα προσφυγή, συνεπεία των ανωτέρω αναφερομένων, θα εξεταστεί στην ουσία της, σε σχέση με τους αιτητές αρ. 1 μέχρι 16, οι οποίοι βρίσκω ότι έχουν έννομο συμφέρον να προσβάλουν την επίδικη απόφαση.
Καταρχήν, οι αιτητές, μέσω της γραπτής αγόρευσης των δικηγόρων τους, προωθούν δέκα (10) συνολικά λόγους ακυρώσεως, ως ακολούθως αναφέρονται περιληπτικά από το Δικαστήριο (ουσιαστικά με τον τρόπο που τιτλοφορήθηκαν από τους αιτητές) και οι οποίοι θα εξεταστούν με την σειρά που προβλήθηκαν:
1. Δεν υφίσταται άμεση, έκτακτη, επείγουσα, επιτακτική ή/ και απόλυτη ανάγκη ώστε οι καθ’ ων η αίτηση να προσφύγουν στο επαχθές μέτρο της επίταξης.
2. Παραβιάζεται το άρθρο 23.2 και 23. 4 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αφού λήφθηκε η επίδικη απόφαση χωρίς να καταβληθεί στους αιτητές (όχι να προσφερθεί) προκαταβολικά και τοις μετρητοίς, δίκαιη αποζημίωση.
3. Με την επίταξη θα εκτελεστούν μόνιμα και όχι προσωρινά έργα, κατά παράβαση του δικαιώματος ιδιοκτησίας των αιτητών.
4. Δεν έγινε οποιαδήποτε κοινοποίηση είτε δια προσωπικής επιδόσεως είτε διά συστημένης επιστολής του Διατάγματος Επίταξης στους κατόχους (μισθωτές-όχι ιδιοκτήτες) των επηρεαζόμενων ακινήτων, κατά παράβαση του άρθρου 15 (1) του περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμου, Ν. 21/1962:
5. Η επίδικη επίταξη είναι προϊόν έλλειψης δέουσας έρευνας γιατί δεν προηγήθηκε ολοκληρωμένη τεχνοοικονομική μελέτη, η οποία να δείχνει την αναγκαιότητα της επίταξης και ότι δεν υπήρχε καλύτερος και λιγότερο επαχθής τρόπος υλοποίησης του έργου.
6. Η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται αιτιολογίας, κατά παράβαση του άρθρου 23.8. του Συντάγματος.
7. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι παράνομη καθότι δεν καταβλήθηκε στους αιτητές το ταχύτερο δυνατό, δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για την επίταξη της περιουσίας τους, κατά παράβαση του άρθρου 23.8 (δ) του Συντάγματος.
8. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι άκυρη γιατί δεν προηγήθηκε της επίταξης η δέουσα και επιβαλλόμενη από το Νόμο περιβαλλοντολογική μελέτη.
9. Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι άκυρη γιατί παραβιάζει το δικαίωμα των αιτητών για δίκαιη δίκη που προστατεύεται από το άρθρο 30 του Συντάγματος και το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
10. Εάν δεν ακυρωθεί, η προσβαλλόμενη επίταξη των ακινήτων των αιτητών θα έχει διάρκεια τέσσερα (4) χρόνια, κατά παράβαση του άρθρου 23.8 (γ) και του άρθρου 4 (3) του περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμου του 1962 (Ν. 21/62).
Οι καθ’ ων η αίτηση στη γραπτή αγόρευση τους και προφορικά ενώπιον μου υπεραμύνθηκαν της νομιμότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, προβάλλοντας τα δικά τους επιχειρήματα, παραπέμποντας στα γεγονότα και επικαλούμενοι νομολογία προς υποστήριξη των θέσεων τους.
Όσον αφορά τον πρώτο λόγο ακύρωσης, σε συνδυασμό και με το έκτο λόγο ακύρωσης, περί έλλειψης αιτιολογίας, τον οποίο προωθούν οι αιτητές (ανωτέρω), οι αιτητές, επικαλούμενοι σχετική νομολογία, διατείνονται, ότι από τα γεγονότα της υπόθεσης δεν προκύπτει ούτε έκτακτη, ούτε άμεση, ούτε επείγουσα, ούτε απρόβλεπτη αλλά ούτε και επιτακτική ανάγκη για λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης επίταξης ούτε δόθηκε η απαραίτητη αιτιολογία προς αυτό τον σκοπό. Οι καθ’ ων η αίτηση αντιτείνουν με την γραπτή αγόρευση τους (εκεί παράγραφο 50), ότι μετά την λήψη της απόφασης για προώθηση της υλοποίησης του επίδικου έργου, οι κατασκευαστικές εργασίες έπρεπε να αρχίσουν σε εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να μην παρουσιαστούν προβλήματα στην χρηματοδότηση του. Γι’ αυτό, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, προχώρησε στην έκδοση Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης και Διατάγματος Επίταξης, με βάση το άρθρο 4 και άρθρο 6 (1), (2) και άρθρο 7 του περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας Νόμου, Ν 21/62 (εφεξής ο «Νόμος»). Οι αιτητές από την άλλη επιχειρηματολογούν, ότι το θέμα της χρηματοδότησης ενός έργου δεν αποτελεί θέμα, το οποίο δικαιολογεί το κατεπείγον της ληφθείσας απόφασης.
Σύμφωνα με την νομολογία, Διάταγμα Επίταξης εκδίδεται κατά κανόνα ως επείγον μέτρο και για έκτακτη ανάγκη (βλ. σχετικά Hadjikyriakou a.ο. v. The Council of Ministers a.ο. (No. 2) (1968) 3 C.L.R. 63; Γεωργίου ν. Υπουργού Εσωτερικών (1998) 3 Α.Α.Δ. 127; απόφαση ημερομηνίας 17.7.2012 στην Προσφυγή Αρ. 816/2011 ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΚΑΝΑ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ; Φλωρίδης Φλώρος Ιακώβου και άλλος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, (2009) 4 Α.Α.Δ. 743; βλ. Κωνσταντίνου Ευρούλλα και Άλλες ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, (2005) 4 Α.Α.Δ. 602).
Στην απόφαση ημερομηνίας 10.10.2014 στην Προσφυγή Αρ. 720/2011 ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ/Ή κ.α. ο τότε Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Πασχαλίδης ανέφερε και τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«…….Το διάταγμα επίταξης συνιστά αυτοτελή διοικητική πράξη και ως τέτοιο ελέγχεται από το αναθεωρητικό Δικαστήριο (βλ. Σπύρου v. Δημοτικού Συμβουλίου Κάτω Πολεμιδιών κ.ά. (1994) 4(Δ) Α.Α.Δ. 2310, Κωνσταντίνου v. Δημοκρατίας (1995) 4 (Γ) Α.Α.Δ. 2192).
Έχει κατ' επανάληψη λεχθεί ότι η επίταξη αποτελεί εξαιρετικό και προσωρινό μέτρο που συνιστά προσωρινή στέρηση της κατοχής, χρήσης και κάρπωσης της ιδιοκτησίας (βλ. Μαρκουλλίδου κ.ά. v. Δημοκρατίας (Αρ. 2) (1991) 4(Β) Α.Α.Δ. 1384).
Αποτελεί κανόνα ότι η επίταξη αποσκοπεί στην ικανοποίηση έκτακτης και προσωρινής ανάγκης και η διάρκεια της σύμφωνα με το άρθρο 23.8 του Συντάγματος δεν μπορεί να υπερβαίνει την τριετία.
Στην ίδια συνταγματική διάταξη επιβάλλεται η αιτιολόγηση της επίταξης από την αρμόδια αρχή με την ανάλογη εξειδίκευση του σκοπού δημόσιας ωφέλειας που θα εξυπηρετήσει.
Σύμφωνα δε με την απόφαση της Ολομέλειας στην Koumis HjiMichael and Others v. Republic (1972) 3 C.L.R. 246, η φύση μέτρου όπως η επίταξη, προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιου ειδικού λόγου όπως το επείγον.
Σχετικές διατάξεις περιέχονται και στον περί Επιτάξεως Νόμο του 1962 (Ν. 21/62ως έχει τροποποιηθεί)……».
Στην υπόθεση Βακανά (supra) ο Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Ναθαναήλ, ανέφερε και τα εξής, και πάλιν με δικές μου υπογραμμίσεις:
«Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα του Α.Ν. Λοΐζου: «Σύνταγμα Κυπριακής Δημοκρατίας» σελ. 154-155, η έκδοση διατάγματος επίταξης παρά τη σύνδεση της με την εξουσία έκδοσης διατάγματος απαλλοτρίωσης, είναι ανεξάρτητη διοικητική πράξη και εκδίδεται με σκοπό τη διευκόλυνση της εισόδου της απαλλοτριούσας αρχής στην περιουσία πριν από την καταβολή στον ιδιοκτήτη δίκαιης αποζημίωσης, ιδιαίτερα όταν η εκτέλεση του έργου επείγει. Έχει εξηγηθεί από την Ολομέλεια στην Παντελίδης ν. Δημοκρατίας (1999) 3 Α.Α.Δ. 203, ότι η επίταξη δεν εξαρτάται από την απαλλοτρίωση, ούτε αποτελεί πράξη συναρτώμενη προς αυτήν. Οι δύο πράξεις είναι αυτοτελείς και ανεξάρτητες μεταξύ τους, η δε επίταξη ακόμη και χωρίς προγενέστερη απαλλοτρίωση του τεμαχίου δεν την καθιστά, άνευ ετέρου, παράνομη. Η επίταξη, ή η παράταση αυτής, μπορεί να διαταχθεί, εφόσον η χρήση του έργου καθίσταται για χρονική περίοδο επιβεβλημένη για σκοπούς δημοσίας ωφελείας. (δέστε και Νικόλας Αριστείδου ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 232/08, ημερ. 30.4.2010).
Το Άρθρο 23 του Συντάγματος καθορίζει με την παρ. (8) αυτού, τη δυνατότητα επίταξης ιδιοκτησίας για περίοδο μέχρι και τρία έτη υπό την προϋπόθεση ότι υφίστανται οι εκεί αναφερόμενοι όροι που είναι η εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίας ωφελείας, η εξειδίκευση με αιτιολογημένη απόφαση του σκοπού αυτού από την επιτάσουσα αρχή, η μη υπέρβαση της τριετούς περιόδου και η καταβολή τοις μετρητοίς, το ταχύτερο, δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης που σε περίπτωση διαφωνίας καθορίζεται από πολιτικό Δικαστήριο. …».
Στην απόφαση ημερομηνίας 23.2.2005 στην Προσφυγή Αρ. 1050/2004 ΜΑΡΟΥΛΑ ΧΛΩΡΑΚΙΩΤΟΥ ν. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ο τότε Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κραμβής κατέγραψε και τα εξής, πάντα με δικές μου υπογραμμίσεις:
«….. Επειδή η στέρηση της ιδιοκτησίας, έστω και ως προσωρινή στέρηση ατομικού δικαιώματος, αποτελεί ιδιαιτέρως επαχθές μέτρο, πρέπει να επιβάλλεται ως έσχατο μέσο, τότε δηλαδή, μόνο όταν ο σκοπός της επίταξης δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με τρόπο λιγότερο επαχθή. Η διοίκηση οφείλει, έστω και αν δεν το προβλέπει ρητά ο νόμος, να εξετάσει την ανάγκη της επίταξης, να εξετάσει δηλαδή αν είναι δυνατή η εξυπηρέτηση της δημόσιας ωφέλειας με άλλο μέσο, ηπιότερο. Η υποχρέωση αυτή ανάγεται στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της νόμιμης χρήσης της διακριτικής ευχέρειας και προκύπτει από την αρχή της αναλογικότητας που διέπει τη δράση της Διοίκησης σε ένα κράτος δικαίου. (Βλ. Π.Δ. Δαγτόγλου στο «Γενικό Διοικητικό Δίκαιο» τέταρτη έκδοση, 1997 παρ. 1325 και 1346). Σύμφωνα με την απόφαση 1131/50 του ΣτΕ οι προϋποθέσεις προς επιβολή του μέτρου της επιτάξεως είναι τρεις:
«Η επίταξις ως θεσμός ηπιώτερος μεν του της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως, άτε μη συνεπαγόμενος οριστικήν αφαίρεσιν της χρήσεως του πράγματος, συγγενής όμως προς αυτήν, άτε ου μόνον παρακωλύων την άσκησιν νομίμων εξουσιών του κυρίου, αλλά και μεταβιβάζων, έστω και προσκαίρως, αυτάς εις έτερα πρόσωπα, δεν συμβιβάζεται προς τας προστατευτικάς της ιδιοκτησίας διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος, εάν α) δεν επιβάλλεται εξ αφεύκτου και αμέσου δημοσίας ανάγκης, μη δυναμένης ν΄ αντιμετωπισθή δι΄ άλλου, ήττον επαχθούς, μέσου, β) δεν είναι προσωρινή και γ) δεν αναγνωρίζεται εις τον ιδιοκτήτην δικαίωμα αποζημιώσεως και δεν παρέχονται αυτώ τα μέσα ευχερούς και αποτελεσματικής ασκήσεως του δικαιώματος τούτου.»
Εξάλλου, σύμφωνα με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, που έχει υιοθετηθεί και από τη δική μας νομολογία, η διοίκηση δεν πρέπει να καταφεύγει στο επαχθές μέτρο της επίταξης εκτός μόνο στις περιπτώσεις εκτάκτου απόλυτης ανάγκης.
Από τις ιδιαίτερες περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης όπως σκιαγραφήθηκαν πιο πάνω, προκύπτει ότι η ανάγκη που επέβαλε την επίταξη δεν ήταν έκτακτη και άμεση. Το πρόβλημα προέκυψε από το 2002 και η Διοίκηση είχε όλο το χρόνο να λάβει μέτρα, λιγότερο επαχθή προς την αιτήτρια για την αντιμετώπιση του.…………..»
Στην Yisco Developments ν. Δημοκρατίας, (1997) 4 Α.Α.Δ. 2627, ο τότε Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Καλλής ανάφερε και τα ακόλουθα, εξετάζοντας την νομιμότητα απόφασης επίταξης, και πάλιν με δικές μου υπογραμμίσεις:
«Όλα τα πιο πάνω ισοδυναμούν με παράλειψη της διοίκησης να επιδιώξει την αντιμετώπιση της ανάγκης "δι’ άλλου ήττον επαχθούς μέτρου". Αυτή η παράλειψη από μόνη της αλλά και η απουσία του έκτακτου και επείγοντος στοιχείου καθιστούν την προσβαλλόμενη απόφαση τρωτή, επειδή λήφθηκε κατά παράβαση των αρχών του διοικητικού δικαίου και καθ' υπέρβαση και κατάχρηση εξουσίας (Βλ. Chrysochou Bros v. CYTA (1966) 3 C.L.R.. 482,501)….»
Με καθοδήγηση από τα πιο πάνω νομολογηθέντα, με βάση τα οποία προκύπτει με σαφήνεια η αναγκαιότητα της ύπαρξης «εκτάκτου και επείγοντος στοιχείου» προς (νόμιμη) λήψη απόφασης επίταξης ανέτρεξα στο ενώπιον μου υλικό του διοικητικού φακέλου, αναζητώντας απάντηση στο κατά πόσο υφίσταται η απαραίτητη αιτιολογία για τήρηση της προϋπόθεσης της έκδοσης της επίδικης απόφασης επίταξης ως επείγον μέτρο και έκτακτη ανάγκη στα έγγραφα του διοικητικού φακέλου (βλ. σχετικά Yisco Developments, ανωτέρω). Πάντα, βέβαια, υπό την θεώρηση, ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να εικάζει για το ποια μπορεί να είναι η αιτιολογία που καλύπτει την εν λόγω προϋπόθεση, αλλά τέτοια αιτιολογία πρέπει να προκύπτει με ασφάλεια και σαφήνεια από τα έγγραφα του διοικητικού φακέλου.
Καταρχήν, σημειώνεται, ότι δεν είχε κατά την ουσιώδη χρονική στιγμή της έκδοσης της επίδικης απόφασης εκδοθεί Διάταγμα Απαλλοτρίωσης, αλλά μόνο Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, εναντίον της οποίας εκκρεμούσαν οι ενστάσεις (και) των αιτητών. Αυτό, βέβαια, από μόνο του δεν είναι καταλυτικό για την νομιμότητα της έκδοσης της επίδικης απόφασης, αφού έχει σαφώς νομολογηθεί, ότι απόφαση επίταξης δεν προϋποθέτει απαραίτητα την προηγούμενη έκδοση Διατάγματος Απαλλοτρίωσης (βλ.
ανωτέρω). Όμως, το γεγονός αυτό σαφώς, επίσης, υποδεικνύει, ότι δεν μπορεί να αποτελεί υπόβαθρο της νομολογιακά τιθέμενης προϋπόθεσης ύπαρξης επείγουσας και έκτακτης ανάγκης (βλ. νομολογία ανωτέρω στην παρούσα) για την έκδοση της επίδικης απόφασης επίταξης η επίκληση σχετικού Διατάγματος Απαλλοτρίωσης, για το οποίο να υφίσταται επείγουσα ανάγκη εκτέλεσης του δια της έναρξης εργασιών μετά από ανάκτηση κατοχής των αναγκαίων ακινήτων δια της απόφασης επίταξης, αφού, ως προανέφερα, τέτοιο διάταγμα δεν είχε ακόμη εκδοθεί.
Συνεπώς, τυχόν δικαιολόγηση του κατεπείγοντος ως απαραίτητου στοιχείου της νομιμότητας της απόφασης επίταξης πρέπει να αναζητηθεί αλλού. Ως εκ τούτου, ανέτρεξα στην σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 5.11.2015 (Τεκμήριο 30 στην Ένσταση των Καθ’ ων η αίτηση). Η εν λόγω απόφαση, όμως, παραπέμπει απλά στην Πρόταση των καθ’ ων η αίτηση, την οποία και υιοθετεί, χωρίς το Υπουργικό Συμβούλιο να προβαίνει σε οποιαδήποτε αναφορά στο επείγον του ζητήματος για σκοπούς επίταξης.
Αναφέρει κατά λέξη η σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 5.11.2015:
«Απαλλοτρίωση ιδιωτικής ακίνητης ιδιοκτησίας που επηρεάζεται από τη διεύρυνση/βελτίωση της λεωφόρου Αγλαντζιάς και τμημάτων των λεωφόρων Λάρνακος και Αμμοχώστου στην Αγλαντζιά.
42. Αναφορικά με την Απόφαση με αρ. 76797 και ημερ. 23.4.2014, το Συμβούλιο αποφάσισε να εγκρίνει την απαλλοτρίωση και επίταξη της ιδιωτικής ακίνητης ιδιοκτησίας που επηρεάζεται από τη διεύρυνση/βελτίωση της λεωφόρου Αγλαντζιάς και τμημάτων των Λεωφόρων Λάρνακος και Αμμοχώστου στην Αγλαντζιά όπως αναφέρεται στην Πρόταση.
…………………………………………………………………………………………………»
Η δε Πρόταση (με αρ. 1422/2015, κατά τους καθ’ ων η αίτηση), στην οποία αναφέρεται το Υπουργικό Συμβούλιο, δεν φαίνεται να ανευρίσκεται αυτούσια στους φακέλους του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, οι οποίοι κατατέθηκαν ως ο διοικητικός φάκελος της υπόθεσης (14 φάκελοι στο σύνολο) και τους οποίους έχω διεξέλθει, ούτε έχει επισυναφθεί στην Ένσταση την οποία καταχώρισαν οι καθ’ ων η αίτηση.
Ωστόσο, στον Τόμο 13 των φακέλων που κατατέθηκαν, εμφαίνεται από τα έγγραφα με κυανούν αριθμό 67 μέχρι 75 το εκεί παρατιθέμενο Προσχέδιο Πρότασης, το οποίο, ως προκύπτει από χειρόγραφη σημείωση επί επιστολής ημερομηνίας 30.10.2015 (κυανούν αριθμός 75), η οποία στάλθηκε στις 3.11.2015, φαίνεται να είναι επί του περιεχομένου του αυτή η Πρόταση που τελικώς προωθήθηκε (ήδη από τις 2.11.2015) στο Γραφείο του αρμόδιου Υπουργού προς έγκριση από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Την έχω διεξέλθει προσεκτικά ολόκληρη, όπως και τα επισυνημμένα έγγραφα αυτής. Πουθενά δεν δίνεται οποιαδήποτε επεξήγηση για το κατεπείγον της ανάγκης έκδοσης του επίδικου διατάγματος επίταξης. Η θέση του ευπαίδευτου δικηγόρου των καθ’ ων η αίτηση, ότι οι κατασκευαστικές εργασίες έπρεπε να αρχίσουν σε εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να μην παρουσιαστούν προβλήματα στην χρηματοδότηση του έργου, δεν φαίνεται να επαληθεύεται στο διοικητικό φάκελο της υπόθεσης, ούτε, ειδικότερα, στην Πρόταση την οποία ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο.
Ορθώς παρατηρεί και ο ευπαίδευτος συνήγορος για τους αιτητές, ότι με βάση τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου φαίνεται να είχε δοθεί, καταρχήν, έγκριση για την χρηματοδότηση του έργου από τα συγχρηματοδοτούμενα ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν φαίνεται όμως πουθενά να διασυνδέεται, με βάση το ενώπιον μου υλικό, οποιαδήποτε κατεπείγουσα αναγκαιότητα έναρξης του έργου και κατά συνέπεια, της έκδοσης απόφασης άμεσης επίταξης μέρους των επίδικων ιδιοκτησιών (πριν καν εκδοθεί σχετικό Διάταγμα Απαλλοτρίωσης, μετά την εξέταση και των ενστάσεων στην Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης) κατ’ επίκληση λ.χ.
τυχόν κινδύνου απώλειας της ευρωπαϊκής συγχ-χρηματοδότησης, εάν δεν αρχίσουν άμεσα τα έργα. Ούτε έχω εντοπίσει στο ενώπιον μου υλικό οποιαδήποτε άλλη αιτιολογία η οποία να ικανοποιεί την προϋπόθεση του κατεπείγοντος έκδοσης του επίδικου διατάγματος επίταξης. Δεν γίνεται λ.χ. οποιαδήποτε επίκληση επείγουσας αναγκαιότητας για το διάταγμα επίταξης με αναφορά σε τυχόν αύξησης του κόστους κατασκευής του έργου, σε περίπτωση μη άμεσης επίταξης της περιουσίας προς άμεση έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών ή αναγκαιότητας άμεσης έναρξης διορθωτικών εργασιών στις επίδικες λεωφόρους ή παράβασης συμβατικών υποχρεώσεων χρονοδιαγραμμάτων με βάση τυχόν συμβατικές δεσμεύσεις προς τον κατασκευαστή του έργου που έχει τελικώς επιλεγεί.
Τυχόν τέτοια αιτιολογία, διασαφηνίζω, δεν κρίνω, ότι απαραίτητα θα ήταν η πρέπουσα και νόμιμη, αλλά θα εξεταζόταν από το Δικαστήριο ως προς τούτο. Ως έχω προαναφέρει, το Δικαστήριο δεν δύναται να εικάζει ως προς την αιτιολογία των καθ’ ων η αίτηση, σε σχέση με το αναγκαίο στοιχείο ύπαρξης κατεπείγουσας ανάγκης για την έκδοση της επίδικης πράξης.
Όπως επίσης έχει προαναφερθεί ανωτέρω, η αναμόρφωση των επίδικων λεωφόρων εκκρεμεί από το 1987 και πέραν από την προφανή αναγκαιότητα περάτωσης της διαδικασίας μετά από όλο αυτό το χρονικό διάστημα που διέρρευσε, εύλογα διερωτάται κανείς, στην ανυπαρξία σαφούς εξηγήσεως στο σώμα της επίδικης απόφασης ή στο διοικητικό φάκελο, πως τώρα το διάταγμα επίταξης κατέστη κατεπείγον.
Υπενθυμίζω, ότι ούτε στην αιτιολογία της δημοσίευσης του διατάγματος επίταξης (ανωτέρω) αναφέρεται τίποτε περισσότερο επί του θέματος, πέραν της γενικής θέσης αναφορικά με την αναγκαιότητα της απόφασης, δηλαδή ότι «…….είναι αναγκαία για τους πιο κάτω σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, δηλαδή για την Βελτίωση της Λεωφόρου Αγλαντζιάς και τμημάτων των Λεωφόρων Λάρνακας και Αμμοχώστου και κάθετων παρόδων στην Αγλαντζιά.»
Ενόψει των προαναφερομένων, κρίνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, όσον αφορά την επίταξη μέρους των ιδιοκτησιών των αιτητών με Αρ. 1 μέχρι 16 πάσχει, αφού στερείται της αναγκαίας αιτιολογίας προς πλήρωση της απαραίτητης προϋπόθεσης της έκτακτου και επείγουσας ανάγκης έκδοσης της.
Η προσφυγή επιτυγχάνει ως προς τους αιτητές με Αρ. 1 μέχρι 16 για τον πιο πάνω λόγο.
Ενόψει της πιο πάνω κρίσεως παρέλκει η εξέταση των υπόλοιπων λόγων ακυρώσεως.
Η προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς το μέρος που αφορά στην επίταξη μέρους των ιδιοκτησιών των αιτητών με Αρ. 1 μέχρι 16, ακυρώνεται για τον προαναφερθέντα λόγο.
Επιδικάζονται έξοδα συνολικού ύψους 1500 Ευρώ πλέον Φ.Π.Α. υπέρ των προαναφερόμενων αιτητών με Αρ. 1 μέχρι 16 και εναντίον των καθ’ ων η αίτηση.
Ως προς τους αιτητές με Αρ. 17 μέχρι 31, οι οποίοι, ως επεξηγήθηκε ανωτέρω, δεν έχουν πιθανολογήσει επαρκώς το έννομο συμφέρον τους να προσβάλλουν την επίδικη απόφαση και η προσφυγή τους, ως εκ τούτου, απορρίφθηκε ως μη παραδεκτή (βλ. ανωτέρω στην παρούσα), επιδικάζονται έξοδα εναντίον τους ύψους 1300 Ευρώ και υπέρ των καθ’ ων η αίτηση.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο