Administrative Court annuls ministerial decision due to lack of written record proving authority.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court annulled the Minister of Interior's decision regarding the applicant's housing grant application. The court found that while the applicant attended an interview, no written record existed proving the General Director had the authority to make the final decision. Relying on established principles of good administration requiring written documentation, the court held that the absence of such a record precluded the presumption of regularity. Consequently, the decision was voided for incompetence of the organ that issued it.
Regesto Legislator
Generato dall'IAΝ. 158(I)/1999, Άρθρο 146 Συντάγματος: In the absence of written documentation recording a decision, the presumption of regularity cannot be applied to validate acts by unauthorized organs, rendering such decisions void for incompetence.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
CLEANTHIS GEORGHIADES ν. THE REPUBLIC OF CYPRUS THROUGH 1. THE PUBLIC SERVICE 2. THE COUNCIL OF MINISTERS (1966) 3 CLR 252
MEDCON CONSTRUCTION AND OTHERS ν. REPUBLIC (MINISTER OF FINANCE AND OTHERS) (1968) 3 CLR 535
PANTELIS KYPRIANOU AND OTHERS (NO. 2) ν. REPUBLIC (PUBLIC SERVICE COMMISSION) (1975) 3 CLR 187
IERIDES ν. REPUBLIC (1980) 3 CLR 165
ANGELIDOU AND OTHERS ν. REPUBLIC (1982) 3 CLR 520
Dome Invest. Ltd ν. Συμβ. Βελτ. Αν. Νάπας κ.ά. (1989) 3 ΑΑΔ 741
Kούτσιου Ροζάννα - Αμφιτρίτη ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2001) 3 ΑΑΔ 987
Σβανάς Χαράλαμπος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2011) 3 ΑΑΔ 576
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999
Ν. 25(I)/2006 - Ο περί της Εξωτερικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας Νόμος του 2006
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:100
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(Υπόθεση Αρ. 636/2014)
22 Απριλίου, 2016
[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΗΛΙΑΔΗ,
Αιτητή,
-ΚΑΙ-
ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Καθ’ ων η Αίτηση.
Ε. Κορακίδης, για ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΚΟΡΑΚΙΔΗΣ Δ.Ε.Π.Ε., δικηγόροι για τον Αιτητή.
Κ. Σταυρινός, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, δικηγόρο για τους Καθ’ ων η Αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.: Ο αιτητής υπέβαλε στις 9.1.2012 στην Υπηρεσία Μερίμνης και Αποκαταστάσεως Εκτοπισθέντων (εφεξής η «Υπηρεσία») αίτηση για παραχώρηση χορηγίας για αυτοστέγαση (για αυτόν, την σύζυγο και τα παιδιά του) σε ιδιόκτητο οικόπεδο στην Πάφο.
Με επιστολή της ημερομηνίας 6.3.2012 προς τον αιτητή η Υπηρεσία τον κάλεσε σε συνέντευξη για τις 22.3.2012 στα γραφεία της στην Πάφο. Με την εν λόγω επιστολή ζήτησε από αυτόν, όπως προσκομίσει και σειρά στοιχείων (αναφερόμενων σε 9 παραγράφους της εν λόγω επιστολής) προς διευκόλυνση, ως ανάφερε, της εξέτασης του αιτήματος του.
Στην εν λόγω επιστολή της η Υπηρεσία ανάφερε, μεταξύ άλλων, κατά λέξη και με τονισμένα γράμματα και τα εξής:
«Επειδή ο χρόνος που σας παρέχεται για την προσκόμιση των πιο πάνω στοιχείων είναι ικανοποιητικός, τυχόν μη προσκόμιση τους κατά την ημερομηνία της συνέντευξης σας με τον αρμόδιο Λειτουργό, θα βαρύνει εσάς και μόνον»
Όντως, ο αιτητής φαίνεται να παρέστη στις 22.3.2012 στην προγραμματισθείσα συνέντευξη ενώπιον της Λειτουργού της Υπηρεσίας κας Δήμητρας Δημητρίου.
Ως προκύπτει από το διοικητικό φάκελο της υπόθεσης, ο αιτητής με δήλωση του της ίδιας ημέρας (22.3.2012), ανέλαβε την υποχρέωση εντός δεκαπέντε ημερών από την προαναφερθείσα ημερομηνία, όπως προσκομίσει σειρά εγγράφων από αυτά που του ζητήθηκαν, τα οποία δεν πρόλαβε έγκαιρα να εξασφαλίσει. Την προαναφερόμενη αναληφθείσα υποχρέωση του φαίνεται να τίμησε ο αιτητής, αφού στην εν λόγω βεβαίωση, στο κάτω μέρος αυτής, εμφαίνεται χειρόγραφη σημείωση και τεθείσα υπογραφή-προφανώς υπηρεσιακή-, η οποία αναφέρει «Προσκομίστηκαν στις 6.4.2012».
Στις 6.4.2012 η κα Δημητρίου συμπλήρωσε και υπόγραψε «ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΑΥΤΟΣΤΕΓΑΣΗ» σε σχέση με την αίτηση του αιτητή.
Από έγγραφο υπογραμμένο από την κα Δημητρίου ημερομηνίας 26.4.2012, το οποίο τιτλοφορείται «Υπηρεσία Μέριμνας και Αποκαταστάσεως Εκτοπισθέντων Επιπρόσθετες Πληροφορίες» προκύπτει, ότι στις 26.4.2012 έλαβε χώρα επιτόπια επίσκεψη της Υπηρεσίας σε ακίνητη περιουσία τόσο της συζύγου (σε μέρος της ακίνητης περιουσίας της οποίας υπήρχε, ως καταγράφεται υπηρεσιακά, η πρόθεση για ανέγερση της κατοικίας, για την οποία υποβλήθηκε η υπό εξέταση αίτηση χορηγίας), όσο και της ακίνητης περιουσίας της πεθεράς του αιτητή και καταγράφηκαν στο προαναφερόμενο έγγραφο από την προαναφερόμενη Λειτουργό διάφορες παρατηρήσεις.
Ακολούθησε επιστολή της κυρίας Δημητρίου ημερομηνίας 8.1.2013 προς τον αιτητή αναφορικά με την αίτηση του, στην οποία αναφέρθηκαν τα ακόλουθα:
«…….Έχω οδηγίες να αναφερθώ στο πιο πάνω θέμα σε συνέχεια της συνέντευξης που πραγματοποιήθηκε στις 22.3.2012, με την παράκληση όπως προσκομίσετε στις 24.1.2013 στα Γραφεία της Υπηρεσίας Μέριμνας στην Πάφο, Διαχείριση Τ/Κ Περιουσιών, Μούτταλος επιπρόσθετα τα πιο κάτω στοιχεία:
1. Πιστοποιητικό έρευνας ακίνητης περιουσίας που να περιλαμβάνει και τυχόν αποξενώσεις από το 1974 μέχρι σήμερα από το Κτηματολόγιο για τον πεθερό σας για την Κοινότητα Ακουρσός (σχετικό έντυπο επισυνάπτεται)
2. Τίτλο ιδιοκτησίας και τοπογραφικό σχέδιο για το χωράφι που κατέχει ο πεθερός σας στην κοινότητα Ακουρσός με αρ. εγγραφής ……. και αρ. τεμ. (σημ. Δικαστηρίου: αναφέρονται τα στοιχεία)
3. Τίτλο ιδιοκτησίας και τοπογραφικό σχέδιο για το χωράφι που κατέχει ο πεθερός σας στην κοινότητα Ακουρσός με αρ. εγγραφής ……. και αρ. τεμ. (σημ. Δικαστηρίου: αναφέρονται τα στοιχεία)
4. Βεβαίωση από τον κοινοτάρχη Ακουρσός όπου να πιστοποιεί κατά πόσο υφίστανται οποιεσδήποτε οικοδομές εντός των πιο πάνω χωραφιών
5. Σε περίπτωση που υφίσταται οικοδομή στα πιο πάνω χωράφια, θα πρέπει απαραίτητα να προσκομίσετε άδεια οικοδομής και κάτοψη εγκριμένων αρχιτεκτονικών σχεδίων……….»
Από το διοικητικό φάκελο της υπόθεσης φαίνεται ότι της πιο πάνω επιστολής προηγήθηκε έρευνα από την Υπηρεσία στο Κτηματολόγιο, Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λεμεσού, στις 23.10.2012 αναφορικά με τα ακίνητα του πεθερού του αιτητή.
Από το διοικητικό φάκελο της υπόθεσης, επίσης, προκύπτει, ότι, όντως, ο αιτητής ανταποκρίθηκε και προσκόμισε εντός του Ιανουαρίου 2013 τα επιπρόσθετα στοιχεία που του ζητήθηκαν από την Υπηρεσία με την επιστολή της ημερομηνίας 8.1.2013.
Από το διοικητικό φάκελο της υπόθεσης φαίνεται ότι η επόμενη ενέργεια της Υπηρεσίας ήταν η αποστολή στον αιτητή της ακόλουθης επιστολής ημερομηνίας 5.7.2013:
«Θέμα: υποβολή πρόσθετων στοιχείων στα πλαίσια διερεύνησης του αιτήματος για παροχή στεγαστικής βοήθειας
Σε συνέχεια της αίτησης σας με αριθμό 710737 και ενόψει του γεγονότος ότι κατόπιν απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου οι όροι/πρόνοιες των στεγαστικών σχεδίων για παραχώρηση Στεγαστικής Βοήθειας σε Εκτοπισθέντες έχουν διαφοροποιηθεί, καλείστε την 1/08/2013 να προσκομίσετε στα Γραφεία της Υπηρεσίας Μέριμνας Πάφου, Διαχείριση Τ/Κ Περιουσιών, Μούτταλος (από 08:30-13:30) τα ακόλουθα στοιχεία ανά περίπτωση:
1. …………………….
2. …………………….
3. …………………….
4. …………………….
5. …………………….
6. …………………….
7. …………………….
8. …………………….
9. …………………….
Φέρεται σε γνώση σας ότι αν δεν ανταποκριθείτε στα πιο πάνω χρονικά πλαίσια θα θεωρηθεί ότι δεν ενδιαφέρεστε και η Επιτροπή θα αποφασίσει ανάλογα.
Με εκτίμηση
(Δήμητρα Δημητρίου)
για Επαρχιακό Συντονιστή
ΥΜΑΠΕ Λεμεσού/Πάφου »
Όντως, την 1.8.2013 ο αιτητής φαίνεται να ανταποκρίθηκε στην πιο πάνω επιστολή της Υπηρεσίας και προσκόμισε διάφορα έγγραφα.
Όπως προκύπτει από το διοικητικό φάκελο της υπόθεσης, η Υπηρεσία συμπλήρωσε στις 17.9.2103 και υπολόγισε, καταγράφοντας τα ευρήματα της σε σχετικό έντυπο, διάφορα ποσά, στα πλαίσια διερεύνησης των εισοδηματικών κριτηρίων για σκοπούς της αίτησης του αιτητή.
Σε συνεδρία της ημερομηνίας 26.9.2013 η Υπηρεσία ( Κλιμάκιο της Επιτροπής Στεγαστικής Βοήθειας) αποφάσισε την απόρριψη του αιτήματος του αιτητή για αυτοστέγαση σε ιδιόκτητο οικόπεδο, στην Πάφο γιατί τα εισοδήματα τους (του αιτητή και της συζύγου του) είναι εκτός κριτηρίων.
Η Επιτροπή Στεγαστικής Βοήθειας πληροφόρησε τον αιτητή για την ως άνω απόφαση της με επιστολή της ημερομηνίας 14.10.2013.
Ο αιτητής αντέδρασε καταχωρώντας την 1.11.2013 ιεραρχική προσφυγή, ενώπιον του Υπουργού Εσωτερικών, μέσω επιστολής των δικηγόρων του ημερομηνίας 31.10.2013.
Με την εν λόγω ιεραρχική προσφυγή του ο αιτητής έθεσε δύο λόγους προς υποστήριξη αυτής:
Πρώτον, ότι η αίτηση του θα έπρεπε να εξεταστεί με το νομικό καθεστώς που ίσχυε στο στάδιο της υποβολής της αίτησης και όχι με τα κριτήρια, ως αυτά μεταγενέστερα τροποποιήθηκαν, λόγω, ως υποστηρίζει, της καθυστέρησης για πολλούς μήνες έκδοσης της απόφασης της Επιτροπής Στεγαστικής Βοήθειας, καθυστέρηση την οποία ο αιτητής θεωρεί σκόπιμη εν αναμονή της αλλαγής των κριτηρίων και δεύτερον, ότι υπήρξε λανθασμένος υπολογισμός των εισοδηματικών κριτηρίων αυτού και της συζύγου του, για τους λόγους που επεξηγεί στην ιεραρχική προσφυγή του.
Με επιστολή ημερομηνίας 14.11.2013 ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών πληροφόρησε τον αιτητή, ότι αντίγραφο της επιστολής του έχει διαβιβαστεί στην Υπηρεσία, για διερεύνηση της ιεραρχικής του προσφυγής.
Με επιστολή του ημερομηνίας 3.12.2013, ο Διευθυντής της Υπηρεσίας παρέπεμψε το θέμα, μαζί με το φάκελο της υπόθεσης, στον Επαρχιακό Συντονιστή Λεμεσού/Πάφου (εφεξής ο «Συντονιστής»).
Με επιστολή του ημερομηνίας 3.1.2014 ο Συντονιστής, αποτεινόμενος στον Α. Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών, υπέβαλε τις απόψεις της Υπηρεσίας, σύμφωνα με τις οποίες σημειώνεται, αφενός, η (χαρακτηριζόμενη ως «σημαντική») περιουσία της συζύγου του αιτητή και η ακίνητη περιουσία των πεθερικών του αιτητή, ενώ, αφετέρου, εκφράζεται η άποψη ότι με βάση τα εισοδηματικά στοιχεία, τα οποία προσκόμισε ο αιτητής, καταρρίπτεται το επιχείρημα περί αυθαίρετου/λανθασμένου υπολογισμού τους.
Όσον αφορά τον προβαλλόμενο από τον αιτητή ισχυρισμό για καθυστέρηση, ο Συντονιστής αναφέρει ότι:
«….όλες οι αιτήσεις εξετάζονται από την Επιτροπή Στεγαστικής Βοήθειας με βάση τη σειρά που καθορίζεται από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης, ενώ κατά τη στιγμή της εξέτασης της αίτησης από την Επιτροπή Στεγαστικής Βοήθειας, λαμβάνονται υπόψη τα κριτήρια παροχής στεγαστικής βοήθειας που ισχύουν βάσει τις πιο πρόσφατης απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Κατ’ αναλογία όλες οι αιτήσεις για την Επαρχία Πάφου που υποβλήθηκαν εντός του 2011 και μέχρι τις αρχές του 2012 και εκκρεμούσε η λήψη απόφασης, τέθηκαν ενώπιον της Επιτροπής Στεγαστικής Βοήθειας Πάφου στις 26.09.2013 και όλες εξετάστηκαν με βάση τα κριτήρια που ίσχυαν από 29.4.2013….».
Ο Βοηθός Έπαρχος Πάφου, με επιστολή του ημερομηνίας 16.1.2014 προς τον Διευθυντή της Υπηρεσίας, ζήτησε την ετοιμασία Έκθεσης Γεγονότων προς ενημέρωση του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών.
Εν τέλει, με επιστολή του ημερομηνίας 27.2.2014, ο Αν. Γενικός Διευθυντής Υπουργείου Εσωτερικών (μέσω λειτουργού του) πληροφόρησε τον δικηγόρο του αιτητή, ως ακολούθως:
«…….Κύριε,
Σε συνέχεια της ταυτάριθμης επιστολής μου ημερομηνίας 14.11.2013 σχετικά με την υποβολή ιεραρχικής προσφυγής στην απόφαση της Επιτροπής Στεγαστικής Βοήθειας για απόρριψη της αίτησης του κ. Κωνσταντίνου Ηλιάδη για αυτοστέγαση σε ιδιόκτητο οικόπεδο στην Πάφο, επιθυμώ να σας πληροφορήσω ότι αυτή απορρίφθηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών.
2. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία η Επιτροπή Στεγαστικής Βοήθειας εξέτασε το αίτημα του κ. Ηλιάδη στις 29/9/2013 με βάση τα κριτήρια που ίσχυαν στις 29/4/2013.Η Ε.Σ.Β. εξετάζει όλες τις αιτήσεις με βάση τη σειρά που καθορίζεται από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης ενώ κατά την εξέταση της αίτησης λαμβάνονται υπόψη τα κριτήρια παροχής στεγαστικής βοήθειας που ισχύον βάσει της πιο πρόσφατης απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, ασχέτως ότι κατά την υποβολή της αίτησης του δεν υπάρχουν εισοδηματικά κριτήρια. Ως εκ τούτου, με βάση τα κριτήρια που ισχύον στις 29/4/2013 ο αιτητής κρίθηκε μη δικαιούχος για το λόγο ότι τα οικογενειακά εισοδήματα ήταν πέραν των €60.000. …..».
Εναντίον της πιο πάνω απόφασης ασκήθηκε η παρούσα προσφυγή.
Ο αιτητής, μέσω της γραπτής αγόρευσης του ευπαίδευτου δικηγόρου του, προωθεί, προς υποστήριξη της ακύρωσης της προσβαλλόμενης απόφασης στα πλαίσια της παρούσας προσφυγής, τα ακόλουθα:
α) Καταρχήν, ως προμετωπίδα των ισχυρισμών του, υποστηρίζει ότι η διοίκηση δεν ενήργησε εντός ευλόγου χρόνου ώστε να του παραχωρηθεί η χορηγία που δικαιούτο, ως αναφέρει, με το τότε ισχύον καθεστώς, αλλά αντίθετα απέφευγε να λάβει απόφαση επί της αίτησης του ώστε να αλλάξει το νομικό καθεστώς που θα οδηγούσε σε απόρριψη της αίτησης του. Αυτά, ως ισχυρίζεται, κατά παράβαση των άρθρων 9, 10, 8, 48 και 50 του περί Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/99. Υποστηρίζει, συναφώς, ότι η διοίκηση δεν είχε δικαίωμα να παραλείπει να συνεδριάσει και ότι, ως εκ τούτου, παρέλειψε να εκτελέσει το καθήκον της.
β) Επιπλέον, ο αιτητής ισχυρίζεται, ότι η ιεραρχική του προσφυγή δεν εξετάστηκε από το αρμόδιο όργανο, που είναι ο Υπουργός Εσωτερικών, κατά παράβαση του άρθρου 17 του Ν. 158 (Ι)/99. Προς τούτο, επισημαίνει πως κανένα έγγραφο δεν καταδεικνύει εμπλοκή και απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, ούτε και γίνεται επίκληση εκχώρησης αρμοδιότητας από τον Υπουργό Εσωτερικών στον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών.
Η πλευρά του καθ’ ου η αίτηση, δια του ευπαίδευτου συνηγόρου αυτής, προτάσσει, καταρχήν, προδικαστική ένσταση, ότι ο αιτητής στερείται εννόμου συμφέροντος προσβολής της επίδικης απόφασης δια της παρούσας προσφυγής, αφού αυτός δεν πληρούσε τα κριτήρια παροχής στεγαστικής βοήθειας, τα οποία καθορίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Συνεχίζοντας, απορρίπτει τους υπό α) ανωτέρω αναφερόμενους ισχυρισμούς του αιτητή, παραπέμποντας και σε σχετική νομολογία σε σχέση με τον «εύλογο χρόνο» (προς λήψη απόφασης). Αναφέρει, στα πλαίσια υποστήριξης ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν προϊόν δέουσας έρευνας και πλήρως αιτιολογημένη, ότι ορθώς κρίθηκε, ότι τα εισοδηματικά κριτήρια του αιτητή δεν κάλυπταν τα κριτήρια που καθορίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο (προφανώς αυτά που εφαρμόστηκαν με την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 29.4.2013).
Εν τέλει, η πλευρά του καθ’ ου η αίτηση, δεν φαίνεται στην γραπτή της αγόρευση να τοποθετείται ειδικά για τον υπό β) ανωτέρω ισχυρισμό του αιτητή, πέραν από μια γενική αναφορά, ότι δεν έχει ανατραπεί το (μαχητό, ως το χαρακτηρίζει) τεκμήριο της κανονικότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, καταγράφοντας προς τούτο και σχετική νομολογία.
Η πλευρά του καθ’ ου η αίτηση κλείνει την τοποθέτηση της στην γραπτή αγόρευση της με την θέση, ότι λαμβανομένων υπόψη όλων των στοιχείων και γεγονότων της υπόθεσης αυτή ήταν ορθή και εύλογα επιτρεπτή και, επομένως, εισηγείται, ότι το Δικαστήριο δεν πρέπει να επέμβει να την ακυρώσει.
Ανταπαντώντας η πλευρά του αιτητή, επαναλαμβάνει τις θέσεις της και, περαιτέρω, υποστηρίζει, ότι το συμφέρον του αιτητή πηγάζει από τις πρόνοιες του περί Παροχής Στεγαστικής Βοήθειας σε Εκτοπισθέντες, Παθόντες και άλλα Πρόσωπα Νόμο του 2005, Ν. 46 (Ι)/2005 (εφεξής ο «Νόμος»). Προς τούτο αναφέρει, επίσης, ότι ο αιτητής πληρούσε τα σχετικά κριτήρια κατά την υποβολή της αίτησης του και για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά από αυτή.
Κατά την διεξαγωγή των διευκρινήσεων της υπόθεσης στις 2.3.2016, υπέδειξα στον ευπαίδευτο συνήγορο για τον καθ’ ου η αίτηση, ότι η θέση του αιτητή, ότι από πουθενά δεν προκύπτει η ιεραρχική προσφυγή του να εξετάστηκε από το αρμόδιο όργανο που είναι, ως αναφέρει, ο Υπουργός Εσωτερικών, δεν απαντάται με συγκεκριμένα στοιχεία στην αγόρευση του καθ’ ου η αίτηση και, ως εκ τούτου, ζήτησα, όπως μου προσκομιστούν όποια τυχόν στοιχεία και έγγραφα υπάρχουν σχετικά με το θέμα αυτό. Ζήτησα, επίσης, όπως μου προσκομιστούν τα κριτήρια για τέτοιες αιτήσεις ως αυτή του αιτητή, ως αυτά ίσχυαν πριν την αναθεώρηση τους και/ ή θέσπιση νέων προς αντικατάσταση τους από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 29.4.2013.
Ως εκ τούτου, όρισα την υπόθεση για περαιτέρω διευκρινήσεις στις 15.4.2016.
Κατά την εν λόγω ημερομηνία, όντως, ο ευπαίδευτος δικηγόρος για τον καθ’ ου η αίτηση, προσκόμισε στο Δικαστήριο και κατατέθηκαν ως δέσμη τεκμηρίων τα ζητηθέντα κριτήρια που ίσχυαν για τέτοιου είδους αιτήσεις ως αυτή του αιτητή πριν τις 29.4.2014.
Περαιτέρω, αναφορικά με το θέμα, κατά πόσον η ιεραρχική προσφυγή εξετάστηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών, ο ευπαίδευτος συνήγορος για τον καθ’ ου η αίτηση προσκόμισε στο Δικαστήριο και κατατέθηκε και αυτή ως τεκμήριο επιστολή ημερομηνίας 6.4.2016 του Γενικού Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών με συνημμένο αντίγραφο της επιστολής ημερομηνίας 27.2.2014, η οποία στάλθηκε στον αιτητή εκ μέρους του Αν. Γενικού Διευθυντή, πληροφορώντας τον για την απόρριψη της ιεραρχικής προσφυγής του.
Έχοντας τα πιο πάνω υπόψη, κρίνω ορθό, καταρχήν, να εξετάσω την προδικαστική ένσταση του καθ’ ου η αίτηση περί έλλειψης εννόμου συμφέροντος του αιτητή να προσβάλλει την επίδικη απόφαση, αφού κατ’ ισχυρισμό- αυτός δεν πληρούσε τα κριτήρια παροχής στεγαστικής βοήθειας, τα οποία καθορίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Η εν λόγω προδικαστική ένσταση δεν ευσταθεί για δύο λόγους:
Πρώτον, διότι η παρούσα προσφυγή στρέφεται, ως προαναφέρθηκε, εναντίον της απόρριψης (κατ’ ισχυρισμό από τον Υπουργό Εσωτερικών) ιεραρχικής προσφυγής την οποία άσκησε ο αιτητής, ο οποίος είναι ο αποδέκτης της αποφάσεως αυτής, η οποία, ως προκύπτει αβίαστα από το απορριπτικό της αποτέλεσμα είναι δυσμενούς φύσεως για τον αιτητή.
Προς τούτο, ενδεικτικά παραπέμπω στην πολύ πρόσφατη απόφαση της Δικαστού του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μιχαηλίδου ημερομηνίας 3.2.2016 στην Προσφυγή Αρ. 612/2012 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΟΥΡΗ κ.α. v. ΔΗΜΟΣ ΛΙΒΑΔΙΩΝ, στην οποία αναφέρθηκαν και τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«……….Η έννοια του εννόμου συμφέροντος και η θεμελίωση του αποτέλεσε αντικείμενο εξέτασης διαχρονικά από το Ανώτατο Δικαστήριο. Ζητήματα εγείρονται εκεί όπου υπάρχουν λεπτές διακρίσεις και όπου το άμεσο συμφέρον δεν αναδύεται αυταπόδεικτα. Το απόσπασμα από το σύγγραμμα του Π. Δ. Δαγτόγλου: Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, 2η έκδοση, που παραθέτει στη Χαραλάμπους ν. Δημοκρατίας (Αρ.1) (1996) 3 Α.Α.Δ. 75, 78, το Δικαστήριο (Καλλής, Δ.) είναι θεωρώ ιδιαιτέρως διαφωτιστικό:
«Στο Δαγτόγλου (πιο πάνω) επιχειρείται διάκριση μεταξύ εξουσίας ασκήσεως ένδικου βοηθήματος και ενεργητικής νομιμοποιήσεως. Η διάκριση τίθεται ως πιο κάτω στην παρα. 549:
".................................................................................................
Για τη θεμελίωση της εξουσίας ασκήσεως ένδικου βοηθήματος αρκεί ο εύλογος (δηλαδή όχι προφανώς ασύστατος) ισχυρισμός ότι η προσβαλλόμενη πράξη θίγει έννομο συμφέρον του προσφεύγοντος· δεν απαιτείται δηλαδή απόδειξη, αλλ' αρκεί η πιθανολόγηση, η οποία και αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού της προσφυγής. Για την θεμελίωση της νομιμοποιήσεως απαιτείται, αντιθέτως, να αποδειχθεί ότι το θιγόμενο έννομο συμφέρον ανήκει πράγματι στον ασκούντα το ένδικο βοήθημα (ενεργητική νομιμοποίηση) και ότι εθίγει πράγματι από την εναγομένη διοίκηση (παθητική νομιμοποίηση)· επομένως η νομιμοποίηση ανήκει στην ουσιαστική θεμελίωση της προσφυγής και η έλλειψή της καθιστά το ένδικο βοήθημα όχι απαράδεκτο, αλλά αβάσιμο ..."
[.]
"H ύπαρξη εννόμου συμφέροντος τεκμαίρεται από τον ίδιο το νόμο αν η αίτηση ακυρώσεως ασκείται από αυτόν τον οποίον 'αφορά' η προσβαλλόμενη πράξη, αυτόν δηλαδή στον οποίο απευθύνεται ονομαστικώς ή υπό την ιδιότητά του ως ιδιοκτήτη συγκεκριμένου ακινήτου ή οχήματος .... Αντιθέτως, εκείνος τον οποίο δεν 'αφορά' η προσβαλλόμενη πράξη πρέπει πάντοτε να πιθανολογήσει έννομο συμφέρον .... Όταν ο αιτών δεν είναι ο αποδέκτης της πράξεως, αλλά τρίτος, πρέπει να ισχυρισθεί ευλόγως ότι εντούτοις θίγονται δικά του συμφέροντα. Στην περίπτωση αυτήν πρέπει να γίνει διάκριση ανάλογη με τον ευμενή ή δυσμενή για τον αποδέκτη της χαρακτήρα της πράξεως…………»
Υποδεικνύω και το άρθρο 13 (1) του Νόμου, το οποίο αναφέρει, με δική μου υπογράμμιση:
«13(1) Οποιοδήποτε πρόσωπο μπορεί να υποβάλει ιεραρχική προσφυγή στον υπουργό εναντίον οποιασδήποτε απόφασης της Επιτροπής που το αφορά ή το επηρεάζει άμεσα το εν λόγω πρόσωπο. Η ιεραρχική προσφυγή υποβάλλεται το αργότερο μέσα σε τριάντα μέρες από την ημερομηνία της κοινοποίησης στον ενδιαφερόμενο της απόφασης της Επιτροπής.».
Δεύτερον, η προδικαστική ένσταση πρέπει να απορριφθεί και διότι επίκεντρο των ισχυρισμών του αιτητή επί της ουσίας είναι, ως προαναφέρθηκε, ότι κακώς εξετάστηκε η περίπτωση του υπό το καθεστώς των νέων κριτηρίων που θεσπίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 29.4.2013. Συνεπώς, το κατά πόσον πληρούσε ή όχι τα εν λόγω κριτήρια ο αιτητής προϋποθέτει προηγούμενα κρίση του Δικαστηρίου επί της ουσίας του εν λόγω ισχυρισμού (και, άρα, εξέταση της ουσίας της προσφυγής) και, συγκεκριμένα, κατά πόσο ορθά ή μη τα κριτήρια του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 29.4.2013 εφαρμόστηκαν στην περίπτωση του αιτητή.
Δεν πρέπει, συνεπώς, να συγχέεται η απλή πιθανολόγηση του εννόμου συμφέροντος του αιτητή ως προϋπόθεση του παραδεκτού της προσφυγής και της δυνατότητας του Δικαστηρίου να υπεισέλθει στην εξέταση της ουσίας της προσφυγής, η οποία, βέβαια, ενδεχόμενα να οδηγήσει (ή μη) σε εύρημα, ότι κάποιος αιτητής δεν έχει βλαφτεί από κάποια απόφαση, διότι δεν πληρούσε (τελικώς, και μετά από εξέταση της ουσίας των ισχυρισμών του) τις προϋποθέσεις για ευόδωση του αιτήματος του.
Συνεπώς, με βάση τα προηγουμένως λεχθέντα, η προδικαστική ένσταση απορρίπτεται.
Επί της ουσίας, τώρα, των ισχυρισμών του αιτητή, προέχει η εξέταση του υπό β) ανωτέρω αναφερόμενου ισχυρισμού του αιτητή, ότι η ιεραρχική του προσφυγή δεν προκύπτει από πουθενά να εξετάστηκε και η απόφαση επί αυτής να λήφθηκε από τον αρμόδιο, ως αναφέρει, Υπουργό Εσωτερικών, ως καταγράφεται στην επιστολή ημερομηνίας 27.2.2014 εκ μέρους του Αν. Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία στάλθηκε στους δικηγόρους του αιτητή προς ενημέρωση τους για το αποτέλεσμα επί της ιεραρχικής προσφυγής του αιτητή (βλ. ανωτέρω στο κείμενο της παρούσας).
Καταρχήν, κρίνω σκόπιμο να παραθέσω το άρθρο 13 του Νόμου (ως ίσχυε κατά την χρονική στιγμή λήψης της επίδικης απόφασης), το οποίο έχει ως ακολούθως, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«13.(1) Οποιοδήποτε πρόσωπο μπορεί να υποβάλει ιεραρχική προσφυγή στον Υπουργό εναντίον οποιασδήποτε απόφασης της Επιτροπής που το αφορά ή το επηρεάζει άμεσα το εν λόγω πρόσωπο. Η ιεραρχική προσφυγή υποβάλλεται το αργότερο μέσα σε τριάντα μέρες από την ημερομηνία της κοινοποίησης στον ενδιαφερόμενο της απόφασης της Επιτροπής.
(2) Ο Υπουργός εξετάζει την πιο πάνω ιεραρχική προσφυγή και αποφασίζει, το αργότερο σε ενενήντα μέρες από την υποβολή της, κατά πόσο αυτή θα γίνει δεκτή ή θα απορριφθεί ή κατά πόσο η απόφαση της Επιτροπής, εναντίον της οποίας υποβλήθηκε η ιεραρχική προσφυγή, θα πρέπει και σε ποιο βαθμό να τροποποιηθεί.
(3) Οποιαδήποτε απόφαση του Υπουργού με βάση το παρόν άρθρο δεν μπορεί να ληφθεί κατά παράβαση των κριτηρίων, προϋποθέσεων ή όρων παροχής στεγαστικής βοήθειας, όπως αυτά τίθενται από το Υπουργικό Συμβούλιο.»
Στο δε, άρθρο 2 του Νόμου ερμηνεύεται, ότι:
« «Υπουργός» σημαίνει τον Υπουργό Εσωτερικών»
Συνεπώς, από τα πιο πάνω προκύπτουν, καταρχήν, τα εξής: Πρώτον, ο Υπουργός είναι το κατά νόμο αρμόδιο όργανο για να εξετάσει και να αποφανθεί επί της ιεραρχικής προσφυγής του αιτητή και δεύτερον, ο Νόμος δεν δίνει ρητώς οποιοδήποτε δικαίωμα στον Υπουργό να εκχωρήσει την εν λόγω κατά τον Νόμο αρμοδιότητα του λήψης απόφασης επί της ιεραρχικής προσφυγής είτε στον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου του είτε σε λειτουργό του Υπουργείου που προΐσταται.
Εξάλλου, σημειώνω, ότι δεν υπήρξε ενώπιον μου εκ μέρους του καθ’ ου η αίτηση-και ορθώς, πιστεύω- οποιαδήποτε επίκληση, ότι την προσβαλλόμενη απόφαση έλαβε οποιοσδήποτε άλλος εκ μέρους και/ ή κατ’ εξουσιοδότηση του Υπουργού, ούτε έγινε οποιαδήποτε επίκληση νομοθετικής ή κανονιστικής πρόνοιας, η οποία να υποδηλώνει τέτοια δυνατότητα εκχώρησης τέτοιας αρμοδιότητας εκ μέρους του Υπουργού Εσωτερικών.
Σημειώνω, επίσης, ότι με βάση το κείμενο της επιστολής ημερομηνίας 27.2.2014 λειτουργού εκ μέρους του Α. Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών προς τους δικηγόρους του αιτητή (βλ. ανωτέρω) ο ισχυρισμός είναι, κατά λέξη, με δική μου υπογράμμιση:
«…Σε συνέχεια της ταυτάριθμης επιστολής μου ημερομηνίας 14.11.2013 σχετικά με την υποβολή ιεραρχικής προσφυγής στην απόφαση της Επιτροπής Στεγαστικής Βοήθειας για απόρριψη της αίτησης του κ. Κωνσταντίνου Ηλιάδη για αυτοστέγαση σε ιδιόκτητο οικόπεδο στην Πάφο, επιθυμώ να σας πληροφορήσω ότι αυτή απορρίφθηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών….».
Έχοντας τα πιο πάνω υπόψη, αναζήτησα τόσο στο διοικητικό φάκελο της υπόθεσης, ο οποίος καταχωρήθηκε ως τεκμήριο ενώπιον μου, όσο και στην επιστολή ημερομηνίας 6.4.2016 του Γενικού Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών με συνημμένο αντίγραφο της επιστολής ημερομηνίας 27.2.2014, η οποία στάλθηκε στον αιτητή εκ μέρους του Αν. Γενικού Διευθυντή και η οποία επίσης, ως προανέφερα στην παρούσα, καταχωρήθηκε ως τεκμήριο (αν και, σημειώνω, ότι αυτή ήταν ήδη στο διοικητικό φάκελο, απλά το αντίγραφο που μου προσκομίστηκε ήταν, προφανώς, από άλλο αρχείο και η μόνη διαφοροποίηση που εντόπισα ως προς το αντίγραφο του διοικητικού φακέλου ήταν ή επί τούτου σφραγίδα για το πότε εστάλη), οτιδήποτε, το οποίο να φανερώνει εγγράφως (έστω συντομογραφικά και χειρογράφως λ.χ. με φράσεις όπως «εγκρίνω», «υιοθετώ», «συμφωνώ» ή άλλως πως) ενασχόληση του ιδίου του Υπουργού Εσωτερικών και απόφαση δική του επί της ιεραρχικής προσφυγής του αιτητή. Δεν έχω εντοπίσει οποιαδήποτε τέτοια ή άλλη καταγραφή του Υπουργού Εσωτερικών.
Στην απόφαση του νυν Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου Νικολάτου ημερομηνίας 24.11.2008 στην Προσφυγή Αρ. 315/2006 Γ.Χ. και ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ 1. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, 2. ΕΠΑΡΧΙΑΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΜΕΣΟΥ αναφέρθηκαν και τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«Σύμφωνα με τη νομολογία, τα διοικητικά όργανα πρέπει να τηρούν εγγράφως καταχωρημένες τις αποφάσεις τους (written records) καθότι τούτο επιβάλλεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης.
Περαιτέρω έχει κατ΄ επανάληψη λεχθεί ότι η άσκηση δικαστικού ελέγχου προϋποθέτει την προσκόμιση της απόφασης του αρμοδίου οργάνου και των στοιχείων εκείνων που τη συνθέτουν. Δέστε, Dome Investments Limited v. Συμβουλίου Βελτιώσεως Αγίας Νάπας κ.α. (1989) 3 (Β) Α.Α.Δ. 741, στη σελ. 743, όπου λέχθηκαν τα εξής:
"Η άσκηση δικαστικού ελέγχου προϋποθέτει την προσκόμιση της απόφασης και του φακέλου της υπόθεσης. Χωρίς τα στοιχεία αυτά η άσκηση δικαστικού ελέγχου είναι αδύνατη. Η κατάθεσή τους από τη Διοίκηση αποτελεί απόρροια της συνταγματικής υποχρέωσης της Διοίκησης για υποταγή στο δικαστικό έλεγχο που καθιερώνει το Σύνταγμα. Η παράλειψη της Διοίκησης να καταθέσει το φάκελο και τα στοιχεία που συνθέτουν την απόφαση, έχει ως αναπόφευκτη συνέπεια την ακύρωση της πράξης. Όχι μόνο όταν ελλείπουν τα στοιχεία, αλλά και όταν υπάρχει αβεβαιότητα ως προς το πλαίσιο και τις συνθήκες λήψης της διοικητικής απόφασης η ακύρωση είναι αναπόφευκτη. Η τήρηση πρακτικών και η καταγραφή των ουσιωδών γεγονότων που περιστοιχίζουν τη λήψη της διοικητικής απόφασης αποτελούν υποχρέωση της Διοίκησης που επιβάλλουν οι κανόνες της χρηστής διοίκησης. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, IERIDES V. REPUBLIC (1980) 3 C.L.R. 165, ANGELIDOU AND OTHERS V. REPUBLIC (1982) 3 C.L.R. 520)."
Στην απόφαση (πλειοψηφίας) του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αναθεωρητική Έφεση ΡΟΖΑΝΝΑ-ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ ΚΟΥΤΣΙΟΥ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ (2001) 3.Α.Α.Δ. 987, αποφασίστηκαν και τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«……………………..Ο αδελφός Δικαστής ο οποίος εξεδίκασε πρωτόδικα την προσφυγή απέρριψε το πιο πάνω επιχείρημα. Έθεσε το θέμα ως εξής:
«Είναι γεγονός ότι δεν υπάρχουν οπουδήποτε γραπτές οδηγίες του Υπουργείου. Ωστόσο από τα στοιχεία που περιβάλλουν το θέμα - και δεδομένου ότι ρητά αναφέρεται πως ο υπάλληλος ενεργούσε ύστερα 'από οδηγίες' - λειτουργεί το τεκμήριο της κανονικότητας ότι, δηλαδή, η πρωτοβουλία ανήκε στον Υπουργό και την άσκησε μέσω του Γενικού Διευθυντή. Περαιτέρω, δεν τέθηκε οτιδήποτε ενώπιον του Δικαστηρίου για να κλονίσει το συμπέρασμα αυτό.»
Η έφεση.
Η πιο πάνω κατάληξη του Πρωτόδικου Δικαστηρίου αποτελεί το αντικείμενο του πρώτου λόγου της έφεσης με τον οποίο υποστηρίζεται ότι η πρόταση για μετάθεση δεν μπορεί να γίνει από κάποιο μη αρμόδιο Λειτουργό «για τον Γενικό Διευθυντή, χωρίς εντολή ή εκχώρηση εξουσίας κατά Νόμο από τον Υπουργό ή τουλάχιστον από τον Γενικό Διευθυντή».
…………………………………………………………………………………………….
Δεν μπορεί - πλην αν υπάρχει ειδική σαφής διάταξη του Νόμου που να το επιτρέπει «ή δυνάμει του νομικού κανόνα αποκλειστικώς αρμοδία για την έκδοση της πράξεως ή για την επιτέλεση της ενεργείας διοικητική αρχή, να αναθέσει την έκδοση της νομικής πράξεως ή την επιχείρηση της υλικής ενέργειας σε αρχή ανώτερη ή σε αρχή υποδεέστερη, είτε για μια ειδική περίπτωση είτε για περισσότερες της μιας περιπτώσεις, μεταβιβάζοντας έτσι με υπηρεσιακή παραπομπή - προς τον προϊστάμενο - ή με υπηρεσιακή εντολή - προς τον υφιστάμενο - την αποκλειστική της κατά τον νόμο αρμοδιότητα» (βλ. «Σύστημα του Ισχύοντος στην Ελλάδα Διοικητικού Δικαίου» υπό Γ.Μ. Παπαχατζή, Τόμοι Α και Β, έκτη έκδοση, σελ. 608).
Η υποβολή πρότασης από την αρμόδια αρχή, για μετάθεση υπαλλήλου, αποτελεί προπαρασκευαστική ενέργεια και επειδή προβλέπεται από το Νόμο αποτελεί «τύπο τεταγμένο περί την έκδοσιν της διοικητικής πράξεως». Βλ. Παπαχατζή, πιο πάνω, σελ. 616: «Ορισμένες προπαρασκευαστικές ενέργειες ή προπαρασκευαστικές 'μη εκτελεστές' ως επί το πλείστον πράξεις είναι απαραίτητο κατά τον νόμο να προηγηθούν υποχρεωτικά κι ύστερα να ακολουθήσει η έκδοση της νομικής διοικητικής πράξεως, είτε 'ειδική' ειναι αυτή η τελευταία είτε είναι κανονιστική. Σε τέτοια περίπτωση αποτελούν οι προπαρασκευαστικές πράξεις 'τύπους τεταγμένους περί την έκδοσιν της διοικητικής πράξεως'. Χωρίς δηλαδή την τήρηση τους δεν μπορεί η έκδοση αυτή να γίνει νομίμως».
………………………………………………………………………………………..
Λαμβάνουμε υπόψη τις πρόνοιες του πιο πάνω άρθρου 48(2) του Νόμου. Κατά την κρίση μας αυτό που έχει πρωταρχική σημασία δεν είναι η ταυτότητα του προσώπου ή οργάνου που υπογράφει την πρόταση για μετάθεση και την επιστολή με την οποία διαβιβάζεται η πρόταση αλλά η ταυτότητα του προσώπου ή οργάνου που έλαβε την απόφαση για υποβολή αιτιολογημένης πρότασης για μετάθεση υπαλλήλου. Η αρμοδιότητα για τη λήψη τέτοιας απόφασης ανήκει, σύμφωνα με τις ρητές επιταγές του άρθρου 48(2) του Νόμου στην αρμόδια αρχή - στον Υπουργό ο οποίος ενεργεί συνήθως μέσω του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου.
Στην παρούσα υπόθεση δεν υπάρχει πουθενά καταγραμμένη απόφαση της αρμόδιας αρχής - του Υπουργού ή του Γενικού Διευθυντή - για την μετάθεση της εφεσείουσας. Ούτε και είναι καταγραμμένη οποιαδήποτε απόφαση του Υπουργού ή του Γενικού Διευθυντή στην οποία να διατυπώνονται οι λόγοι οι οποίοι υπαγορεύουν την μετάθεση. Τονίζουμε ότι η αρμοδιότητα σε σχέση και με αυτή τη πτυχή της διαδικασίας - λόγοι που υπαγορεύουν την μετάθεση - ανήκει στην αρμόδια αρχή γιατί το άρθρο 48(2) του Νόμου ομιλεί για πρόταση της αρμόδιας αρχής δεόντως αιτιολογημένη.
Έχουμε κληθεί από τον ευπαίδευτο συνήγορο της Ε.Δ.Υ. να διασώσουμε την προσβαλλόμενη απόφαση γιατί,
(α) ο Λειτουργός κ. Παρέλλης έχει ενεργήσει ύστερα από οδηγίες και ότι «οι οδηγίες αυτές με δεδομένη και/ή εξυπακουόμενη την ιεραρχική δομή κάθε Υπουργείου έχουν σαν αφετηρία και/ή εκπηγάζουν από τον ανώτατο προϊστάμενο του συγκεκριμένου Υπουργείου δηλαδή τον Υπουργό Οικονομικών», και
(β) γιατί λειτουργεί το τεκμήριο της κανονικότητας, ότι δηλαδή η πρωτοβουλία ανήκε στον Υπουργό και την άσκησε μέσω του Γενικού Διευθυντή.
Η εισήγηση περί της εφαρμογής του τεκμηρίου της κανονικότητας έχει τις εξής προεκτάσεις:
(1) Ότι ο Υπουργός ή ο Γενικός Διευθυντής αποφάσισαν ότι η εφεσείουσα έπρεπε να μετατεθεί και ότι έπρεπε να υποβληθεί αιτιολογημένη πρόταση για την μετάθεση της.
(2) Ότι διατύπωσαν τους λόγους που υπαγορεύουν την μετάθεση.
(3) Ότι έθεσαν υπόψη του κ. Παρέλλη τους λόγους της μετάθεσης και του έδωσαν οδηγίες να ετοιμάσει και υπογράψει την σχετική πρόταση και να τη διαβιβάσει στην Ε.Δ.Υ..
Όλα τα πιο πάνω χωρίς να υπάρχει οποιαδήποτε απόφαση ή σχετικό σημείωμα από τον κατά νόμο υπεύθυνο για τη λήψη της απόφασης.
Έχει νομολογηθεί ότι τα διοικητικά όργανα πρέπει να τηρούν έγγραφες καταχωρίσεις (written records) των αποφάσεων τους. Αυτό επιβάλλεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης (Georghiades v. Republic (1966) 3 C.L.R. 252, 283, Medcon Construction and Others v. Republic (1968) 3 C.L.R. 535, 543, Kyprianou and Others (No. 2) v. Republic (1975) 3 C.L.R. 187).
Στην απουσία έγγραφης καταχώρισης που να επιβεβαιώνει ότι η απόφαση για τη μετάθεση έχει ληφθεί από το όργανο στο οποίο ο Νόμος έχει εναποθέσει την σχετική αρμοδιότητα θεωρούμε ότι το τεκμήριο της κανονικότητας των διοικητικών πράξεων δεν διαθέτει την εμβέλεια να ενδύει με τον μανδύα της νομιμότητας τα όσα χρειάζονται να συντελεσθούν για να διενεργηθεί νόμιμα μια μετάθεση - καταγράφονται στις παραγ. (1) - (3), πιο πάνω. Αντίθετη προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με καταστρατήγηση των αρχών της χρηστής διοίκησης οι οποίες υπαγορεύουν την τήρηση εγγράφων καταχωρίσεων το δε τεκμήριο της κανονικότητας θα προσέφερε ασυλία σε πράξεις αναρμοδίων οργάνων με τη δικαιολογία ότι είχαν ενεργήσει ύστερα από οδηγίες των αρμοδίων οργάνων.
Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι η πρόταση για μετάθεση έχει γίνει από αναρμόδιο όργανο.
………………………………………………………………………………………………..
Ακολουθεί πως η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί λόγω παράβασης του πιο πάνω τύπου και λόγω αναρμοδιότητας.
Για τους πιο πάνω λόγους η έφεση επιτυγχάνει με έξοδα. Η πρωτόδικη απόφαση παραμερίζεται. Η προσβαλλόμενη με την προσφυγή απόφαση ακυρώνεται στην ολότητά της….».
Στην πιο πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ημερομηνίας 25.6.2015 στις Αναθεωρητικές Εφέσεις 54/2014 και άλλες Ιωάννη Αδάμου και 1. Αγγέλας Ιωάννου, 2 Δημήτρη Καλογήρου και Κυπριακής δημοκρατίας, μέσω Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας, αποφασίστηκαν ομόφωνα και τα ακόλουθα, και πάλιν με δικές μου υπογραμμίσεις:
«……Η πρώτη πράξη δηλαδή της σύστασης της Εξεταστικής Επιτροπής για τη διεξαγωγή του γραπτού διαγωνισμού έχει, όπως πιο πάνω αναφέρθηκε, ως νομική βάση το άρθ.19 των περί Εξωτερικής Υπηρεσίας Κανονισμών (ΚΔΠ108/2006), ο οποίος σαφώς ομιλεί για διορισμό του Προέδρου και Μελών της Επιτροπής αυτής από τον Υπουργό Εξωτερικών. Πρόκειται για Επιτροπή που θα διεξάγει ειδικό διαγωνισμό για διορισμό ή προαγωγή σε οποιαδήποτε θέση στην Εξωτερική Υπηρεσία, η οποία και ανάγεται φυσικά στο Υπουργείο των Εξωτερικών.
Αυτή δε η ΚΔΠ108/06 έχει θεσπιστεί όχι κάτω από τον περί Δημοσίας Υπηρεσίας Νόμο (1/90) αλλά κατ’ εξουσιοδότηση του περί Εξωτερικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας (Ν.25(Ι)/2006), από τον οποίο προκύπτει ότι «Υπουργός» σημαίνει τον Υπουργό Εξωτερικών.
Δεν αμφιβάλλει κανείς ότι το τεκμήριο της νομιμότητας ή κανονικότητας θεμελιώθηκε πάνω στην ανάγκη να μην αποδεικνύονται όλες οι πτυχές και όλα τα στάδια μιας διοικητικής διαδικασίας, καθότι κάτι τέτοιο θα ήταν τυπολατρικό αφενός αλλά και εν πολλοίς αντιπαραγωγικό.
Ωστόσο, από την άλλη, εφόσον κάτι συγκεκριμένο αμφισβητείται, πρέπει η Διοίκηση να παρέχει τα ουσιαστικά στοιχεία που συνθέτουν την αρχή της νομιμότητας, ειδικά το νόμιμο της συγκρότησης ενός οργάνου που και θεμελιώδες είναι για σκοπούς χρηστής διοίκησης και ως θέμα δημοσίας τάξεως κρίνεται.
Οι εφεσείοντες έδωσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στο τεκμήριο αυτό, παράλληλα με την προώθηση της θέσης ότι είναι αρκετή η «προφορική απόφαση του διορισμού από τον Υπουργό».
Δεν μας βρίσκουν σύμφωνους οι θέσεις των ευπαιδεύτων συνηγόρων των εφεσειόντων.
Η πράξη διορισμού έπρεπε να είναι γραπτή και να είναι υπογεγραμμένη από τον Υπουργό Εξωτερικών, λόγω της σαφούς και ειδικής πρόνοιας του Νόμου. Η εμπλοκή του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εξωτερικών και σ΄άλλες πτυχές της διαδικασίας διορισμού επιτάσσει προφανώς την ειδική αυτή πρόνοια. Δεν μπορούσε λοιπόν να «περιθωριοποιηθεί» το θέμα σε ένα διορισμό που έγινε μεν από τον Υπουργό αλλά αυτή η πράξη δεν υπάρχει πουθενά απλώς υπονοείται ότι υπάρχει. Γι΄αυτό και δεν έχει αξία η επιστολή 1.9.09 που υποδείχθηκε από τους εφεσείοντες ως τόσο σημαντική. Περαιτέρω, η έγγραφη σημείωση, ακριβώς ως εκ του ατελέσφορου της διαδικασίας που ακολουθήθηκε, περιπλέκει τα πράγματα αφού δι΄αυτής, ως το πρωτόδικο Δικαστήριο διαπιστώνει, αυτός που διόρισε την Σ.Ε. είναι ο Γενικός Διευθυντής και όχι ο Υπουργός Εξωτερικών, ο οποίος είναι «απών» διαδικαστικά κατά πάντα χρόνο.
Όπως οι πάγιες αρχές Διοικητικού Δικαίου ορίζουν, μόνο «έγγραφος τύπος θεωρείται ότι κατοχυρώνει την ύπαρξη (της διοικητικής πράξης) και διασφαλίζει τη σαφήνεια του περιεχομένου της διοικητικής πράξης, ώστε και ο δικαστικός έλεγχος να είναι ευχερής και αποδοτικός» (βλ. Π.Δ.Δαγτόγλου «Γενικό Διοικητικό Δίκαιο» 5η έκδοση, σελ.321 κ.επ.).
Ισχύει εξάλλου εν προκειμένω πλήρως αυτό που επισημάνθηκε στην απόφαση Σβανάς ν. Δημοκρατίας (2011) 3 Α.Α.Δ. 576.
«Οι εφεσίβλητοι απέτυχαν να αποδείξουν την ύπαρξη σχετικής εξουσιοδότησης και συνεπώς απέτυχαν να αποδείξουν την αρμοδιότητα του οργάνου που απέρριψε την σχετική αίτηση του εφεσείοντα.
Έχει νομολογηθεί ότι τα διοικητικά όργανα πρέπει να τηρούν έγγραφες καταχωρήσεις των αποφάσεων τους. Αυτό επιβάλλεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης»
Η ανάγκη έγγραφης καταχώρησης της πράξης τονίστηκε ακόμη και στις υποθέσεις Georghiades v. Republic (1966)3 C.L.R. 252, Medcon Construction and others v. Republic (1968) 3 C.L.R. 535. Αν δε, υπήρχε ανάγκη ειδικής μεταβίβασης ή εκχώρησης αρμοδιότητας ή καταλληλότερης ύστερης εξουσιοδότησης, και πάλι, όπως ορθά επισημαίνει το πρωτόδικο Δικαστήριο, πρέπει να υπάρχει έγγραφη καταχώρηση αυτής.
Συμπνέουμε απόλυτα με τα λεχθέντα στην υπόθεση Κούτσιου ν. Δημοκρατίας (2001) 3 Α.Α.Δ. 987 στη σελ.994 όπου αναφέρεται:
«Αντίθετη προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με καταστρατήγηση των αρχών της χρηστής διοίκησης οι οποίες υπαγορεύουν την τήρηση εγγράφων καταχωρήσεων, το δε τεκμήριο της κανονικότητας θα προσέφερε ασυλία σε πράξεις αναρμοδίων οργάνων με τη δικαιολογία ότι είχαν ενεργήσει ύστερα από οδηγίες των αρμοδίων οργάνων.» …….»
Με βάση τα όσα έχω προαναφέρει και καθοδηγούμενος από την σχετική νομολογία (ανωτέρω), βρίσκω ότι δεν έχει αποδειχθεί από το ενώπιον μου έγγραφο υλικό η ύπαρξη απόφασης του (μόνου αρμόδιου) Υπουργού Εσωτερικών, με την οποία να έχει αποφασίσει επί της ιεραρχικής προσφυγής του αιτητή, ως πληροφορήθηκε ο αιτητής με την επιστολή ημερομηνίας 27.2.2014 προς αυτόν. Ως πολύ ορθά, κατά την άποψη μου, έχει επεξηγηθεί στην απόφαση στις Α.Ε. 54/20014 και άλλες (supra) δεν μπορεί να επενεργήσει το τεκμήριο κανονικότητας μίας διοικητικής πράξης προς την κατεύθυνση ύπαρξης τέτοιας απόφασης, εν απουσίας έγγραφης καταχώρισης τέτοιας απόφασης από τον Υπουργό Εσωτερικών.
Συνεπώς, όποιος άλλος έλαβε την εν λόγω απόφαση, είτε αυτός ήταν λειτουργός του Υπουργείου Εσωτερικών είτε ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εσωτερικών είτε άλλος, αναρμοδίως την έλαβε και, ως εκ τούτου, η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται λόγω αναρμοδιότητας του οργάνου που έλαβε αυτή.
Ενόψει του πιο πάνω ευρήματος μου, το οποίο άπτεται του θεμελίου της προσβαλλόμενης απόφασης, παρέλκει η εξέταση του υπό α) ανωτέρω στην παρούσα ισχυρισμού του αιτητή.
Η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται για τον προαναφερόμενο λόγο, με έξοδα 1350 Ευρώ υπέρ του αιτητή και εναντίον του καθ’ ου η αίτηση.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο