Supreme Court annuls lower court dismissal of compensation claim due to procedural error regarding time limits calculation.

Απόφαση 972 / 2025 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 972/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ελένη Κατσούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παναγιώτα Πασσίση, Κλεόβουλο -Δημήτριο Κοκκορό - Εισηγητή, Λεωνίδα Χατζησταύρου και Παναγιώτη Λυμπερόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 6 Μαΐου 2025, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνου Σοφουλάκη (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Χ. Α., για να δικάσει την αίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, περί αναιρέσεως της υπ'αριθμ. 463/2024 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Β' Βαθμού (Αναστολών) Αθηνών. Με κατηγορούμενο τον Α. Μ. του Σ., κάτοικο ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Ψάρρη.

Το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Β' Βαθμού (Αναστολών) Αθηνών, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου ζητεί τώρα την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 17-2-2025 και με αριθμό 9/2025 έκθεση αναίρεσης του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Σοφοκλή Λογοθέτη, η οποία συντάχθηκε ενώπιον της Γραμματέως του Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου Ν. Κ. και καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό ...

Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η έκθεση αναίρεσης και τον πληρεξούσιο δικηγόρο του κατηγορουμένου, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 505 παρ. 2 και 504 παρ. 1 ΚΠΔ προκύπτει ότι ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου μπορεί να ζητήσει την αναίρεση οποιασδήποτε απόφασης των δικαστηρίων της ουσίας, για όλους τους λόγους του άρθρου 510 παρ. 1 ΚΠΔ, μεταξύ των οποίων και αυτού του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' ΚΠΔ.

Στην προκειμένη περίπτωση εισάγεται προς συζήτηση η υπ' αριθ. 9/17-2-2025 έκθεση αναίρεσης του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, με την οποία ζητείται η αναίρεση της υπ' αριθ. 463/2024 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Β' βαθμού [Αναστολών] Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, λόγω εκπρόθεσμης άσκησής της, η υπ' αριθ. 65/23-9-2024 αίτηση του Α. Μ. του Σ., περί χορήγησης αποζημίωσης [άρθρα 535, 544 ΚΠΔ]. Η αίτηση αυτή αναίρεσης ασκήθηκε: α] νομότυπα, με δήλωση του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου στην γραμματέα του Αρείου Πάγου, για την οποία συντάχθηκε η ως άνω υπ' αριθ. 9/2025 σχετική έκθεση [άρθρα 505 παρ. 2, 504 παρ. 1 ΚΠΔ], β] εμπρόθεσμα, αφού η απόφαση καταχωρήθηκε καθαρογραμμένη στο ειδικό βιβλίο στις 28-1-2025 και η δήλωση έγινε στις 17-2-2025, εντός δηλαδή της νόμιμης προθεσμίας των τριάντα [30] ημερών [άρθρο 473 παρ. 1, 2, 3 και 507 ΚΠΔ, ΑΠ 886/2023, ΑΠ 720/2022] και γ] παραδεκτά, αφού ασκήθηκε από δικαιούμενο, στρέφεται κατά υποκείμενης στο ένδικο αυτό μέσο απόφασης και περιέχει νόμιμο λόγο αναίρεσης [άρθρα 464, 504, 505 παρ. 1, 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' ΚΠΔ]. Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω κατ' ουσίαν, με παρόντα τον αιτούντα δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 35 παρ. 1 ΚΠΔ <<Έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν από το Δημόσιο αποζημίωση: α] οι προσωρινά κρατηθέντες, που αθωώθηκαν αμετάκλητα με βούλευμα ή απόφαση δικαστηρίου, β] οι κρατηθέντες με καταδικαστική απόφαση, η οποία μετέπειτα εξαφανίσθηκε αμετάκλητα συνεπεία ενδίκου μέσου και γ] οι καταδικασθέντες και κρατηθέντες, που αθωώθηκαν με δικαστική απόφαση ύστερα από επανάληψη της διαδικασίας>>.

Κατά το άρθρο 536 του ίδιου Κώδικα << Το Δημόσιο δεν έχει υποχρέωση για αποζημίωση, αν εκείνος που καταδικάσθηκε ή κρατήθηκε προσωρινά έγινε από πρόθεση παραίτιος της καταδίκης ή της προσωρινής κράτησης, κατά δε το άρθρο 538 παρ. 1 και 2 ΚΠΔ <<1. Εκείνος που έχει δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση, υποβάλλει την αίτησή του στο ίδιο δικαστήριο ή δικαστικό συμβούλιο, που εξέδωσε την αθωωτική απόφαση ή βούλευμα ή εξαφάνισε την καταδικαστική απόφαση συνεπεία ενδίκου μέσου ... 2.

Η αίτηση υποβάλλεται γραπτά και παραδίδεται στον εισαγγελέα του αρμοδίου δικαστηρίου ή δικαστικού συμβουλίου μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία τριάντα [30] ημερών από το αμετάκλητο της απόφασης ή του βουλεύματος ή από την έκδοση της απόφασης επί της αιτήσεως για επανάληψη της διαδικασίας>>. Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι αίτηση για αποζημίωση μπορεί να υποβάλλει και εκείνος που κρατήθηκε με καταδικαστική απόφαση, η οποία μετέπειτα εξαφανίσθηκε αμετάκλητα συνεπεία ενδίκου μέσου, πρέπει δε να υποβληθεί μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία τριάντα [30] ημερών από το αμετάκλητο της απόφασης [ΑΠ 1118/2023].

Εξάλλου, από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι το Δημόσιο δεν έχει υποχρέωση για αποζημίωση, αν εκείνος που καταδικάσθηκε ή κρατήθηκε προσωρινά έγινε από πρόθεση παραίτιος της καταδίκης ή της προσωρινής κράτησης. Παραίτιος από πρόθεση, όρος ο οποίος διαφοροποιείται όχι μόνο λεκτικά αλλά και εννοιολογικά από εκείνον του υπαιτίου θεωρείται εκείνος που με την συμπεριφορά του, η οποία δεν είναι ανάγκη να χαρακτηρίζεται ως υπαίτια ή να θεμελιώνει οποιαδήποτε ενοχή, συνετέλεσε στην προσωρινή κράτηση ή την καταδίκη του, αποτέλεσμα το οποίο είτε επεδίωξε ο ίδιος, είτε το αποδέχθηκε ως ενδεχόμενο ή αναγκαίο [ΑΠ 1118/2023, ΑΠ 448/2014]. Για να αποκλεισθεί το δικαίωμα αποζημίωσης απαιτείται πάντως, να υφίσταται σχέση αιτίου και αποτελέσματος μεταξύ της συμπεριφοράς και της καταδίκης του μετέπειτα αθωωθέντος, ως πρόθεση δε μπορεί να θεωρηθεί μεταξύ άλλων ενεργειών και παραλείψεων του προσωρινώς κρατηθέντος ή καταδικασθέντος, η άρνηση απολογίας η ψευδής ομολογία, η ψευδής δήλωση κ.λπ. [ΑΠ444/2015]. Προϋπόθεση για τη θεμελίωση του δικαιώματος για αποζημίωση είναι να έχει εκτιθεί ολοκληρωτικά η ποινή από τον αιτούντα - αδίκως καταδικασθέντα, διότι ασφαλώς δεν δικαιούται αποζημίωσης ο καταδικασθείς του οποίου η ποινή ανεστάλη κατά τα άρθρα 99 επ. ΠΚ [ΑΠ 1118/2023].

Περαιτέρω, η κατά το άρθρο 535 ΚΠΔ αίτηση αποζημίωσης εκείνων που κρατήθηκαν και μετέπειτα αθωώθηκαν δεν αποτελεί ένδικο μέσο αλλά έκτακτη διαδικασία, η οποία έχει ως σκοπό την κάλυψη των υλικών και ηθικών ζημιών από την προσβολή του έννομου αγαθού της προσωπικής ελευθερίας εκείνου που κρατήθηκε προσωρινά ή καταδικάσθηκε σε πρώτο βαθμό ή στο εφετείο και εξέτισε εν όλω ή εν μέρει την ποινή και στη συνέχεια αθωώθηκε ή τιμωρήθηκε μετέπειτα με ποινή μικρότερης διάρκειας από αυτή που εξέτισε αρχικά. Παρά ταύτα και για την ταυτότητα του νομικού λόγου, πρέπει να γίνει δεκτό και για την εν λόγω αίτηση αποζημίωσης, αυτό που γίνεται δεκτό και για την έτερη έκτακτη διαδικασία που προβλέπεται στον ΚΠΔ, εκείνη της αίτησης επανάληψης της διαδικασίας, ότι εφόσον τούτο δεν είναι ασυμβίβαστο με την αίτηση αυτή, είναι επιτρεπτή η εφαρμογή ορισμένων από τις γενικές περί ενδίκων μέσων διατάξεις, μεταξύ των οποίων και η διάταξη του άρθρου 473 παρ. 4 ΚΠΔ, κατά την οποία, οι προθεσμίες για την άσκηση των ενδίκων μέσων κατά βουλευμάτων και αποφάσεων, καθώς και για την άσκηση οιονεί ενδίκων μέσων και ενδίκων βοηθημάτων αναστέλλονται κατά το χρονικό διάστημα από 1ης έως 31ης Αυγούστου.

Εξάλλου, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' ΚΠΔ, υπέρβαση εξουσίας, που ιδρύει τον από τη διάταξη αυτή προβλεπόμενο λόγο αναίρεσης, υπάρχει, όταν το δικαστήριο άσκησε δικαιοδοσία που δεν του παρέχεται από το νόμο ή έχει μεν τέτοια δικαιοδοσία, δεν συντρέχουν όμως οι όροι, οι οποίοι του παρέχουν την εξουσία να κρίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση ή, όταν αρνείται να ασκήσει δικαιοδοσία, η οποία του παρέχεται από το νόμο στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν και συντρέχουν οι απαιτούμενοι γι' αυτό κατά νόμο όροι. Στην πρώτη περίπτωση, που το δικαστήριο αποφασίζει κάτι, για το οποίο δεν έχει δικαιοδοσία, υπάρχει θετική υπέρβαση εξουσίας, ενώ στη δεύτερη περίπτωση, που παραλείπει να αποφασίσει κάτι, το οποίο υποχρεούται στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του, υπάρχει αρνητική υπέρβαση εξουσίας [ολΑΠ 3/2005, ΑΠ 65/2023]. Έτσι όταν το δικαστήριο προχώρησε στην απόρριψη της αίτησης αδίκως κρατηθέντος για αποζημίωση ως εκπροθέσμως ασκηθείσα, ενώ αυτή ασκήθηκε εμπροθέσμως, η απόφασή του υπόκειται σε αναίρεση για την αναιρετική πλημμέλεια της αρνητικής υπέρβασης εξουσίας.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης υπ' αριθ. 463/2024 απόφασης, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων β' βαθμού [Αναστολών] Αθηνών, απέρριψε ως απαράδεκτη, λόγω εκπρόθεσμης άσκησης, την υπ' αριθ. 65/23-9-2024 αίτηση του Α. Μ. του Σ., περί χορήγησης αποζημίωσης [άρθρα 535, 544 ΚΠΔ], με την ακόλουθη, κατά πιστή αντιγραφή από το σκεπτικό της, αιτιολογία: << Στην προκειμένη περίπτωση, η υπ' αριθ. 337/2024 απόφαση του Α' Πενταμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών εκδόθηκε στις 23-02-2023 και καθαρογράφηκε στις 28-6-2024.

Η προθεσμία δε ασκήσεως αναιρέσεως από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου [30 ημέρες], παρήλθε στις 28-7-2024. Πλην, όμως, η κρινόμενη αίτηση αποζημίωσης αδίκως κρατηθέντος ασκήθηκε στις 23-9-2024, ήτοι μετά την προβλεπόμενη ανατρεπτική προθεσμία των τριάντα [30] ημερών από το αμετάκλητο της παραπάνω απόφασης, μη αναστελλομένης της προθεσμίας κατά το χρονικό διάστημα από 1-31 Αυγούστου, σύμφωνα με τα ως άνω εκτεθέντα.

Κατ' ακολουθία, πρέπει η κρινόμενη αίτηση να απορριφθεί ως απαράδεκτη>>. Ακολούθως δε, το ως άνω Δικαστήριο απέρριψε την προαναφερθείσα αίτηση με το ακόλουθο διατακτικό: <<ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ ως απαράδεκτη την υπ' αριθ. 5/23.09.2024 αίτηση [αρ. πρωτ. 16341] του αιτούντος Μ. Α. του Σ., ο οποίος γεννήθηκε στις .../1981 στο Μεσολόγγι Αιτωλοακαρνανίας, κατοίκου ..., περί χορήγησης αποζημίωσης [άρθρα 535, 544 ΚΠΔ]>>.

Με τις παραδοχές αυτές, η υπ' αριθ. 337/2024 απόφαση του Α' Πενταμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών εκδόθηκε στις 23-2-2024 και καθαρογράφηκε στις 28-6-2024, η δε προθεσμία των τριάντα [30] ημερών, εντός της οποίας ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου είχε δικαίωμα να ασκήσει αναίρεση παρήλθε άπρακτη και συνεπώς την 28-7-2024 η ως άνω απόφαση κατέστη αμετάκλητη.

Όμως η αίτηση αποζημίωσης [άρθρα 535, 544 ΚΠΔ] που υπέβαλε ο Α. Μ. στις 23-9-2024, ήταν εμπρόθεσμη και υποβλήθηκε εντός είκοσι έξι [26] ημερών [29-31/7/2024 [3 ημέρες] και 1-23/9/2024 [23 ημέρες] από το αμετάκλητο της απόφασης [άρθρο 538 παρ. 2 ΚΠΔ], καθόσον σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, στην ανατρεπτική προθεσμία των τριάντα [30] ημερών για την υποβολή της αίτησης, δεν συνυπολογίζεται το χρονικό διάστημα από 1-31 Αυγούστου 2024.

Επομένως, το ως άνω Δικαστήριο, που με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αντί να κρίνει τυπικά δεκτή την αίτηση αποζημίωσης και να αποφανθεί επί της ουσίας, έκρινε αυτή εκπρόθεσμη και την απέρριψε ως απαράδεκτη, υπέπεσε στην πλημμέλεια του προβλεπόμενου από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' ΚΠΔ για υπέρβαση εξουσίας.

Μετά από αυτά, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη υπ' αριθ. 463/2024 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων β' βαθμού [Αναστολών] Αθηνών και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο που της εξέδωσε, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως [άρθρο 519 ΚΠΔ].

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 463/2024 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων β' βαθμού [Αναστολών] Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο που την εξέδωσε, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Ιουνίου 2025.

Και Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 30 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ