Administrative court partially allows appeal against expropriation order due to conflict of interest violation by decision-maker.
Legislator-Zusammenfassung
KI-generiertThe Administrative Court dismissed the applicants' claims regarding the adequacy of the expropriation study and the lack of prior hearing, finding the administrative body fulfilled its procedural duties. However, the court granted the appeal on the ground that a decision-maker with a familial relationship to the property owners participated in the expropriation decision, violating the strict principle of impartiality. Consequently, the challenged expropriation and enforcement orders were annulled, while other procedural objections were rejected.
Legislator-Regeste
KI-generiertArticles 23, 24, 28(1), (2) and 146 of the Constitution; The principle of impartiality is strict in administrative law, requiring the administration to appear as well as act correctly, and any participation of a decision-maker with a familial link to the affected parties renders the administrative act void.
Schlagwörter
KI-generiertZitierte Gesetzesbestimmungen
KI-generiertZitierte Rechtsprechung
KI-generiertVerwandte Entscheide
KI-generiertVolltext
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
DEMETRIOU AND OTHERS ν. REPUBLIC (1988) 3 CLR 91
Latonia Estate Ltd και Άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2001) 3 ΑΑΔ 672
Ράφτης Αντώνης ν. Kυπριακής Δημοκρατίας και Άλλων (2002) 3 ΑΑΔ 345
Παπαντωνίου Αντώνης ως συνδιαχειριστής της περιουσίας της Αθηνάς Παπαντωνίου και Άλλοι ν. Δήμου Λευκωσίας (Αρ. 1) (2010) 3 ΑΑΔ 122
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:206
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
Υπόθεση Αρ. 389/2012
14 Ιουλίου 2016
[Ε. ΜΙΧΑΗΛ, Δ.Δ.Δ.]
Αναφορικά με τα άρθρα 23, 24, 28(1), (2) και 146 του Συντάγματος
Μεταξύ
1. ΦΡΙΞΟΣ ΚΟΓΚΟΡΟΖΗΣ
2. ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΟΓΚΟΡΟΖΗΣ
Αιτητών
ΚΑΙ
1. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΥΧΟΥ
2. 3. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ
(α) ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
(β) ΕΠΑΡΧΟΥ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ
Καθ’ ων η Αίτηση
………………………….
Για αιτητές: κ. Χ. Καμπούρης για Kambouri & Gialeli LLC.
Για καθ’ ου η αίτηση 1: κα Χριστοδούλου για Απόστολο Ντορζή.
Για καθ’ ων η αίτηση 2: κα Ε. Γαβριήλ για Γενικό Εισαγγελέα.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Ε. Μιχαήλ, Δ.Δ.Δ.: Με την προσφυγή τους οι αιτητές ζητούν τις ακόλουθες θεραπείες:
«Α. Δήλωση του σεβαστού Δικαστηρίου, δια της οποίας να κηρύττει άκυρη και στερούμενη οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος, την απόφαση των Καθ’ ων η Αίτηση να εκδώσουν διάταγμα απαλλοτρίωσης του κτήματος με αρ. Τεμαχίου 641, Φ/Σχ. 28/53, στο χωριό Ευρύχου της επαρχίας Λευκωσίας, το οποίο δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 11/11/2011 με αρ. 4450, Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, αρ.947, η οποία κοινοποιήθηκε στους Αιτητές δια επιστολής ημερομηνίας 01/02/2012 και παραλήφθηκε από Αιτητές στις 06/02/2012.
Β. Απόφαση και/ή δήλωση του σεβαστού Δικαστηρίου δια της οποίας να κηρύττεται παράνομη και/ή άκυρη η πράξη των Καθ’ ων η Αίτηση να προβούν ταυτόχρονα σε αναγκαστική απαλλοτρίωση και σε επίταξη του κτήματος με αρ. Τεμαχίου 641, Φ/Σχ. 28/53, στο χωριό Ευρύχου της επαρχίας Λευκωσίας, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 11/11/2011, η απαλλοτρίωση με αρ. 4450, Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, αρ.947, η επίταξη με αρ. 4450, Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, αρ. 948.»
Οι αιτητές είναι εξ αδιαιρέτου ιδιοκτήτες κτήματος στην Ευρύχου. Ο καθ’ ου η αίτηση 1, ως απαλλοτριούσα αρχή, αποφάσισε στις 14.1.2008 όπως προχωρήσει σε απαλλοτρίωση μέρους του ακινήτου που ανήκει στους αιτητές για τη διάνοιξη δρόμου. Ακολούθως, ο καθ’ ου η αίτηση 1 απευθύνθηκε με επιστολή του ημερομηνίας 4.2.2008 στους καθ’ ων η αίτηση 2 ζητώντας τους να προχωρήσουν στις δέουσες ενέργειες για προώθηση της απαλλοτρίωσης.
Ακολούθησε η αποστολή επιστολών διαμαρτυρίας από τους αιτητές προς διάφορα όργανα και αρχές της Δημοκρατίας.
Οι καθ’ ων η αίτηση 2 προχώρησαν στην ετοιμασία των απαιτούμενων σχεδίων. Αφού ολοκληρώθηκαν τα σχέδια, οι καθ’ ων η αίτηση 2 δημοσίευσαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 23.4.2010 την ειδοποίηση απαλλοτρίωσης. Η δημοσίευση αυτή τοιχοκολλήθηκε επίσης σε περίοπτο μέρος του χωριού Ευρύχου.
Καμία ένσταση δεν ασκήθηκε κατά της ως άνω ειδοποίησης και συνεπώς, στις 17.9.2010 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας το Διάταγμα Έγκρισης Απαλλοτρίωσης.
Στις 12.11.2010 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας η Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης.
Αντίγραφο της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης στάλθηκε στους αιτητές με συστημένο ταχυδρομείο στις 15.12.2010 και παραλήφθηκε από τους αιτητές στις 21 και 20.12.2010 αντίστοιχα. Οι αιτητές με επιστολή μέσω του δικηγόρου τους ημερομηνίας 12.1.2011 υπέβαλαν ένσταση στους καθ’ ων η αίτηση 2 κατά της ως άνω γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης.
Οι καθ’ ων η αίτηση 2 με επιστολή τους ημερομηνίας 15.2.2011 απευθύνθηκαν στον καθ’ ου η αίτηση 1 πληροφορώντας τον ότι υποβλήθηκε ένσταση από τους αιτητές με την παράκληση όπως ο καθ’ ου η αίτηση 1 εξετάσει την εν λόγω ένσταση και ενημερώσει σχετικά τους καθ’ ων η αίτηση 2.
Ο καθ’ ου η αίτηση 1 σε συνεδρία του ημερομηνίας 11.4.2011 εξέτασε και απέρριψε την ένσταση των αιτητών και ενημέρωσε τους καθ’ ων η αίτηση 2 για το αποτέλεσμα με επιστολή του ημερομηνίας 4.5.2011.
Ακολούθησε επιστολή ημερομηνίας 30.5.2011 από την Επαρχιακή Διοίκηση Λευκωσίας προς τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών με την οποία ζητούν όπως το θέμα τεθεί ενώπιον της αρμόδιας Υπουργικής Επιτροπής στην οποία σύμφωνα με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 18.5.1994 εκχωρήθηκε η εξουσία για λήψη απόφασης επί ενστάσεων σε απαλλοτριώσεις και επιτάξεις. Στην εν λόγω επιστολή επισυνάπτεται, μεταξύ άλλων, και έκθεση λειτουργού της Επαρχιακής Διοίκησης Λευκωσίας με την οποία εισηγείται την απόρριψη της ένστασης.
Τελικά, εξετάστηκε από την Υπουργική Επιτροπή η οποία στις 9.11.2011 αποφάσισε την απόρριψή της. Λόγω του ότι στους διοικητικούς φακέλους που είχαν κατατεθεί στις διευκρινίσεις της υπόθεσης εντόπισα προσχέδιο της απόφασης αυτής, θεώρησα ορθό να προβώ σε επανάνοιγμα της υπόθεσης με σκοπό την προσκόμιση του διοικητικού φακέλου στον οποίο υπάρχει το τελικό πρακτικό. Κατά το επανάνοιγμα, οι καθ’ ων η αίτηση 2 κατέθεσαν τον διοικητικό φάκελο Τεκμήριο 2 στον οποίο εντοπίζεται το τελικό πρακτικό.
Στις 11.11.2011 δημοσιεύτηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης και το Διάταγμα Επίταξης.
Με επιστολή του ημερομηνίας 26.1.2012 προς τους καθ’ ων η αίτηση 2, ο αιτητής 1 αναφερόμενος στην ένσταση που υπέβαλε μέσω του δικηγόρου του διαμαρτυρήθηκε επειδή δεν είχε λάβει ακόμα καμία απάντηση.
Με επιστολή τους ημερομηνίας 27.1.2012 οι καθ’ ων η αίτηση 2 ενημέρωσαν τον δικηγόρο των αιτητών ότι η ένσταση που υπέβαλε εκ μέρους των αιτητών απορρίφθηκε και ότι τα διατάγματα απαλλοτρίωσης και επίταξης δημοσιεύτηκαν.
Με επιστολή τους ημερομηνίας 1.2.2012 οι καθ’ ων η αίτηση 2 απάντησαν στην επιστολή του αιτητή 1 ημερομηνίας 26.1.2012 ενημερώνοντας τον ταυτόχρονα για την έκβαση της ένστασής του.
Οι καθ’ ων η αίτηση εγείρουν προδικαστικές ενστάσεις των οποίων η εξέταση προέχει. Ο καθ’ ου η αίτηση 1 ισχυρίζεται ότι η προσφυγή ασκήθηκε εκπρόθεσμα. Την ίδια προδικαστική ένσταση είχαν εγείρει αρχικά και οι καθ’ ων η αίτηση 2 αλλά την απέσυραν μεταγενέστερα μέσω της γραπτής τους αγόρευσης.
Οι καθ’ ων η αίτηση 2 ισχυρίζονται επίσης ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη στον βαθμό που στρέφεται κατά των καθ’ ων η αίτηση 2 αφού αποκλειστική αρμοδιότητα για την έκδοση της προσβαλλόμενης πράξης έχει ο καθ’ ου η αίτηση 1.
Κατά λογική σειρά, προτεραιότητα εξέτασης έχει η προδικαστική ένσταση που εγείρει ο καθ’ ου η αίτηση 1 και αφορά το εκπρόθεσμο της προσφυγής.
Όπως προκύπτει από τα γεγονότα και το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου, οι αιτητές αφού έλαβαν γνώση της δημοσίευσης της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, υπέβαλαν την ένστασή τους. Οι καθ’ ων η αίτηση 2 με επιστολή τους ημερομηνίας 1.2.2012 ενημέρωσαν τους αιτητές ότι η ένσταση τους απορρίφθηκε με απόφαση που λήφθηκε στις 9.11.2011 και ότι προχώρησαν στη δημοσίευση των διαταγμάτων απαλλοτρίωσης και επίταξης στις 11.11.2011.
Όπως έχει κατ’ επανάληψη αποφασιστεί από τη νομολογία, η διαδικασία απαλλοτρίωσης είναι σύνθετη διοικητική ενέργεια. Ως τέτοια, μοναδική εκτελεστή και συνεπώς προσβαλλόμενη πράξη αποτελεί η τελική δηλαδή το διάταγμα απαλλοτρίωσης. Το διάταγμα απαλλοτρίωσης δημοσιεύτηκε στις 11.11.2011.
Εντούτοις, σε περιπτώσεις όπου υποβλήθηκε ένσταση κατά της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, η προθεσμία άσκησης προσφυγής εκκινεί με τη λήψη απάντησης στην ένσταση, αφού η προσδοκία αυτή συνδέεται με την υποχρέωση που απορρέει από το Άρθρο 29 του Συντάγματος (βλ. Αντώνης Παπαντωνίου κ.ά. ν. Δήμου Λευκωσίας (Αρ.1) (2010) 3 Α.Α.Δ. 122).
Συνεπώς, η προδικαστική ένσταση του καθ’ ου η αίτηση 1 απορρίπτεται.
Έπεται η εξέταση της προδικαστικής ένστασης που εγείρουν οι καθ’ ων η αίτηση 2. Με βάση τα γεγονότα ενώπιόν μου, δεν μπορώ να συμφωνήσω με την εισήγηση των καθ’ ων η αίτηση 2 ότι η εμπλοκή τους ήταν απλή και τυπική. Όπως προκύπτει από το πρακτικό της Υπουργικής Επιτροπής, η αρμοδιότητα που ασκεί η εν λόγω επιτροπή επί οιασδήποτε ενστάσεως είναι αποφασιστικής σημασίας και είναι μετά από την λήψη αυτής της απόφασης που εκδόθηκαν τα διατάγματα απαλλοτρίωσης και επίταξης.
Συνεπώς απορρίπτεται και αυτή η προδικαστική ένσταση και προχωρώ με την εξέταση της ουσίας.
Οι αιτητές προβάλλουν τους εξής λόγους ακύρωσης:
- Η διοίκηση ενήργησε χωρίς τη δέουσα έρευνα αφού δεν διενεργήθηκε μελέτη και δεν εξυπηρετείται το δημόσιο συμφέρον.
- Η απόφαση των καθ’ ων η αίτηση να απορρίψουν την ένσταση των αιτητών στερείται αιτιολογίας.
- Πάσχει η σύνθεση του καθ’ ου η αίτηση 1 αφού κατά τη λήψη της απόφασής τους στις 14.1.2008 συμμετείχε μέλος που συνδέεται με επηρεαζόμενο.
- Παραβιάστηκε το δικαίωμα σε προηγούμενη ακρόαση.
Όπως έχει νομολογηθεί, η διαδικασία, ο τρόπος και η μορφή της έρευνας που θα ακολουθηθεί εξαρτάται από την κάθε περίπτωση και ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης στην οποία ανήκει και το καθήκον για την τελική εκτίμηση των περιστατικών και τη λήψη απόφασης. Η επάρκεια της έρευνας κρίνεται με βάση τη συλλογή και διερεύνηση κάθε ουσιώδους στοιχείου ή γεγονότος που σχετίζεται με το υπό εξέταση θέμα (Ράφτης ν. Δημοκρατίας κ.ά. (2002) 3 Α.Α.Δ. 345).
Η επιλογή γης, η προώθηση της απαλλοτρίωσης και η κρίση της αρμόδιας αρχής αναφορικά με την αναγκαιότητα του έργου αποτελούν θέματα κατ’ εξοχήν διοικητικά στα οποία δεν επεμβαίνει το Δικαστήριο. Η υποχρέωση, όμως, της απαλλοτριούσας αρχής να έχει στη διάθεση της ολοκληρωμένη μελέτη αναφορικά με το υπό απαλλοτρίωση ακίνητο πριν προχωρήσει στη λήψη απόφασης, υπάρχει.
Όπως αναφέρθηκε στην υπόθεση Latomia Estate Ltd κ.ά. ν. Δημοκρατίας (2001) 3 Α.Α.Δ. 672:
«Έχει νομολογιακά καθιερωθεί ότι η Απαλλοτριούσα Αρχή δεν προχωρεί στη λήψη της απόφασης για απαλλοτρίωση παρά μόνο αφού προβεί στην εξέταση των σχεδίων του έργου που προσδιορίζουν τη φύση, την έκταση και τις ανάγκες του έργου για το οποίο διενεργείται η απαλλοτρίωση. Τα πιο πάνω πλαίσια υπαγορεύουν την ύπαρξη μιας ολοκληρωμένης μελέτης.»
Από το περιεχόμενο των διοικητικών φακέλων που κατατέθηκαν, οι οποίοι οφείλω να πω κατατέθηκαν μόνο από τους καθ’ ων η αίτηση 2 και κανένας από τον καθ’ ου η αίτηση 1, δεν διαπιστώνω ανεπάρκεια στην έρευνα που διενεργήθηκε. Ο καθ’ ου η αίτηση 1, όπως προκύπτει από τα πρακτικά ημερομηνίας 14.1.2008, έλαβε την απόφαση για απαλλοτρίωση σύμφωνα με τον προτεινόμενο σχεδιασμό του Τμήματος Πολεοδομίας & Οικήσεως.
Δεδομένου ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης ήταν η διάνοιξη δρόμου και προς τον σκοπό αυτό ετοιμάστηκαν σχέδια από το Τμήμα Πολεοδομίας & Οικήσεως, θεωρώ ότι ο καθ’ ου η αίτηση 2 επιτέλεσε την υποχρέωση του για μελέτη του θέματος και συνεπώς ο λόγος ακύρωσης απορρίπτεται.
Απορρίπτεται και ο δεύτερος λόγος ακύρωσης που προβάλλουν οι αιτητές και αφορά την έλλειψη αιτιολογίας της απόφασης για απόρριψη της ένστασής τους. Οι καθ’ ων η αίτηση 2 στις παραγράφους (γ) μέχρι (ζ) της απόφασής τους αναλύουν και επεξηγούν με επάρκεια τους λόγους απόρριψης της ένστασης.
Σχετικός με τον πιο πάνω λόγο είναι και ο λόγος ακύρωσης που προβάλλουν οι αιτητές και αφορά την παραβίαση της αρχής προηγούμενης ακρόασης. Ο λόγος αυτός αναπόφευκτα απορρίπτεται ως ανεδαφικός αφού δίδεται το δικαίωμα σε οιονδήποτε επηρεαζόμενο να υποβάλει ένσταση και να προβάλει τους λόγους επί των οποίων την στηρίζει. Όπως αποφασίστηκε στη Lavrentios Demetriou v. Republic (1988) 3 C.L.R. 91 δεν είναι επιθυμητό να παίρνουν δικαστική μορφή οι καθαρά διοικητικές διαδικασίες.
Εξετάζοντας τον εναπομείναν λόγο ακύρωσης που προβάλλουν οι αιτητές και αφορά τη συμμετοχή μέλους στη συνεδρία του καθ’ ου η αίτηση 1 ο οποίος σχετίζεται συγγενικά με ιδιοκτήτες του υπό απαλλοτρίωση ακινήτου, κρίνω ότι ευσταθεί. Η αρχή της αμεροληψίας είναι αυστηρή και πρέπει κατά την παραγωγή μίας διοικητικής πράξης, η διοίκηση όχι μόνο να ενεργεί σωστά αλλά να φαίνεται και ότι ενεργεί σωστά. Δεν είναι αναγκαίο να αποδειχτεί ότι η απόφαση που λήφθηκε ήταν πράγματι μεροληπτική. Παράβαση της αρχής αυτής, οδηγεί αναπόφευκτα σε ακύρωση. Η συμμετοχή του συγκεκριμένου μέλους κατά την λήψη της απόφασης για απαλλοτρίωση είναι ανεπίτρεπτη.
Για τον πιο πάνω λόγο, η προσφυγή επιτυγχάνει με €1.300 έξοδα πλέον Φ.Π.Α. υπέρ των αιτητών και εναντίον των καθ’ ων η αίτηση τα οποία θα καταβληθούν εξ ημισείας. Οι προσβαλλόμενες αποφάσεις ακυρώνονται.
Ε. Μιχαήλ,
Δ.Δ.Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο