Supreme Court dismisses dismissal of proceedings due to lack of statutory criteria for social harm assessment.

WYROK Z DNIA 28 CZERWCA 2005 R.

WA 14/05

Sąd, wydając orzeczenie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1

pkt 3 k.p.k., powinien odnieść się do określonych ustawowo w art. 115 § 2 k.k.

kryteriów oceny społecznej szkodliwości czynu i w nawiązaniu do nich

wykazać, dlaczego uznał, że przypisany oskarżonemu czyn charakteryzował się

znikomym stopniem społecznej szkodliwości.

Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. B. Rychlicki, E. Matwijów.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Żak.

Sąd Najwyższy w sprawie mjr. rez. Stanisława S., oskarżonego o popełnienie

przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 233 § 6 k.k., po

rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 28 czerwca 2005 r. apelacji,

wniesionej na niekorzyść przez prokuratora od wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w W. z dnia 13 grudnia 2004 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie:

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. na

podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zb. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. umorzył postępowanie

karne wobec mjr. rez. Stanisława S. o trzy czyny wyczerpujące znamiona występku

określonego w art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k.

Apelację od tego orzeczenia wniósł prokurator i zarzucając:

– obrazę prawa materialnego, art. 1 § 2 k.k., polegającą na przyjęciu, że

zarzucane oskarżonemu występki nie stanowią przestępstwa, gdyż ich społeczna

szkodliwość jest znikoma, oraz

– obrazę prawa procesowego, art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., przez

„nieuwzględnienie zawartych w nim unormowań w uzasadnieniu wyroku, co nie

pozwoliło na prześledzenie toku rozumowania sądu pierwszej instancji

prowadzącego do umorzenia postępowania w trybie art. 1 § 2 k.k. ...”,

postulował uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu środka odwoławczego wskazano, że sąd, uznając pierwszy z

przypisanych czynów za znikomo społecznie szkodliwy, błędnie ocenił go w

kontekście art. 295 k.k., bowiem przepis ten dotyczy zupełnie innej instytucji

prawnej, zaś generalnie, że w ogóle nie odniósł się do art. 115 § 2 k.k., który to

przepis określa kryteria oceny społecznej szkodliwości czynu.

W dalszej części wywodu prokurator wskazał, jakie – jego zdaniem –

okoliczności czynów przemawiały za brakiem podstaw do uznania ich za znikomo

społecznie szkodliwe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacja jest zasadna.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku – w części dotyczącej podstaw prawnych

rozstrzygnięcia – nawet w minimalnym stopniu nie spełniało wymogów

określonych w art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k., a to z kolei uniemożliwiało

przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

Brak rzeczywistych argumentów przemawiających za uznaniem przypisanych

oskarżonemu czynów jako znikomo społecznie szkodliwe sprawił, że Sąd

Najwyższy, działający jako sąd drugiej instancji, nie był w stanie merytorycznie

ustosunkować się do zarzutów apelacji. Musiałby zatem dokonywać samodzielnej

oceny czynów i wypowiadać się, czy stanowią, czy też nie stanowią one

przestępstwa, co przecież byłoby zaprzeczeniem istoty postępowania

odwoławczego.

W świetle tych okoliczności, zdaniem Sądu Najwyższego, zaistniała dostateczna

przyczyna uzasadniająca uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zasadnicze powody takiego rozstrzygnięcia są następujące.

Sąd pierwszej instancji uzasadniając wyrok posłużył się, nie wiadomo dlaczego,

argumentami powoływanymi przy wymiarze kary, wymienił bowiem okoliczności

obciążające i łagodzące, „których dopatrzył się w przestępnym postępowaniu

oskarżonego”.

Odnosząc się wprost do oceny stopnia społecznej szkodliwości czynów, w

przypadku pierwszego z nich powołał art. 295 § 1 k.k., który to przepis reguluje

szczególną podstawę do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet

odstąpienia od jej wymierzenia, zaś w przypadku dwóch dalszych swoje rozważania

ograniczył do niezbyt klarownej, jednozdaniowej, konstatacji, że „uzyskanie przez

oskarżonego (...) kwatery stałej (...) nie było (...) świadczeniem zupełnie mu

nienależnym, a stanowiło przejaw niezasadnego (...) innym rodzajowo sposobem

zaspokojenia należnych mu od wojska słusznych roszczeń mieszkaniowych,

zrealizowanych w wyniku przestępnego postępowania oskarżonego (...)”.

Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku, której kwintesencję powołano

wyżej, upoważnia Sąd Najwyższy do stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji nie

widział różnicy w przytaczaniu okoliczności, które należy mieć na względzie przy

wymiarze kary i przy rozstrzyganiu o umorzeniu postępowania z uwagi na znikomą

społeczną szkodliwość przypisanych czynów. Przekonującym tego dowodem jest

fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ogóle nie nawiązano do treści art.

115 § 2 k.k., który definiuje kryteria oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu.

Należy podkreślić, że przepis ten umieszczony został w „słowniczku wyrażeń

ustawowych”, a więc zawarte w nim definicje mają charakter wiążący (definicje

legalne), a ich nieprzestrzeganie stanowi naruszenie ustawy.

W podsumowaniu stwierdzić należy, że sąd wydając orzeczenie o umorzeniu

postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. powinien – na tle konkretnej

sprawy – odnieść się do określonych ustawowo w art. 115 § 2 k.k. kryteriów oceny

społecznej szkodliwości czynu i w nawiązaniu do nich wykazać, dlaczego uznał, że

przypisany oskarżonemu czyn charakteryzował się znikomym stopniem społecznej

szkodliwości.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien zatem dokonać oceny

czynów zarzucanych oskarżonemu według kryteriów wskazanych w art. 115 § 2

k.k. Należy też podkreślić, że skoro rozstrzygnięcie sądu dotyczące strony

faktycznej orzeczenia nie było kwestionowane, a więc nie budziło ono wątpliwości,

to przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pełni uzasadnione będzie skorzystanie z

uprawnień, które przewiduje art. 442 § 2 k.p.k.