Supreme Court quashes tax crime verdict due to procedural defect in investigation form affecting appeal proceedings.

V KK 395/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Dziergawka (przewodniczący)‎SSN Stanisław Stankiewicz‎SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca)Protokolant Katarzyna Wełpa przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach delegowanego do Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza‎w sprawie B. S.‎skazanego za przestępstwo z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. i in.,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 lutego 2026 r.‎kasacji wniesionych przez obrońcę skazanego i pełnomocnika interwenienta‎od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku‎z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt V Ka 713/24,‎utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Żyrardowie‎z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 389/22, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego B.

S. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Płocku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. [J.J.] Stanisław Stankiewicz Anna Dziergawka Ryszard Witkowski UZASADNIENIEAktem oskarżenia z 31 maja 2022 r., wniesionym przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, B. S. zarzucono popełnienie dwóch czynów z art. 107 §1 k.k.s., to jest urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w dniu 22 marca 2019 r. w lokalu przy ulicy […] w Ż. oraz w dniu 11 czerwca 2019 r. w lokalu przy ulicy […] w B.Sąd Rejonowy w Żyrardowie wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. w sprawie ‎II K 389/22 uznał oskarżonego B.

S. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, z tym że przyjął, że czyny te stanowią ciąg przestępstw skarbowych z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. i za ten ciąg przestępstw wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny ‎w wysokości 150 stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 150 złotych każda. Kara pozbawienia wolności została warunkowo zawieszona na okres‎3 lat próby z obowiązkiem informowania Sądu o przebiegu okresu próby co ‎6 miesięcy.Obrońca oraz pełnomocnik interwenienta złożyli od powyższego wyroku apelację.Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z 18 lutego 2025 r. w sprawie V Ka 713/24 zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, a oskarżonego zwolnił od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, którymi obciążył Skarb Państwa.Kasacja od powyższego wyroku wywiedziona została przez obrońcę skazanego oraz pełnomocnika interwenienta F.

Sp. z o.o. w W., którzy w środku zaskarżenia podnieśli zarzut rażącej obrazy przepisów prawa, które miały istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, przez naruszenie art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. w zw. z art. 155 § 1 i § 2 k.k.s. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. polegającą na wniesieniu aktu oskarżenia przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, podczas gdy postępowanie przygotowawcze winno być prowadzone w formie śledztwa, a zatem w ocenie obrońcy i pełnomocnika interwenienta akt oskarżenia powinien zostać zatwierdzony i wniesiony do sądu przez prokuratora, co powoduje, iż w niniejszej sprawie zaistniał brak skargi uprawnionego organu, co stanowi bezwzględną podstawę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz naruszenie art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 449 § 2 k.p.k. w zw. z art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. polegającego na rozpoznaniu sprawy przez sąd odwoławczy w składzie jednoosobowym, podczas gdy przyjęta przez Sąd I instancji kwalifikacja prawna czynu (zawierająca obostrzenie z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s., a zatem sprawy, w której winno być prowadzone śledztwo) obligowała do rozpoznania sprawy odwoławczej w składzie trzech sędziów, a zatem doszło do rozpoznania sprawy w składzie nienależycie obsadzonym, co stanowi bezwzględną podstawę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Podnosząc powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z 18 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. akt V Ka 713/24 ‎i poprzedzającego go wyroku Sadu Rejonowego w Żyrardowie z 13 kwietnia 2024 r. ‎w sprawie o sygn. akt II K 389/22 w całości i umorzenie postępowania karnego ‎w sprawie, a alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniesione kasacje okazały się nie tylko dopuszczalne, ale i zasadne.

Oskarżonemu wymierzona została kara wolnościowa, ale w realiach niniejszej sprawy podniesione zostały zarzuty odwołujące się do bezwzględnych przyczyn odwoławczych, co mieści się w dopuszczalnych podstawach kasacyjnych (art. 523 ‎§ 2 i 4 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Jednocześnie rację mają skarżący w tym, ‎iż zastosowanie w rozstrzygnięciu sądu w I instancji nadzwyczajnego obostrzenia kary przewidzianego w art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s., wykluczającego prowadzenie postępowania przygotowawczego w formie uproszczonej (art. 325 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), obligowało sąd odwoławczy do orzekania w składzie trzech sędziów (art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), nawet jeżeli postępowanie przygotowawcze, w świetle kwalifikacji czynu przyjętej w akcie oskarżenia mogło toczyć w formie dochodzenia (zob. wyrok SN z 13 lipca 2002 r. sygn. akt III KK 240/22).

Zmiana kwalifikacji powoduje, iż te same względy gwarancyjne, które statuują w art. 449 § 2 k.p.k. wyjątek od zasady z art. 29 § 1 k.p.k. wymagają ze względu na wagę przestępstwa, by sprawa o takie przestępstwo była rozpoznana w składzie powiększonym, zgodnym z zasadą ogólną. Wydanie zaskarżonego wyroku w składzie jednoosobowym stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 29 § 1 k.p.k. w postaci sądu nienależycie obsadzonego – w składzie niewłaściwym pod względem liczbowym.Natomiast odnosząc się do zarzutu zaistnienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, opisanej w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s., to Sąd Najwyższy nie podziela tego stanowiska.W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż żaden z sądów orzekających ‎w niniejszej sprawie nie zanegował kompetencji finansowego organu postępowania przygotowawczego do wniesienia w niniejszej sprawie aktu oskarżenia.

Analizując trafność tego stanowiska, w dalszej kolejności na uwadze mieć należy, iż postępowanie przygotowawcze w niniejszej sprawie prowadzone było w formie dochodzenia, które nie było objęte nadzorem prokuratora. W takim układzie procesowym niewątpliwie organ finansowy postępowania przygotowawczego był uprawniony do samodzielnego wniesienia i popierania przed sądem aktu oskarżenia. Zaznaczyć należy również, iż przyjęta w akcie oskarżenia kwalifikacja prawna czynów zarzuconych oskarżonemu, na etapie wszczęcia postępowania sądowego nie wykluczała prowadzenia postępowania przygotowawczego w formie dochodzenia.

W szczególności ani w opisie czynów, ani w akcie oskarżenia nie wskazano, iż ustalenia faktyczne wskazują na to, iż czyny kwalifikowane jako przestępstwa skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. popełnione zostały w warunkach z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. Oceny tej nie zmienia późniejsze ustalenie, iż czyny te stanowią ciąg przestępstw i towarzysząca temu adekwatna zmiana opisu czynów. Legalność formy postępowania przygotowawczego ustalana jest według stanu sprawy w chwili jego wszczęcia, prowadzenia postępowania i wniesienia aktu oskarżenia, a nie ex ante późniejszej oceny sądu.

Sąd bowiem zgodnie z samodzielnością jurysdykcyjną jest wyłącznym dysponentem każdej skargi, z chwili wszczęcia postępowania sądowego, które inicjuje wniesienie skargi i nie jest związany ani opisem czynów, ani oceną prawną zdarzeń, będących przedmiotem postępowania, wskazaną w akcie oskarżenia. Wiąże go jedynie zdarzenie historyczne opisane w zarzucie. Sąd może zmienić opis czynu i kwalifikację prawną, o ile tożsamość czynu zostanie zachowana, uprzedzając o tym strony. Przed jej wniesieniem pełną autonomię w zakresie opisu czynów, kwalifikacji prawnej i konstrukcji skargi zasadniczej zachowuje oskarżyciel.

Przejawia się ona w samodzielnym kształtowaniu przebiegu postępowania przygotowawczego, decydowaniu o jego kierunkach oraz ostatecznym rozstrzygnięciu o zasadności oskarżenia. Należy pamiętać, iż przyjęta forma postępowania przygotowawczego determinuje zakres kompetencji przynależnych organom niebędącym prokuratorem, a konsekwencją niedochowania niewłaściwej formy stanowi obrazę przepisów postępowania. Winna być zatem usuwana w trybie art. 438 § 2 k.p.k., a na etapie wszczęcia postępowania sądowego w trybie art. 344a k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. (zob.

P. Kardas [w:] Kodeks karny skarbowy. Komentarz do art. 155 Kodeksu karnego skarbowego, red. P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, WKP 2017, teza 16). Podkreślenia wymaga, iż w realiach niniejszej sprawy takiego uchybienia na tym etapie postępowania karnego nie stwierdzono. Niemniej jednak poczynione przez sąd a quo ustalenia, odzwierciedlone w wyroku skazującym, miały wpływ na dalszy sposób procedowania, którego nieadekwatność proceduralna na etapie postępowania odwoławczego skutkowała zaistnieniem wskazanego na wstępie uchybienia.

Procedując powtórnie Sąd Okręgowy w Płocku, będąc związany wskazaniami ‎i zapatrywaniami prawnymi Sądu Najwyższego (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 ‎§ 3 k.p.k.) oraz zobowiązanym do respektowania obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego, przeprowadzi rzetelną kontrolę odwoławczą zarzutów podniesionych w apelacji i w sposób w pełni analityczny odniesie się do nich ‎w uzasadnieniu wyroku (oczywiście o ile zajdzie ustawowa konieczność jego sporządzenia).Na zakończenie trzeba dodać, że z uwagi na treść sentencji wyroku Sądu Najwyższego, nie było podstaw do zamieszczania w tym wyroku rozstrzygnięcia ‎o kosztach procesu.

Tego rodzaju rozstrzygnięcie zamieszcza się jedynie w wyroku kończącym postępowanie (art. 626 § 1 k.p.k.). Takiej cechy nie ma wyrok Sądu Najwyższego uchylający zaskarżone orzeczenie i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania.Z wszystkich wyżej omówionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku. [J.J.][r.g.]