Supreme Court dismisses appeal allowing judge exclusion due to institutional impartiality concerns regarding KRS nomination. The court ruled that the judge's appointment via the KRS raises valid doubts about institutional impartiality under EU and ECHR standards, necessitating his removal from the case to ensure the defendant's right to an independent and impartial tribunal. While the judge's personal bias was not the primary issue, the procedural method of his nomination created a legitimate fear of violating constitutional and international guarantees of judicial independence and impartiality. The court emphasized that the specific circumstances of the nomination process, rather than personal animosity, were the decisive factor in granting the request to exclude the judge from the proceedings.

V KK 272/22 POSTANOWIENIE Dnia 26 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 26 stycznia 2024 r.‎wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego M. T.‎o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt V KK 272/22.

UZASADNIENIE

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego M. T. wystąpił, na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. z wnioskiem o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Antoniego Bojańczyka od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt V KK 272/22. Uzasadniając wniosek podniósł, że powołanie Sędziego Antoniego Bojańczyka do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego nastąpiło w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na podstawie nowelizacji z dnia 8 grudnia 2017 r., w odniesieniu do sędziego objętego wnioskiem, pozwala w aspekcie prawnym i instytucjonalnym na sformułowanie domniemania braku bezstronności, co potwierdzone zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22.

Zgodnie z tą uchwałą istnieje podstawa do przyjęcia, że każdy sędzia Sądu Najwyższego nominowany w procedurze przed nową KRS nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo Sąd z jego udziałem nosi przymiot nienależnego obsadzenia w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Pełnomocnik powołał się również na okoliczności dotyczące oskarżyciela posiłkowego, który jest synem X. Y., który – w chwili składania wniosku przez pełnomocnika – jako przedstawiciel opozycji, a obecnie już jako […] – otwarcie wypowiada się o potrzebie likwidacji obecnej KRS.

Ta okoliczność może sprawiać, że w opinii publicznej mogą powstać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności SSN Antoniego Bojańczyka. W końcowej części wniosku pełnomocnik stwierdził, że w badanej sprawie zachodzi przesłanka z art. 41 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek obrońcy jest zasadny.Przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu.

W takim razie wykładnia wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową kontrolę, czy w danej sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu niezależności i bezstronności sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., V KO 37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez ustawodawcę instytucją procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie w sprawie, która dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd.

Konsekwentnie, jak w tymże postanowieniu, również m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie U 2/20, należy opowiedzieć się za aktualnością mającą moc zasady prawnej i wiążącą każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21).

W jej pkt 1. stwierdzono, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3)”. Należy również, potwierdzając myśl o związaniu sądów krajowych interpretacją EKPC przyjętą przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, przywołać – podobnie jak we wspomnianych judykatach Sądu Najwyższego – wyrok tego Trybunału z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), w którym stwierdzono, że z uwagi na udział w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

Celowe będzie nadmienić, że tak postanowienie V KO 37/22, jak i uchwałę I KZP 2/22 Sąd Najwyższy podjął po wydaniu w dniu 10 marcu 2022 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/21, dotyczącego zgodności z Konstytucją RP art. 6 ust. 1 EKPC. W pkt 2. wymienionej uchwały zanegowano spełnianie standardu bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., a w uzasadnieniu wskazano, że „jako bezskuteczną i sprzeczną z prawem Unii postrzegać należy praktykę Trybunału Konstytucyjnego, której skutkiem miałoby być ograniczenie prawa sądów do badania bezstronności sędziów i należytej obsady sądów, w tym w oparciu o normy art. 41 k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.” Wymaga podkreślenia, że autor wniosku wątpliwości co do bezstronności sędziego Antoniego Bojańczyka powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, sygnalizuje nie w aspekcie personalnym, ale w aspekcie instytucjonalnym, co trudno odrzucić, mając na uwadze wspomniany szeroki aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, powołane wcześniej (i to tylko przykładowo spośród innych) judykaty, jak też argumentację przedstawianą w piśmiennictwie prawniczym [m.in.

J. Giezek, Zarys modelowego ujęcia bezstronności sędziego w aspekcie instytucjonalnym; P. Kardas, Instytucjonalne aspekty bezstronności sędziego. O proceduralnych podstawach i sposobach rozpoznawania wniosków dotyczących wyłączenia sędziego z uwagi na brak instytucjonalnych gwarancji bezstronności – oba opracowania (w:) P. Wiliński, R. Zawłocki (red.), Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, Warszawa 2022]. Nie odrzucając argumentacji przedstawionej we wniosku, należało się odnieść ze zrozumieniem do starania pełnomocnika, by sprawę rozpoznał sąd instytucjonalnie bezstronny, za czym przemawia też potrzeba zapobieżenia wystąpieniu skutków wyrażonych w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz ewentualnej skardze strony do ETPC, której wysoce prawdopodobne uwzględnienie stwarzałoby podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k., jak też prowadziłoby do odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa.

Jedyną możliwością usunięcia wyżej omówionych, uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczą sędziowie wobec których w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oraz w piśmiennictwie formułowane są rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt V KK 272/23.

Dodać należy, że okoliczności związane z rodzinnymi powiązaniami oskarżyciela posiłkowego nie miały – wobec powyższych okoliczności – zasadniczego znaczenia, ale wzmacniają one wniosek o istnieniu podstaw do wyłączenia SSN Antoniego Bojańczyka od rozpoznania tej sprawy.Kierując się powołanymi względami orzeczono jak w części dyspozytywnej.[PGW] [ał]