Supreme Court dismisses appeal on litigation costs, ruling that free legal aid does not justify cost exemption.

Sygn. akt V CZ 91/10

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSA Maria Szulc

w sprawie z powództwa T. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Archiwum Państwowemu w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 stycznia 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego za drugą instancję zawarte w wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 29 czerwca 2010 r.,

oddala zażalenie oraz wniosek o zwrot kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda

od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego powództwo o zasądzenie od

strony pozwanej kwoty 7 900 zł.

Oddalając apelację Sąd drugiej instancji zasądził od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 600 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego

wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz

odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. i nie

obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Wskazał, że zasadą jest

przewidziana w art. 98 k.p.c. odpowiedzialność strony za wynik procesu. Powód

wytaczając powództwo oraz składając apelację od niekorzystnego dla niego wyroku

powinien był liczyć się z możliwością przegrania sprawy i koniecznością zwrócenia

stronie pozwanej kosztów, które musiała ona wyłożyć na podjęcie celowej obrony

swych praw. Fakt, że Sąd pierwszej instancji zastosował art. 102 k.p.c. i nie

obciążył powoda kosztami procesu za pierwszą instancję nie uzasadnia sam

w sobie, zdaniem Sądu drugiej instancji, nie obciążania powoda kosztami procesu

także w postępowaniu apelacyjnym. Podobnie okoliczność, że powód zwolniony był

od opłat sądowych nie jest wystarczająca do nieobciążania go kosztami procesu

należnymi przeciwnikowi. Zgodnie z art. 102 k.p.c. odejście od zasady

odpowiedzialności za wynik procesu dopuszczalne jest jedynie w przypadkach

szczególnie uzasadnionych, które zdaniem Sądu Okręgowego nie zachodzą

w rozpoznawanej sprawie. Wprawdzie obecna sytuacja materialna powoda nie jest

dobra, jednak wytoczone powództwo dotyczy należności wynikającej z umowy

sprzed pięciu lat i pozostaje w związku z prowadzeniem przez powoda działalności

gospodarczej. Strona pozwana musiała ponieść koszty swojej obrony także

w

postępowaniu

apelacyjnym

zainicjowanym

przez

powoda.

W

tych

okolicznościach nie ma, zdaniem Sądu Okręgowego, podstaw do zastosowania art.

102 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego pełnomocnik powoda zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez

nieuwzględnienie okoliczności, że sytuacja materialna powoda uzasadniała

zwolnienie go od kosztów sądowych oraz że dochodzi on wynagrodzenia za

wykonaną

usługę,

a

powództwo

zostało

oddalone

wyłącznie

z

powodu

podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, a zatem pozwany

odniósł nieuzasadnioną korzyść kosztem powoda – wnosił o zmianę zaskarżonego

postanowienia

i

zwolnienie

powoda

od

ponoszenia

kosztów

zastępstwa

procesowego pozwanego oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Po uiszczeniu opłaty od zażalenia pełnomocnik powoda działający z urzędu

w piśmie procesowym z dnia 13 września 2010 r. wniósł o zasądzenie kosztów

postępowania zażaleniowego według norm przepisanych oraz o zwrot kosztów

poniesionych przez kancelarię w kwocie 79 zł. w związku z opłatą od zażalenia,

bowiem koszty te zostały w całości pokryte przez kancelarię i nie zwrócone przez

powoda w całości ani w części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione.

Przepis art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 98 k.p.c. zasady

ponoszenia przez stronę przegrywającą proces celowych kosztów wyłożonych

przez wygrywającego przeciwnika na obronę jego praw, jeżeli złożył on odpowiedni

wniosek w tym przedmiocie. Jako wyjątek od zasady musi być wykładany ściśle

i stosowany tylko w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Jak wielokrotnie

wskazywał Sąd Najwyższy, ocena, czy występują szczególne okoliczności

uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego, co oznacza, że jeżeli sąd ten przedstawił

i ocenił wszystkie okoliczności sprawy mogące mieć znaczenie dla zastosowania

art. 102 k.p.c. i uzasadnił dlaczego przepis ten zastosował lub odmówił jego

zastosowania, to sąd odwoławczy nie ma podstaw do ingerencji w tę ocenę ani do

jej zmiany (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 maja

2010 r. II PK 359/09, z dnia 3 lutego 2010 r. II PK 192/09 i z dnia 11 lutego 2010 r.

I CZ 112/09, nie publ.).

Wielokrotnie też Sąd Najwyższy wskazywał, że ponieważ funkcja i cel

przewidzianego w art. 100-102 u.k.s.c. zwolnienia od opłat sądowych jest inna niż

funkcja i cel przewidzianego w art. 102 k.p.c. odstąpienia od obciążania

przegrywającej strony kosztami procesu poniesionymi przez wygrywającego

przeciwnika, sam fakt zwolnienia strony od opłat sądowych nie prowadzi

automatycznie do oceny, że zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”,

pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c. (porównaj między innymi orzeczenia

Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 88/09 i z dnia 11 lutego 2010 r.

I CZ 112/09, nie publ.).

Sąd Okręgowy wskazał i rozważył wszystkie okoliczności istotne dla oceny,

czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”

w rozumieniu art. 102 k.p.c., w tym zarówno trudną sytuację materialną powoda,

uzasadniającą zwolnienie go od opłat sądowych, jak i rodzaj roszczenia

dochodzonego w sprawie. Uzasadnił dlaczego uznał, że brak podstaw do

zastosowania art. 102 k.p.c. i jego oceny w tym względzie nie można uznać za

dowolną czy nie mającą uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Dlatego zażalenie

nie może być skuteczne, tym bardziej, że wskazane w nim okoliczności takie jak

podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienie roszczenia powoda

i konsekwencje z tym związane, nie mogą być w żadnym wypadku uznane za

sytuację wyjątkową i wypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od

obciążenia przegrywającego powoda kosztami procesu poniesionymi przez stronę

pozwaną.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 39491

§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie.

Oddalony też został wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego, bowiem w wyniku oddalenia zażalenia, powód przegrał sprawę

w postępowaniu zażaleniowym i nie ma do tego podstaw (art. 98 w zw. z art. 397

§ 2, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).

Nie ma też podstaw do przyznania pełnomocnikowi powoda z urzędu od

Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego obejmujących wynagrodzenie

adwokata,

wynikających

z

udzielenia

pomocy

prawnej

w

postępowaniu

zażaleniowym, bowiem adwokat z urzędu nie złożył ani wniosku o przyznanie mu

tych kosztów ani oświadczenia, że nie zostały one zapłacone w całości lub w części

(§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.).

Wniosek pełnomocnika powoda z urzędu o zwrot wyłożonej przez niego za

powoda opłaty od zażalenia nie mógł zostać uwzględniony, gdyż wydatku tego nie

można uznać za niezbędny wydatek adwokata w rozumieniu § 19 wskazanego

wyżej rozporządzenia, zwracany przez Skarb Państwa w ramach ponoszenia

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nie jest to bowiem

wydatek obciążający adwokata, lecz stronę i pełnomocnik z urzędu nie ma

obowiązku wykładania go za stronę.