Supreme Court dismisses appeal on costs, ruling financial status alone does not justify exemption under Art. 102 CPC.

Sygn. akt V CZ 133/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa D. C.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia powoda na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

1) oddala zażalenie,

2) przyznaje

adwokat

M. F.,

prowadzącej

Kancelarię

Adwokacką, od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 120,- (stodwadzieścia) zł, powiększoną o należną

stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów

nieopłaconej

pomocy

prawnej

udzielonej

z

urzędu

powodowi D. C. w postępowaniu zażaleniowym przed

Sądem Najwyższym,

3) zasądza od D. C. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120,- (stodwadzieścia) zł

tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w

postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r. oddalił apelację powoda

D. C. oraz zasądził od niego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 300 zł tytułem części kosztów postępowania

apelacyjnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach Sąd wskazał, że aktualne

pozostają argumenty, dla których powód nie został obciążony kosztami

postępowania za pierwszą instancję, bowiem nadal nie ma on dochodów, jednakże

zasadne było nałożenie na niego obowiązku poniesienia 1/9 części kosztów

postępowania apelacyjnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego prawo do sądu nie

oznacza

przyzwolenia

na

konstruowanie

wszelkich

możliwych

roszczeń

i woluntarystyczne określanie ich wysokości, a strona winna mieć świadomość

konsekwencji takiego działania także w zakresie kosztów postępowania. Powód

miał możliwość zapoznania się z motywami zawartymi w uzasadnieniu wyroku sądu

pierwszej instancji, dlatego nie można go uznawać za osobę pozostającą

w usprawiedliwionym przeświadczeniu o zasadności i słuszności roszczenia.

Sąd Apelacyjny podkreślił także, że stan majątkowy i sytuacja finansowa powoda

nie stanowią okoliczności wyłącznie decydujących o zwolnieniu od kosztów

procesu, należy bowiem odróżnić zwolnienie strony od kosztów sądowych

(co wiąże się z zagwarantowaniem prawa do sądu) od kontynuowania przegranego

w pierwszej instancji procesu, kiedy to strona winna liczyć się z obowiązkiem

pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej.

Powód D. C. wniósł zażalenie od rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

apelacyjnego zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez

jego niezastosowanie wbrew zasadzie słuszności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że rozpoznanie zażalenia

następuje w oparciu o art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji

wchodzącej w życie z dniem 3 maja 2012 r., mającym nadal zastosowanie

w sprawie zgodnie z art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr

233, poz. 1381).

Zasada słuszności ujęta w treści art. 102 k.p.c. stanowi wyłom od ogólnej

reguły obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu (art. 98 § 1 k.p.c.),

dlatego ustawodawca możliwość zastosowania pierwszego z wymienionych

przepisów uzależnił od „wystąpienia szczególnie uzasadnionych wypadków”,

a przepis ten z uwagi na swój szczególny charakter, nie może być wykładany

rozszerzająco (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r.,

I CZ 26/11, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r.,

I CZ 52/11, niepubl.). Ze względu na brak ustawowej definicji wykładnię

wskazanego pojęcia przyjęto w orzecznictwie wskazując, że stan majątkowy strony

nie stanowi decydującej przesłanki zwolnienia jej od obowiązku zwrotu kosztów

przeciwnikowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r.,

I CZ 34/12, niepubl.), a sam fakt zwolnienia strony od kosztów sądowych nie może

prowadzić do automatycznego uznania, iż zachodzi „wypadek szczególnie

uzasadniony” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r.,

I CZ 34/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r.,

I CZ 112/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r.,

II CZ 88/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r.,

III CZ 25/12, niepubl.).

Zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. zależy od swobodnej decyzji sądu

meriti

i

związane

jest

z

dyskrecjonalną

władzą

sędziowską

(uznaniem

sędziowskim). Judykatura jednoznacznie wypowiada się o wąskiej i wyjątkowej

możliwości korygowania rozstrzygnięcia o zastosowaniu, bądź braku zastosowania

art. 102 k.p.c. w ramach kontroli instancyjnej. Podkreśla się, że postanowienie

w tym przedmiocie może być podważone przez sąd wyższej instancji tylko

wówczas, gdy jest rażąco niesprawiedliwe a reguły sprawiedliwościowe oczywiście

naruszone (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r.,

I CZ 66/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r.,

V CZ 26/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r.,

III CZ 25/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r.,

IV CZ 136/10, niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny należycie uzasadnił zakres

zastosowania art. 102 k.p.c. wobec powoda, zaś motywy tego rozstrzygnięcia

w ocenie Sądu Najwyższego nie uzasadniają zarzutu rażącego naruszenia art. 102

k.p.c. na skutek uchybienia zasadom słuszności i sprawiedliwości

Z tych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu.

db