Supreme Court dismissed prisoner's appeal on court costs, ruling financial status alone does not justify exemption under Art. 102 CPC.

Sygn. akt V CZ 130/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa R. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr 1 w S. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia powoda na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 29 marca 2012 r.,

1) oddala zażalenie,

2) przyznaje radcy prawnej M. G., prowadzącej Kancelarię

Radcy Prawnego, od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 450,- (czterystapięćdziesiąt) zł, powiększoną o

należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

powodowi R. P. w postępowaniu zażaleniowym przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 marca 2012 r. oddalił apelację powoda

R. P. oraz zasądził od niego na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu

Karnego koszty postępowania apelacyjnego w kwocie 2700 zł. W uzasadnieniu

rozstrzygnięcia o kosztach Sąd wskazał, że nie znalazł podstaw do zastosowania

art. 102 k.p.c. Podkreślił, że sam stan majątkowy i sytuacja finansowa strony nie

stanowi okoliczności decydującej o zwolnieniu od zwrotu kosztów procesu, bowiem

należy odróżnić zwolnienie strony od kosztów sądowych wiążące się z realizacją

prawa do sądu, od kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu,

kiedy strona winna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony

przeciwnej.

Powód R. P. wniósł zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, art. 98 k.p.c.

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną

ocenę materiału dowodowego pozbawioną cechy wszechstronności wobec

pominięcia, że osoba pozbawiona wolności, która nie posiada jakichkolwiek źródeł

zarobkowania ani majątku pomimo przegrania procesu nie jest w stanie ponieść

kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie jest bezzasadne.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że merytoryczne rozpoznanie

złożonego w sprawie zażalenia następuje w oparciu o art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.

w brzemieniu obowiązującym sprzed nowelizacji wchodzącej w życie z dniem

3 maja 2012 r., mającym zgodnie z art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 233, poz. 1381) nadal zastosowanie w sprawie.

Zasada słuszności ujęta w treści art. 102 k.p.c. stanowi wyłom od ogólnej

reguły obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu (art. 98 § 1 k.p.c.),

dlatego

ustawodawca

obwarował

możliwość

zastosowania

pierwszego

z wymienionych przepisów „wystąpieniem szczególnie uzasadnionych wypadków”,

a przepis ten z uwagi na swój szczególny charakter, nie może być wykładany

rozszerzająco (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r.,

I CZ 26/11, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r.,

I CZ 52/11, niepubl.). Ze względu na brak ustawowej definicji wykładnię

wskazanego pojęcia przyjęto w orzecznictwie wskazując, że stan majątkowy strony

nie stanowi decydującej przesłanki zwolnienia jej od obowiązku zwrotu kosztów

przeciwnikowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r.,

I CZ 34/12, niepubl.), a sam fakt zwolnienia strony od kosztów sądowych nie może

prowadzić do automatycznego uznania, iż zachodzi „wypadek szczególnie

uzasadniony” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r.,

I CZ 34/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r.,

I CZ 112/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r.,

II CZ 88/09, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r.,

III CZ 25/12, niepubl.).

Odnosząc się do argumentacji zażalenia dotyczącej złej sytuacji majątkowej

i materialnej powoda związanej z jego pobytem w zakładach karnych i aresztach

śledczych, nie można pominąć okoliczności, że powód odmówił podjęcia

zatrudnienia, zatem swoją obecną sytuację materialną sam po części ukształtował.

Dodatkowo należy wskazać, że jak wynika z adnotacji Urzędu Pocztowego powód

z dniem 27 kwietnia 2012 r., został zwolniony z Zakładu Karnego w G.

(vide zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji kierowanej do powoda k. 299).

Zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. zależy od swobodnej decyzji sądu

meriti

i

związane

jest

z

dyskrecjonalną

władzą

sędziowską

(uznaniem

sędziowskim). Judykatura jednoznacznie wypowiada się o wąskiej i wyjątkowej

możliwości korygowania rozstrzygnięcia o zastosowaniu, bądź braku zastosowania

art. 102 k.p.c. w ramach kontroli rozstrzygnięcia sądu. Podkreśla się, że tego typu

rozstrzygnięcie może być podważone przez sąd wyższej instancji tylko wówczas,

gdy jest rażąco niesprawiedliwe, a reguły sprawiedliwościowe oczywiście

naruszone (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r.,

I CZ 66/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r.,

V CZ 26/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r.,

III CZ 25/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r.,

IV CZ 136/10, niepubl.). Sąd Apelacyjny należycie uzasadnił niezastosowanie art.

102 k.p.c. wobec powoda, a motywy tego rozstrzygnięcia - w ocenie Sądu

Najwyższego - nie przemawiają za rażącym naruszeniem reguły sprawiedliwości,

zatem nie można podzielić podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 98

§ 1 k.p.c. odnoszącego się do zasady odpowiedzialności za wynik sportu.

Sąd Apelacyjny rozstrzygając o kosztach prawidłowo ocenił wszystkie okoliczności

sprawy, tym samym także podstawa z art. 233 § 1 k.p.c. okazała się

nieuzasadniona.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu

W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi

z urzędu postanowiono zgodnie z § 2 ust. 2 i 3 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 i § 15

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

jw