Supreme Court quashes appeal court ruling on housing association debt due to insufficient expert verification of costs.

Sygn. akt V CSK 579/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa Wspólnoty Mieszkaniowej nr (...) nieruchomości

położonej w B. przy ul. E.

przeciwko (...) Spółce Restrukturyzacji Kopalń Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 maja 2007

r., sygn. akt I ACa (…),

I

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) podpunkt 3 (trzeci) w

części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 151.628, 20 (sto pięćdziesiąt

jeden tysięcy sześćset dwadzieścia osiem 20/100) zł, w punkcie I

(pierwszym) podpunkt 4 (czwarty) oraz w punkcie III (trzecim) i w tym

zakresie

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu

do

ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego;

II

oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Powodowa Wspólnota Mieszkaniowa nr (...) w B., ul. E. domagała się od

pozwanej (...) Spółki Restrukturyzacyjnej Kopalń – Spółki z o.o. zapłaty ogólnej kwoty

172.215,11 zł z odsetkami od poszczególnych terminów zapłaty. Ta ogólna należność

odpowiada opłatom eksploatacyjnym i opłatom za dostarczenie usługi w 2002 r. i w

styczniu 2003 r., niezapłaconych przez stronę pozwaną.

Sąd Okręgowy zasądził na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej ogólną kwotę

170.576,74 zł z ustawowymi odsetkami od dnia zapłaty poszczególnych, określonych w

wyroku sum pieniężnych [k. (…) akt sprawy]. Rozstrzygnięcie to oparł na następujących

ustaleniach faktycznych.

W dniu 25 marca 2003 r. odwołano poprzedniego zarządcę Wspólnoty, a w dniu

31 marca 2003 r. powołano nowego zarządcę – Zakład Gospodarki Mieszkaniowej –

Spółkę z o.o. W dniu 23 lutego 2000 r. i 28 lutego 2002 r. odbyły się zebrania Wspólnoty

Mieszkaniowej. Zebranie z dnia 23 lutego 2001 r. zatwierdziło plan gospodarczy na rok

2001 r., uchwałami z dnia 23 lutego 2001 r. ustalono fundusz remontowy. Podjęto też

uchwałę o wymianie okien. Zebranie z 2002 r. przewidywało sprawozdanie zarządcy z

wykonania planu gospodarczego na rok 2001, omówienie planu gospodarczego na rok

2002, podjęcie uchwały dotyczącej zatwierdzenia planu gospodarczego na rok 2002

oraz ustalenie zaliczek na eksploatację i fundusz remontowy. Uchwałami z 28 lutego

2002 r. przyjęto sprawozdanie finansowe na rok 2001, ustalono plan gospodarzy

Wspólnoty za okres 1 styczeń 2002 - 31 grudzień 2002 r. Powód przedstawił

zestawienie

należności

czynszowych

dotyczących

mieszkań

pozwanej

Spółki,

wyszczególniając w nim opłaty na fundusz remontowy, ogrzewanie, wodę, gaz,

oświetlenie za okres od stycznia 2002 r. do czerwca 2002 r. i inne okresy.

Sąd Okręgowy dokonał analizy dokumentów przedstawionych przez Wspólnotę,

w szczególności – rachunków dołączonych do pozwu i stwierdził, że obejmują one

koszty eksploatacji, fundusz remontowy, opłatę za wodę, centralne ogrzewanie, wywóz

nieczystości. Z dokumentów tych wynika liczba mieszkań, ilość lokatorów, powierzchnia

zajmowana przez stronę pozwaną. Same opłaty znajdują potwierdzenie w wielkości

ustalonej planem za rok 2001 i 2002. Ich wyliczenie budzi wątpliwości w zakresie

wysokości. Pozwana strona nie zaskarżyła podjętych przez Wspólnotę uchwał. Nietrafne

jest stanowisko pozwanego, że powód powinien wykazać, że wspomniane uchwały

Wspólnoty zostały podjęte prawidłowo i są ważne. Nie można też przyjąć dowolności

Wspólnoty

w

wystawianiu

rachunków.

Pozwana

częściowo

przysługujące

Wspólnocie.

Potrącenie

dokonane

przez

uiściła

pozwanego

należności

w

toku

postępowania świadczy o tym, że uznał on dochodzone roszczenie co do zasady.

Wzywając pozwanego do ugodowego załatwienia sprawy, strona powodowa przerwała

bieg terminu zasiedzenia.

W rezultacie Sąd Okręgowy uznał bezpodstawność zarzutów podnoszonych

przez stronę pozwaną, dotyczącą prawidłowości podejmowanych przez Wspólnotę

uchwał. Uchwały te są już prawomocne.

W wyniku wniesionej apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok i zasądził od strony pozwanej kwotę 10.429 zł z odsetkami od kwot

wyszczególnionych w pkt I.1 wyroku, umorzył postępowanie w zakresie ograniczenia

powództwa, a w pozostałej części powództwo oddalił; oddalił także apelację w

pozostałym zakresie. Sąd Apelacyjny stwierdził, że częściowe oddalenie apelacji odnosi

się do kwoty 10.185,23 zł i do kwoty 243,75 zł [k. (…) akt sprawy], a w pozostałym

zakresie apelację uznał za uzasadnioną.

Skuteczny okazał się zarzut przedawnienia roszczenia o zapłatę kwoty 8 519,56

zł (kwota ujęta w poz. 1 w pozwie). Uwzględnienie roszczeń powoda powinno nastąpić

tylko odnośnie tych kwot, co do których nastąpiła już częściowa zapłata długu i

dokonano potrącenia (kwoty ujęte w poz. 7-8 w pozwie). Dalsze roszczenia strony

powodowej (o zapłatę kwot wskazanych w pkt 2-6 pozwu) Sąd Apelacyjny uznał za

ostatecznie nieudowodnione co do wysokości. Wbrew bowiem stanowisku Sądu

pierwszej instancji, strona powodowa nie wykazała w sposób dostateczny podstaw i

sposobu obliczenia należności dochodzonej w pozwie. Ogólne stwierdzenie Sądu

Okręgowego o prawidłowości wyliczeń dokonanych przez Wspólnotę nie zostało poparte

żadnymi przekonywującymi wyliczeniami tego Sądu. Podjęte uchwały Wspólnoty nie

mogą stanowić podstawy ustalenia wysokości zobowiązania strony pozwanej w zakresie

dotyczącym wydatków na jej lokale.

W skardze kasacyjnej powodowej Wspólnoty, którą zaskarżono wyrok Sądu

Apelacyjnego w odniesieniu do pkt I.3 i 4 i pkt III, podniesiono zarzut naruszenia art. 123

§ 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 185 k.p.c., art. 13 i 14 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o

własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903) w zw. z art. 6, art. 233 k.p.c. i art. 102

k.p.c. Strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w części objętej

skargą i zasądzenia na jej rzecz kwoty 160.147,74 zł z odsetkami od kwot podanych na

s. 3 i 4 skargi, ewentualnie – o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Apelacyjny wynika to, że wniosek o

zawezwanie do próby ugodowej z dnia 31 stycznia 2005 r. został złożony w dniu 11

lutego 2005 r. [zał. do apelacji, (…) akt sprawy], a nie – jak twierdzi skarżący – we

wrześniu 2004 r. Skoro roszczenie obejmujące kwotę 8.519,56 zł było wymagalne w

dniu 15 stycznia 2002 r. (poz. 1 pozwu), to nie doszło jednak do przerwania trzyletniego

terminu przedawnienia tego roszczenia. Roszczenie Wspólnoty Mieszkaniowej o zapłatę

tej kwoty należało zatem uznać za przedawnione. Nieuzasadniony okazał się zatem

zarzut naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 185 k.p.c.

Nie sposób twierdzić, że podniesienie zarzutu potrącenia przez stronę pozwaną

stanowiło w okolicznościach niniejszej sprawy nadużycie prawa (art. 5 k.c.), gdyż - jak

wywodzi skarżący - wydatki związane z nieruchomością, obciążające bezsprzecznie

stronę pozwaną musieliby po upływie przedawnienia ponieść członkowie Wspólnoty.

Wspólnotę łączyła przecież odpowiednia umowa z podmiotem wykonującym zarząd.

Dopuszczenie do przedawnienia roszczenia wobec Wspólnoty mogło się zatem łączyć z

określonym sposobem wykonywania zarządu.

W postępowaniu kasacyjnym nie może być brany pod uwagę zarzut naruszenia

art. 233 k.p.c., motywowany dowolną oceną zgromadzonych w sprawie dowodów (art.

3983 § 3 k.p.c.). Natomiast dalsze uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c.

koresponduje z motywacją naruszenia art. 6 k.c. (kwestionowanie stanowiska Sądu

Apelacyjnego, że strona powodowa nie wykazała zasadności swojego roszczenia).

Z treści zarzutu sformułowanego w pkt 2 skargi i jego uzasadnienia wynika to, że

skarżący powołuje się na fakt uznania całego dochodzonego roszczenia przez stronę

pozwaną z tej racji, iż zapłaciła ona znaczną część zadłużenia bez jednoczesnego

kwestionowania wysokości płaconych rachunków. W skardze kasacyjnej brak natomiast

zarzutu naruszenia art. 123 § 1 pkt 2 k.c. lub przynajmniej zarzutu naruszenia art. 65

k.c., które pozwoliłyby Sądowi Najwyższemu na stosowną weryfikację ocen prawnych

dokonanych przez Sąd Apelacyjny. W związku z tym kwestia uznania roszczenia, w

ujęciu sugerowanym przez powodową Wspólnotę, nie może być w ogóle brana pod

uwagę w postępowaniu kasacyjnym.

Natomiast w całej rozciągłości należy podzielić zarzut naruszenia art. 6 k.c.,

wyrażający się w kategorycznym przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, stanowiska, że

powodowa Wspólnota w ogóle nie wykazała wysokości dochodzonych należności

wobec strony pozwanej. Rzecz jasna, chodzi o problem udowodnienia wierzytelności

Wspólnoty wymienionych w poz. 2-6 w pozwie. Roszczenie określone w poz. 1 pozwu

uległo przedawnieniu, natomiast kwoty wymienione w poz. 7 i 8 pozwu Sąd Apelacyjny

uznał za udowodnione i zasądził je w pkt I.1 zaskarżonego wyroku.

Po pierwsze, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika to, że Sąd Apelacyjny

przyjął fakt nieudowodnienia należności powodowej Wspólnoty co do wysokości, a nie

co do samej zasadności roszczenia.

Po drugie, dochodzone w pozwie należności odzwierciedlają koszty, które zostały

poniesione i wymagają stosownej repartycji pomiędzy uczestników Wspólnoty. W

ogólnie określonych należnościach na pewno znajdowały się należności związane z

utrzymaniem lokalu pozwanej i należności związane z zarządem nieruchomością

wspólną. Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. z

2000 r. Nr 80, poz. 903), właściciel ponosi wydatki związane z utrzymywaniem lokalu i

jest zobowiązany uczestniczyć w kosztach zarządu związanych z utrzymaniem

nieruchomości wspólnej. W art. 14 tej ustawy przykładowo wymieniono koszty zarządu

nieruchomością wspólną. Nie można twierdzić, że do rozłożenia kosztów na

poszczególnych właścicieli doszło w sposób dowolny, skoro podejmowane były

stosowne uchwały Wspólnoty, także z udziałem przedstawicieli strony pozwanej.

Po trzecie, w aktach sprawy znajduje się bogata dokumentacja, na która powołuje

się powodowa Wspólnota w celu wykazania samej struktury zadłużenia strony pozwanej

(punktu widzenia należności określonych w art. 13 i 14 ustawy z dnia 24 czerwca 1994

r.) i globalnej sumy zadłużenia. W piśmie strony powodowej z dnia 10 kwietnia 2006 r.

powód powołuje się na wspomnianą dokumentację i po kolei omawia jej treść [k. (…) akt

sprawy]. Strona powodowa przedstawiła też szczegółowe „Rozliczenie wspólnoty

mieszkaniowej” [k. (…) akt sprawy]. Jeżeli dokumentacja taka budziła obiekcje Sądu

Apelacyjnego odnośnie do odpowiedniego ujęcia struktury poniesionych kosztów

(wyodrębnienia płatności związanych z eksploatacją lokali, stanowiących własność

pozwanej oraz związanych z zarządem nieruchomością wspólną), wystarczającej

kalkulacji,

ich obliczania

(sposób

i

miarodajne

kryteria)

i

innych

zagadnień

szczegółowych (np. sposób obliczania wysokości funduszu remontowego, sposób

obliczania wydatków na media), można było skorzystać na pewno z odpowiedniej opinii

biegłego (art. 232 zd. II k.p.c.). Oznacza to, że Sąd Apelacyjny nie wykorzystał jednak

wszystkich

możliwości

procesowych

służących

do

finansowego

i

rzeczowego

zweryfikowania wysokości należności dochodzonych przez Wspólnotę wobec pozwanej

Spółki, uczestnika tej Wspólnoty.

Po czwarte, oba sądy meriti ustaliły to, że strona pozwana jednak dokonała

zapłaty części obciążających ją należności [por. np. k. (…) akt]. Sąd Apelacyjny nie

wyciąga jednak odpowiednich wniosków z tak ustalonego faktu w sferze obciążającego

stronę powodową ciężaru dowodu, przynajmniej w odniesieniu do tych należności, które

były objęte zapłaconymi fakturami.

Skoro zarzut naruszenia art. 6 k.c. okazał się uzasadniony, należało zaskarżony

wyrok uchylić w pkt I, ppkt 3 w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty

151.628,20 zł, w pkt I ppkt 4 oraz w punkcie III i w tym zakresie przekazać sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.). W pozostałym zakresie należało

skargę kasacyjną oddalić (odnośnie do kwoty 8.519,56 zł, określonej w pozwie w poz. 1;

art. 39814 k.p.c.).