Supreme Court allows claim against municipality for pre-2004 contract via post-2004 subcontractor liability rule.

Sygn. akt V CSK 457/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa S. S.A.

przeciwko Gminie M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Według niespornych ustaleń w sprawie, w dniu 11 grudnia 2002 r. pozwana

Miasto i Gmina M. jako inwestor zawarła umowę z generalnym wykonawcą E. SA,

noszącym następnie nazwę M. SA, na wykonanie robót określonych jako

„Rozwiązywanie gospodarki ściekowej na terenie Miasta i Gminy M.”. W ramach

realizacji tej inwestycji w dniu 26 maja 2004 r. generalny wykonawca zawarł umowę

z powodową S. SA na wykonanie prac obejmujących odtworzenie nawierzchni po

robotach kanalizacyjnych, czemu Gmina nie sprzeciwiła się. Wystawione przez

powódkę faktury po wykonaniu robót nie zostały opłacone przez M. SA, a w dniu

21 marca

2005

r.

została

ogłoszona

jej

upadłość.

Powódka

zgłosiła

w postępowaniu upadłościowym wierzytelność z tytułu należności za wykonane

prace. W niniejszej sprawie wystąpiła o zasądzenie w postępowaniu nakazowym tej

należności w kwocie 450.077,19 zł od pozwanych Miasta i Gminy M. oraz od M.

SA. Od wydanego nakazu zapłaty uwzględniającego powództwo, pozwana Gmina

wniosła zarzuty. Sąd Okręgowy w J. wyrokiem z dnia 11 października 2005 r.

uchylił nakaz zapłaty wobec tej pozwanej i oddalił powództwo. W uzasadnieniu

tego rozstrzygnięcia wskazał, iż art. 6471 § 5 k.c., ustanawiający solidarną

odpowiedzialność inwestora wraz z generalnym wykonawcą w stosunku do

podwykonawców, wprowadzony ustawą nowelizującą z dnia 14 lutego 2003 r.

(Dz.U. nr 49, poz. 408), wszedł w życie z dniem 24 kwietnia 2004 r. Zdaniem tego

Sądu, przepis ten, powołany jako podstawa prawna roszczenia przeciwko Gminie,

nie może mieć zastosowania do umowy o roboty budowlane zawartej przez

inwestora z generalnym wykonawcą przed tą datą, (w dniu 11 grudnia 2002 r.).

Dlatego powództwo przeciwko tej pozwanej podlegało oddaleniu.

Apelacja powódki od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego, który zaakceptował stanowisko prawne Sądu I – ej Instancji.

W skardze kasacyjnej strona powodowa zarzuciła naruszenie art. 6471 § 5

k.c. w zw. z art. 8 wspomnianej ustawy nowelizującej i na tej podstawie wniosła

o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i utrzymanie w mocy

w stosunku do pozwanej Gminy nakazu zapłaty z dnia 15 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprowadzony w życie z dniem 24 kwietnia ustawą nowelizacyjną art. 647 1

§ 5 k.c. stanowi, że zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor

i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za roboty budowlane wykonane

przez podwykonawcę. Z uzasadnienia projektu tego przepisu wynika, że celem

nowej regulacji było zapobieganie negatywnemu zjawisku powstrzymywania się

przez wykonawców z zapłatą wynagrodzeń podwykonawcom, zwłaszcza małym

przedsiębiorcom. Przepis statuuje ustawową bierną solidarność o charakterze

gwarancyjnym w postaci odpowiedzialności ex lege za cudzy dług, co jest

odstępstwem od zasady prawa obligacyjnego, zgodnie z którą skuteczność

zobowiązań umownych ogranicza się do stron zawartego kontraktu. Rozwiązanie to

zostało uznane w doktrynie za kontrowersyjne. Kontrowersyjność jego podkreśla

się także w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca

2006, III CZP 36/06, Biul. SN 2006/6/06). Niezależnie od zgłaszanych zastrzeżeń

doktrynalnych i praktycznych, w judykaturze zwraca się uwagę na to, że brzmienie

gramatyczne tego przepisu nie daje podstaw do uznania, iż uzależnia on początek

solidarnej odpowiedzialność wykonawcy i inwestora w stosunku do podwykonawcy

od daty zawarcia „głównej” umowy o roboty budowlane pomiędzy inwestorem

a wykonawcą.

Wręcz

przeciwnie,

norma

ta

akcentuje

zawarcie

umowy

z podwykonawcą, nie wspominając nic o umowie wykonawcy z inwestorem.

Także wspomniany cel wprowadzenia tego przepisu uzasadnia przyjęcie wykładni,

że o solidarnej odpowiedzialności inwestora i wykonawcy wobec podwykonawcy

przesądza data umowy o roboty budowlane zawarta przez tegoż podwykonawcę,

a nie data umowy głównej, którą zawarli inwestor i wykonawca na początku

procesu inwestycyjnego. Dlatego też w wyrokach z dnia 30 maja 2006 r., IV CSK

61/06 (Wokanda 2006, nr 11, poz. 6) oraz z dnia 15 listopada 2006 r., V CSK

221/06, niepubl., Sąd Najwyższy przyjął, że surowa odpowiedzialność inwestora

wobec podwykonawcy, wprowadzona w art. 647 1 § 5 k.c., wchodzi w grę także

wówczas, gdy umowa „główna” pomiędzy inwestorem a wykonawcą została

zawarta przed dniem 24 kwietnia 2003 r., jeżeli tylko podwykonawca zawarł umowę

już po tej dacie. O przyjęciu tej odpowiedzialności decyduje zatem data umowy

o roboty zawarta przez podwykonawcę, a nie przez inwestora. Należy przy tym

podkreślić, że istnienie tej solidarnej odpowiedzialności uwarunkowane jest od

spełnienia dalszych przesłanek, wymienionych w art. 647 1 § 2 – 4 k.c., które nie

były dotychczas przedmiotem kategorycznych ustaleń w sprawie. Ponieważ Sąd

Apelacyjny, ferując zaskarżony wyrok, wychodził z odmiennych założeń prawnych,

skargę kasacyjną należało uwzględnić (art. 39818 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).