Supreme Court allows appeal against dismissal of bill of exchange claim due to failure to present contract defense evidence early.

Sygn. akt V CSK 347/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Jan Futro

w sprawie z powództwa A. J.

przeciwko M. L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód A. J., jako indosatariusz domagał się w postępowaniu nakazowym

zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego M. L. kwoty 161007,12 zł z odsetkami na

podstawie weksla własnego wystawionego przez pozwanego, płatnego na zlecenie

K. J., uzupełnionego przez K. J. na tę kwotę z terminem płatności na dzień 25 lipca 2008

r. K. J. w dniu 18 lipca 2008 r. wezwał pozwanego do zapłaty dochodzonej kwoty w celu

wykupu weksla. Pozwany, mimo tego wezwania nie uiścił tej należności K. J., który w

dniu 1 sierpnia 2008 r. przeniósł weksel na powoda.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r., po rozpoznaniu

zarzutów pozwanego, utrzymał w mocy wydany w dniu 20 sierpnia 2008 r. nakaz

zapłaty, uwzględniający żądanie pozwu, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 maja 2009

r. oddalił apelację pozwanego od tego wyroku. Sąd uznał, że skoro pozwany w piśmie

zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty zaniechał zgłoszenia wszystkich okoliczności

faktycznych,

zarzutów

i wniosków

dowodowych

w

odniesieniu

do

stosunku

podstawowego, to później zgłoszone w piśmie z dnia 8 grudnia 2008 r. - jako

sprekludowane – podlegały pominięciu. W konsekwencji, w istocie rzeczy, na podstawie

twierdzeń powoda oraz zawnioskowanych przez niego dowodów Sąd Apelacyjny

dokonał końcowego rozliczenia umowy o dzieło zawartej przez K. J. z pozwanym.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego – oparta na

podstawie drugiej z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 495 § 3 k.p.c.,

i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie budzi wątpliwości, że dokonany przez K. J. indos weksla na rzecz powoda był

indosem poterminowym w rozumieniu art. 20 zdanie drugie Pr. weksl. Taki charakter

tego indosu wynikał jednoznacznie z treści dołączonego do pozwu weksla. Termin

płatności weksla ustalony został w nim na dzień 25 lipca 2008 r. Do tej daty ani później,

zapłata weksla nie nastąpiła. Weksel nie wymagał protestu (wystawiony był z formułą

„bez protestu” - art. 46 zdanie pierwsze Pr. weksl.). Hipotezą art. 20 ust. 1 zdanie drugie

Pr. weksl. jest objęty nie tylko indos dokonany po proteście z powodu odmowy zapłaty,

ale i indos dokonany po upływie terminu ustanowionego dla protestu z powodu odmowy

zapłaty, w myśl zaś art. 44 ust. 3 Pr. weksl. protest z powodu niezapłacenia weksla

płatnego w oznaczonym dniu powinien być dokonany w jednym z dwóch dni roboczych

następujących po pierwszym dniu, w którym można wymagać zapłaty (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2004 r., III CK 563/02, OSNC 2005, nr 5, poz. 88, z dnia 11

lutego 2005 r., III CK 304/04, OSNC 2006, nr 1, poz. 13, z dnia 12 maja 2005 r., V CK

588/04, OSNC 2006, nr 4, poz. 71, i z dnia 1 grudnia 2006 r., I CSK 299/06, OSNC

2007, nr 10, poz. 157, z dnia 21 czerwca 2007 r., IV CSK 92/07, OSNC 2008, nr 10,

poz. 117).

W tej sytuacji chociaż powód nabył weksel w dniu 1 sierpnia 2008 r. od K. J.

posługując się formą indosu, to jednak nie był to indos w rozumieniu art. 14 Pr. weksl.,

lecz przelew w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego (art. 509 i nast. k.c.). Przelew

jest sposobem pochodnego nabycia praw. Rzeczą zatem powoda było, zgodnie z art.6

k.c., wykazanie m. in., że dochodzona wierzytelność istotnie przysługiwała K. J.

Powód - wnosząc o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym powołał się, jak wskazano na wstępie, jedynie na dołączony do pozwu weksel. Był to

weksel na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń K. J. wynikających z zawartej z

pozwanym umowy o dzieło. Dochodzona wierzytelność wynikła z rozliczenia tej umowy

dokonanego przez K. J., którego to rozliczenia pozwany nigdy nie akceptował. Między

stronami umowy sporna była nie tylko treść tej umowy, ale także m. in. zakres prac

faktycznie wykonanych przez pozwanego, ich jakość, terminy wykonania, kwestie

związane z odstąpieniem od umowy. Stąd pozwany twierdząc, że ta wierzytelność nie

istnieje, wyraźnie odmówił K. J. zapłaty za weksel. Powód stanowisko w odniesieniu do

tych kwestii przedstawił dopiero w odpowiedzi na zarzuty.

Rację ma Sąd Apelacyjny o tyle, że na gruncie art. 495 § 3 k.p.c. zasadą jest, iż

przedmiotem badań sądu są twierdzenia i dowody przedstawione przez powoda w

pozwie oraz w odpowiedzi na zarzuty oraz twierdzenia i dowody przedstawione przez

pozwanego w piśmie zawierającym zarzuty. Później następuje utrata powoływania

nowych dowodów niezależnie od tego, jakie jest ich znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy. Niemniej jednak art. 495 § 3 k.p.c. dopuszcza rozszerzenie zakresu badań o

nowe twierdzenia i nowe dowody wtedy, gdy zostanie stwierdzone, iż nie można było

tego materiału przedstawić wcześniej lub że potrzeba przedstawienia jego sądowi

powstała później.

Zgodzić należy się ze skarżącym, że skoro powód dopiero w odpowiedzi na jego

zarzuty wskazał okoliczności faktyczne wynikłe z umowy o dzieło, z których wywodził

żądanie zapłaty, to dopiero po tej odpowiedzi odnośnie tych okoliczności powstała

potrzeba, przewidziana w art. 495 § 3 k.p.c., przedstawienia sądowi własnych twierdzeń

oraz dowodów na ich poparcie. Wówczas bowiem skarżący miał możliwość

zaprzeczenia faktom z umowy o dzieło, na których powód opierał swe roszczenie, jak i

że wierzytelność powoda nie istnieje. Pominięcie twierdzeń skarżącego i dowodów na

ich poparcie nastąpiło zatem z zarzucanym naruszeniem art. 495 §3 k.p.c., które to

uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.