Supreme Court allows appeal against mortgage erasure via separate action when bankruptcy judge's ruling lacks binding force.

Postanowienie z dnia 8 grudnia 2006 r., V CSK 322/06

1. Postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność

wpisu hipoteki dokonanego z naruszeniem art. 81 w związku z art. 82 ustawy z

dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz.

535 ze zm.) wiąże sąd wieczystoksięgowy oraz sąd drugiej instancji

rozpoznający apelację od wpisu o wykreślenie hipoteki.

2. Zgodność wykreślenia hipoteki z prawem, która nie mogła być badana

przy wykreśleniu hipoteki, może być przedmiotem powództwa o uzgodnienie

treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.).

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sąd Najwyższy w sprawie z urzędu przy uczestnictwie "M.", sp. z o.o. w S.Ś.

oraz "M.Z.H." S.A. w Z. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 8 grudnia 2006 r. skargi kasacyjnej uczestniczki "M.", sp. z o.o. w

S.Ś. od postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 9 lutego 2006 r.

oddalił skargę kasacyjną oraz zasądził od "M.", sp. z o.o. w S.Ś. na rzecz

"M.Z.H." S.A. w Z. kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Na podstawie orzeczenia referendarza sądowego w dniu 30 listopada 2004 r.

w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zabrzu wpisana

została hipoteka przymusowa w kwocie 831 422,70 zł na rzecz spółki z o.o. „M.” w

S.Ś., obciążająca prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz budynku i

urządzeń stanowiących odrębną nieruchomość, przysługujące spółce akcyjnej

"M.Z.H." w Z. Po rozpoznaniu skargi tej spółki na orzeczenie referendarza Sąd

Rejonowy w Zabrzu utrzymał w mocy zaskarżony wpis. W związku z tym, że

wniosek o wpis hipoteki został złożony w dniu 30 kwietnia 2003 r., wniosek o

ogłoszenie upadłości spółki "M.Z.H." w dniu 24 czerwca 2004 r., a upadłość została

ogłoszona w dniu 18 sierpnia 2004 r., Sąd Rejonowy uznał, iż wpis został dokonany

bez naruszenia art. 81 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i

naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”).

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2005 r. sędzia-komisarz wykonujący

czynności postępowania upadłościowego prowadzonego w stosunku do spółki

"M.Z.H." stwierdził, że wymieniony wyżej wpis hipoteki jest niedopuszczalny. Na tej

podstawie Sąd Rejonowy w Zabrzu, działając z urzędu, w dniu 9 września 2005 r.

wykreślił hipotekę. Apelację spółki „M.” od tego wpisu, zarzucającą wydanie

postanowienia przez sędziego-komisarza z naruszeniem art. 81 ust. 3 Pr.u.n., Sąd

Okręgowy w Gliwicach oddalił postanowieniem z dnia 9 lutego 2006 r. Sąd ten,

powołując się na art. 6268 § 2 oraz art. 365 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. uznał, że

„zakres rozpoznania sprawy w niniejszym postępowaniu wyklucza możliwość

dokonywania oceny prawidłowości wydanego przez sędziego– komisarza

postanowienia”.

Postanowienie Sądu Okręgowego w Gliwicach zaskarżył skargą kasacyjną

wierzyciel. Podstawę skargi stanowi naruszenie przepisów art. 626 8 § 2 w związku z

art. 13 § 1 k.p.c. oraz art. 82 Pr.u.n. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i ewentualnie postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach lub Sądowi

Rejonowemu w Zabrzu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Decyzję stwierdzającą niedopuszczalność – ze względu na naruszenie art. 81

Pr.u.n. – wpisu w księdze wieczystej lub w rejestrze prawa obciążającego składniki

masy upadłości, art. 82 Pr.u.n. przekazał sędziemu-komisarzowi wykonującemu

czynności postępowania upadłościowego prowadzonego w stosunku do dłużnika.

Celem tego przepisu jest umożliwienie rozstrzygnięcia o prawidłowości obciążenia

ze względu na toczące się postępowanie upadłościowe w ramach tego

postępowania, a ze względu na potrzebę sprawnego prowadzenia tego

postępowania od postanowienia sędziego-komisarza nie przewidziane zostało

zażalenie do sądu.

Ograniczony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego (art. 6268 § 2 k.p.c.) i

wyraźne postanowienie ustawy, że podstawą wykreślenia w księdze wieczystej lub

rejestrze prawa obciążającego składniki masy upadłości jest postanowienie

sędziego-komisarza (art. 82 zdanie drugie Pr.u.n.), nie pozwalają sądowi

wieczystoksięgowemu na badanie zasadności postanowienia sędziego-komisarza.

Konsekwencją postanowienia sędziego-komisarza, stwierdzającego

niedopuszczalność wpisu, jest obowiązek sądu wieczystoksięgowego wykreślenia

wpisu z urzędu (art. 6268 § 6 i 7 k.p.c.).

Dokonanie wpisu przez sąd wieczystoksięgowy bez naruszenia prawa

obowiązującego ten sąd przy dokonywaniu wpisu nie daje podstawy sądowi drugiej

instancji rozpoznającemu apelację od wpisu do jego zmiany lub uchylenia (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, nie

publ.). Sąd drugiej instancji rozpoznający apelację od wpisu nie został bowiem

uprawniony do kwestionowania prawidłowości wpisu, jeżeli uczyniony on został bez

naruszenia prawa mającego zastosowanie przy dokonywaniu tej czynności. Sąd

drugiej instancji jest tak samo jak sąd pierwszej instancji związany granicami

kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, zakreślonymi przepisem art.

6268 § 3 k.p.c. i innymi przepisami, w tym art. 82 zdanie drugie Pr.u.n.

Wykreślenie hipoteki dokonane bez naruszenia prawa mającego

zastosowanie przy tej czynności, jeżeli wykreślenie to okaże się niezgodne z

prawem materialnym, które nie mogło być uwzględnione przy wykreśleniu, może

być usunięte w drodze przewidzianego w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze

zm.) powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w

księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (zob. np. uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 r., III

CZP 106/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 160). Dotyczy to także wykreślenia hipoteki

na podstawie postanowienia sędziego-komisarza, stwierdzającego

niedopuszczalność wpisu ze względu na naruszenie art. 81 Pr.u.n. Postanowienie

to jest orzeczeniem jednego z organów wykonujących czynności postępowania

upadłościowego, nie jest zaś orzeczeniem sądu, które stosownie do art. 365 § 1

k.p.c. wiąże w innym postępowaniu sądowym. W postępowaniu w sprawie o

uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd nie jest

zatem związany postanowieniem sędziego-komisarza stwierdzającym

niedopuszczalność wpisu hipoteki i może samodzielnie ocenić, czy wpis dokonany

został z naruszeniem art. 81 Pr.u.n.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw,

wobec czego podlega oddaleniu (art. 39814 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).