Supreme Court reverses appeal court for shifting burden of proof to plaintiff regarding coal payment receipt.

Sygn. akt V CSK 165/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w likwidacji

przeciwko B.O., J.G., M.S. i K.G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt [...],

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala apelację

powódki;

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanych kwotę 9.227,70

złotych (dziewięć tysięcy dwieście dwadzieścia siedem

70/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego

i kasacyjnego.

Uzasadnienie

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 24

czerwca 2004 r. uchylił nakaz zapłaty wydany z powództwa „P." Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w R. w likwidacji przeciwko B.O., J.G., M.S. i K.G.

w części dotyczącej kwoty 83.793,53 zł. Sąd ustalił, że pozwani prowadzili

sprzedaż węgla w ramach zawartej z powódką umowy z dnia 5 czerwca 1997 r. W

umowie zostali określeni jako pośrednik zobowiązany do poszukiwania nabywców

węgla oraz sprzedaży węgla oferowanego przez powódkę. Po ustaleniu osób

zainteresowanych kupnem węgla i zaakceptowaniu tych osób przez powódkę,

składali jej stosowne zamówienie w imieniu własnym wskazując jednocześnie

osobę

odbiorcy.

Przekazywali

również

powódce

weksle

in

blanco

na zabezpieczenie roszczeń. Weksle te wystawiane były przez odbiorców.

Do zapłaty za zakupiony od powódki węgiel byli zobowiązani po otrzymaniu

należności od odbiorcy węgla. Okoliczności sprawy wskazują, że pozwani nie

otrzymali zapłaty od odbiorcy węgla z faktury nr […] i nie popadli w zwłokę w

zapłacie za ten węgiel. Powódka, oznaczając na fakturach objętych pozwem

terminy płatności naruszyła § 2 umowy z dnia 5 czerwca 1997 r., zgodnie z którym

odroczyła termin zapłaty za węgiel do czasu otrzymania należności od odbiorcy

węgla. Dopuszczalne jest takie rozłożenie ryzyka gospodarczego, zwłaszcza

że powódka zastrzegła prawo własności węgla do momentu zapłaty ceny.

Pozwani przyznali, że nie zapłacili należności z faktury [...], gdyż sami nie

otrzymali zapłaty od odbiorcy węgla. Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji uchylił

nakaz zapłaty co do kwoty 83.383,36 zł.

Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony przez powódkę wyrok w ten sposób, że

w całości utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 22 września 1998 r. Podzielając

ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy wskazał, że na pozwanych spoczywał

ciężar wykazania nieotrzymania należności od odbiorcy węgla (art. 6 k.c.), a

pozwani okoliczności tej nie wykazali. Dokonując zaś rozliczenia transakcji

handlowych pomiędzy stronami w piśmie procesowym z dnia 6 maja 2004 r. uznali

płatność faktury nr […].

Skarga kasacyjna pozwanych oparta została na obu podstawach. W ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego wskazano art. 6 i 354 § 2 k.c., a także ewentualnie - art. 5 k.c. W ramach naruszenia przepisów postępowania - art. 233

§ 1 i art. 328 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów sformułowanych w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) należy stwierdzić, że są one

niezasadne. W obecnym stanie prawnym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

w zasadzie nie powinien pojawić się w skardze kasacyjnej z uwagi na treść art.

3983 § 3 k.p.c., które to uregulowanie wyklucza zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów jako podstawę skargi. Zresztą Sąd drugiej instancji

w przeważającej części podzielił i zaaprobował ustalenia Sądu Okręgowego,

podważając jedynie ustalenie, że pozwani nie otrzymali należności z faktury [...].

Nastąpiło to z uwagi na odmienne rozumienie treści art. 6 k.c. i dlatego omawiana

kwestia będzie rozważona w ramach zarzutu naruszenia tego właśnie przepisu.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Treść

uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego odpowiada bowiem wymaganiom

określonym w powołanym przepisie. Czym innym jest uzasadnienie nie zawierające

elementów wymaganych przez ustawę, a czym innym jest merytoryczna ocena

zasadności i poprawności przedstawionej argumentacji.

W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego za zasadny należy

uznać zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 6 k.c. Zgodnie z tym

przepisem ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego

wywodzi skutki prawne. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy powód domaga

się zapłaty za dostarczony węgiel, przy czym, jak wynika z prawidłowo dokonanych

ustaleń, roszczenie o zapłatę powstaje z chwilą otrzymania przez pozwanych

zapłaty od odbiorcy węgla. Zatem to powód ma obowiązek m.in. wykazania,

że spełniona została jedna z przesłanek wymagalności roszczenia, tzn. że pozwani

otrzymali zapłatę od odbiorcy. Fakt otrzymania zapłaty stanowi, zgodnie z treścią

umowy, przesłankę powstania obowiązku zapłaty przez pozwanych za dostarczony

węgiel, a więc z faktu tego

skutki

prawne

wywodzi

powód

występujący

z żądaniem. Niedopuszczalne jest w ustalonym stanie faktycznym obciążenie

pozwanych obowiązkiem wykazania, że nie otrzymali oni zapłaty. Na marginesie

można przy tym zauważyć, że tzw. dowód negatywny czyli obowiązek wykazania,

iż jakiś fakt nie miał miejsca jest niezwykle trudny, a czasami wręcz niemożliwy.

Trafnie zatem skarżący wskazują naruszenie art. 6 k.c. przez Sąd drugiej

instancji. Z uwagi zaś na to, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej

podstawy naruszenia przepisów postępowania, a zmiana orzeczenia Sądu

pierwszej instancji przez Sąd Apelacyjny była spowodowana nieprawidłowym

zastosowaniem art. 6 k.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji kierując się treścią

art. 39816 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c.