Supreme Court dismisses mortgage claim against State Treasury, ruling rights belong to Treasury via Agency representation.

Sygn. akt V CK 774/04

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z wniosku S. M. i K. M.

przy uczestnictwie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. Oddziału Regionalnego o

wydzielenie z Kw (…) lokalu mieszkalnego nr 4 i założenie dla niego nowej księgi

wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 lutego 2005 r.,

kasacji uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 22 lipca

2004 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2004 r. Sąd Okregowy oddalił apelację

uczestnika postępowania Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – Oddział Regionalny w W.,

złożoną od postanowienia Sądu Rejonowego w W. oddalającego wniosek o wpis

hipoteki zwykłej w kwocie 8950 zł.

Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż te zabezpieczenie

hipoteczne powinno nastąpić na rzecz Skarbu Państwa, jako że Skarb Państwa tylko

powierzył Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku

do gruntów i lokali mieszkalnych stanowiących jego własność. Z tej bowiem przyczyny

cena uzyskana ze sprzedaży nieruchomości państwowej, mimo iż stanowi dochód

Agencji, jest w istocie wierzytelnością Skarbu Państwa. Nie było więc możliwe

hipoteczne zabezpieczenie powyższej wierzytelności na rzecz uczestnika.

W

kasacji

uczestnik

wniósł

o

zmianę

bądź

uchylenie

postanowienia

odwoławczego, powołując się na naruszenie prawa materialnego, a to art. 3531 k.c. oraz

art. 14 ust. 1 i 3, art. 15, 16, 19 i 58 ust. 5 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r.

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 368 ze zm.), a także na

naruszenie przepisów procesowych (art. 316 § 1, 328 § 2, 378 § 1 i 6268 § 2 k.p.c.).

Zdaniem

skarżącego,

istnieją

podstawy

prawne

do

wpisu

hipoteki

zabezpieczającej cenę sprzedaży nieruchomości państwowej na jego rzecz.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Hipotekę ustanawia się w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności (art. 65

ustawy o księgach wieczystych i hipotece), dlatego istotna jest odpowiedź na pytanie,

komu przysługuje wierzytelność z tytułu ceny sprzedaży przez Wojskową Agencję

Mieszkaniową nieruchomości państwowych. Na tle uregulowań zamieszczonych w

ustawie z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 368 ze zm.) problem ten może wywoływać

kontrowersję, w szczególności na tle treści art. 14 ust. 1 i 3, art. 19 ust. 1 i 3 pkt 2 oraz

art. 58 ust. 5 tej ustawy. W precedensowych orzeczeniach z dnia 19 stycznia 2005 r. (V

CK 767/04 i V CK 768/04) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż wpis do księgi wieczystej

hipoteki umownej zabezpieczającej wierzytelność z tytułu reszty ceny nieruchomości

lokalowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, sprzedanej w jego imieniu przez

Wojskową Agencję Mieszkaniową następuje na rzecz Skarbu Państwa - Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej, a nie na rzecz samej Agencji. Zaaprobowanie tego poglądu

i przedstawionej tam argumentacji prowadzi do aprobaty zaskarżonego postanowienia

Sądu Okręgowego.

Podstawowe

znaczenie

ma

prawna

relacja

między

Skarbem

Państwa

a Wojskową Agencją Mieszkaniową, jako państwową osobą prawną w sferze

zarządzania

i rozporządzania

nieruchomościami

państwowymi

(„wojskowymi”).

Miarodajny w tej mierze art. 14 ust. 1, w brzmieniu ustawy nowelizującej z dnia

16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 1203), stanowi, że Skarb Państwa powierza

Agencji wykonywanie w jego imieniu i na jego rzecz prawa własności i innych praw

rzeczowych w stosunku do nieruchomości stanowiących jego własność. Taki zakres

umocowania oznacza w istocie przedstawicielstwo ustawowe (art. 96 k.c.), ze skutkami

określonymi w art. 95 § 2 k.c. Potwierdza to art. 14 ust. 3 ustawy, z mocy którego

Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Agencję przysługuje prawo własności lub

inne prawa uzyskane z tytułu zbycia mienia Skarbu Państwa, a więc również

wierzytelności

z

tytułu

ceny

sprzedaży

nieruchomości

państwowych,

w

tym

nieruchomości lokalowych.

Uprawnienia Agencji do zabezpieczenia hipotecznego z tytułu sprzedaży lokali

(art. 58 ust. 5 ustawy) są oczywiste, skoro kompetencje jej w zakresie gospodarowania

mieniem „wojskowym”, stanowiącym własność Skarbu Państwa, są wyłączne. Skarb

Państwa nie ma własnego organu i działa przez właściwą jednostkę organizacyjną (art.

67 § 2 k.p.c.), a uprawnienia majątkowe Skarbu Państwa względem państwowych osób

prawnych określają odrębne przepisy, w szczególności regulujące ich ustrój (art. 441 § 2

k.c.). W kontekście umocowania zamieszczonego w art. 441 § 2 k.c., przepis art. 14

ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych ma znaczenie kluczowe dla określenia

uprawnień Skarbu Państwa wobec Wojskowej Agencji Mieszkaniowej jako państwowej

osoby prawnej. Takim przepisem nie jest art. 58 ust. 5 ustawy, mający znaczenie

„techniczne”, nie może więc pozbawić Skarb Państwa uprawnień nadanych w art. 14

ust. 3 ustawy.

Jeżeli osobie prawnej powierzono wykonywanie praw Skarbu Państwa, należy ją

wpisać w księdze wieczystej obok uprawnionego, także przy wpisie hipoteki w dziale IV

(por. § 41 ust. 1 pkt 1 w związku z § 46 ust. 4 i § 48 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i

zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122). Taki wpis nie niweczy ani nie

ogranicza uprawnień Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nadanych jej ustawą.

Należało zatem oddalić kasację (art. 39312 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).