Supreme Court dismisses appeal; mortgage must be registered to State, not Housing Agency, as State owner.

Sygn. akt V CK 771/04

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. Oddział

Rejonowy w W.

przy uczestnictwie J. B. i J. B. o wpis hipoteki umownej, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 lutego 2005 r., kasacji wnioskodawcy od

postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 lipca 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Aktem notarialnym z dnia 7 listopada 2003 r. A (…) przedstawiciel Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej ustanowił odrębna własność lokalu nr (…) położonego w W. przy

ul. D. i sprzedał go dotychczasowym najemcom małżonkom B. W akcie notarialnym

strony tej transakcji zamieściły wniosek o wpisanie w nowo zakładanej księdze

wieczystej dla tego lokalu hipoteki w kwocie 8.605 zł „z tytułu reszty ceny sprzedaży na

rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. Oddział Rejonowy w W.”.

Sąd Rejonowy Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2004 r. oddalił wniosek

uznając, że wpis hipoteki mógłby nastąpić tylko na rzecz Skarbu Państwa, a nie na

rzecz samej Agencji, której powierzono jedynie wykonywanie prawa własności i innych

praw należących do Skarbu Państwa.

Apelacja Agencji od tego orzeczenia została oddalona postanowieniem Sądu

Okręgowego w W. z dnia 19 lipca 2004 r., który podzielił stanowisko prawne Sądu I – ej

Instancji.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła Agencja kasacją, zarzucając naruszenie

następujących przepisów:

-

art. 14 ust. 1 i 3, art. 15, art. 16, art. 19 i art. 58 ust. 5 ustawy z dnia 22 czerwca 1995

r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych R.P. (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 368, ze zm.),

zwanej dalej „u.z.S.Z.”

-

art. 3531 k.c.

-

art. 328 § 2, art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 378 § 1 w zw. z art. 626 8 § 2

k.p.c.

Na tych podstawach wnosiła o zmianę postanowienia przez uwzględnienie

wniosku, ewentualnie o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszym rzędzie trzeba ustosunkować się do zarzutu naruszenia art. 626 8 §

2 w zw. z art. 378 k.p.c., sprowadzającego się do stwierdzenia, że Sądy obu instancji

przekroczyły zakres kognicji orzekania w postępowaniu wieczystoksięgowym, wdając

się w rozważania dotyczące materialnoprawnej skuteczności umowy ustanowienia

hipoteki.

Zarzut ten jest niezasadny. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

2 lipca 2004 r. II Ck 264/04 przepis art. 6268 k.p.c. nie może być rozumiany i stosowany

w sposób ograniczający rolę sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym do realizacji

funkcji wyłącznie rejestracyjno – ewidencyjnych, z pominięciem funkcji kontrolno –

badawczej. Podzielając ten pogląd prawny należy przyjąć, że w ramach kognicji sądów

orzekających w postępowaniu wieczystoksięgowym mieści się badanie i kontrola

legitymacji wnioskodawcy do złożenia wniosku w tym postępowaniu (art. 626 9 k.p.c.).

Wykonując tę funkcję badawczo – kontrolną w niniejszej sprawie Sądy przyjęły, że

Agencji nie przysługuje uprawnienie do ustanowienia hipoteki na jej rzecz, gdyż

uprawnionym w tym zakresie pozostaje Skarb Państwa. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym kasację potwierdza ten pogląd prawny, odwołując się w tej mierze do

stanowiska

Sądu

Najwyższego

wyrażonego

w

bardzo

podobnej

sprawie

w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2005 r. V CK 767/04. W uzasadnienie tamtego

orzeczenia trafnie zwrócono uwagę na to, że zasadnicze znaczenia dla rozstrzygnięcia

kwestii legitymacji Agencji ma treść art. 14 ust. 1 i 3 u.z.S.Z. w brzmieniu ustalonym

ustawą nowelizującą z dnia16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 1203). Zgodnie z

ust. 1 tego przepisu wykonywanie przez Agencję prawa własności i innych praw

rzeczowych Skarbu Państwa odbywa się nie tylko na jego rzecz, lecz także „w jego

imieniu”, co jednoznacznie określa powierniczy charakter władztwa Agencji nad

powierzonym jej mieniem Skarbu Państwa, a co za tym idzie, także podejmowanych

przez nią czynności prawnych, jako zdziałanych „w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa”,

a nie w imieniu własnym. Pogląd taki potwierdza treść ust. 3, zgodnie z którym Skarbowi

Państwa reprezentowanemu przez Agencję przysługuje prawo własności lub inne

prawa, uzyskane z tytułu zbycia lub obciążenia prawem rzeczowym bądź innym prawem

mienia Skarbu Państwa, o którym mowa w ust. 1. Powierniczy charakter uprawnień

Agencji wynika także z treści art. 16 ust. 1 pkt 2 u.z.S.Z. zgodnie z którym do zadań

Agencji należy gospodarowanie powierzonym mieniem Skarbu Państwa w trybie

określonym w art. 17. Stosownie do treści art. 17 pkt 1 gospodarowanie to polega m. in.

na sprzedaży osobnych kwater stałych i lokali mieszkalnych, na zasadach określonych

w rozdziale 6.

Na tle tych przytoczonych regulacji pewne wątpliwości co do charakteru

uprawnień Agencji do sprzedawanych lokali oraz wierzytelności uzyskanych z tej

sprzedaży mogą budzić postanowienia zawarte w art. 19 ust. 2 pkt 2, w którym określa

się wierzytelności z tytułu sprzedaży lokali, jako „przychody Agencji” oraz w art. 58 ust.

5 ustawy, gdzie określone zostały one mianem „wierzytelności Agencji”. Jak trafnie

uznał Sąd Najwyższy w cytowanym postanowieniu, treść innych przepisów omawianej

ustawy, dotyczących zakresu i charakteru uprawnień w Agencji w stosunku do

powierzonego jej mienia Skarbu Państwa, należy wykładać przez pryzmat treści art. 14

ust. 1 i 3, który to przepis, konstruując istotę uprawnień Agencji, ma w tej kwestii

znaczenie przesądzające. Należy zatem podzielić pogląd Sądu Najwyższego wyrażony

w uzasadnieniu postanowienia V CK 767/04, iż określenie wierzytelności ze sprzedaży

lokali jako „przychód” Agencji oznacza, że Agencja może nim dysponować w ramach

ustawowo określonych jej uprawnień. Z tego punktu widzenia zawarte w art. 58 ust. 5

ustawy sformułowanie o „wierzytelnościach Agencji” ma przede wszystkim charakter

techniczno – księgowy; nie przesądza więc osoby wierzyciela hipotecznego,

uprawnionego

do

zgłoszenia

wniosku

o

zabezpieczenie

ceny

zbycia

lokalu

stanowiącego własność Skarbu Państwa, gdyż osobą tą pozostaje Skarb Państwa

reprezentowany przez Wojskową Agencję Mieszkaniową. Z tych względów zarzuty

kasacji naruszenia powołanych w niej przepisów u.z.S.Z. nie są uzasadnione.

Nie jest także usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 353 1 k.c., gdyż skarżąca niczym

nie wykazała, ażeby istniała jakaś szczególna umowa pomiędzy nią a Skarbem

Państwa, która regulowałaby jej uprawnienia wobec powierzonego jej gospodarowaniu

mienia Skarbu Państwa w sposób odmienny od zasad wynikających z ustawy.

W rezultacie należy stwierdzić, że Agencja zbywając w dniu 7 listopada 2003 r.

nieruchomość lokalową stanowiącą własność Skarbu Państwa, uczyniła to w jego

imieniu i na jego rzecz. Tym samym także w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa nabyła

także wierzytelność z tytułu reszty nieuiszczonej ceny nabycia. Dlatego też hipoteka

zabezpieczająca tę wierzytelność mogła być ustanowiona tylko na rzecz Skarbu

Państwa – Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, a nie na rzecz samej Agencji, jak tego

domaga się skarżąca. Przesądza to na jej niekorzyść samą zasadę prawną żądania

objętego wnioskiem, a tym samym także bezpodstawność jej kasacji. W tej sytuacji nie

ma merytorycznej potrzeby szczegółowego odnoszenia się do podniesionych w kasacji

pozostałych zarzutów procesowych, tj. art. 316 i art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 378

k.p.c., gdyż nawet ich potwierdzenie nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy (art.

3931 pkt 2 k.p.c.).

Z podanych wyżej przyczyn kasacja podlegała oddaleniu na mocy art. 393 12 w zw. z art.

13 § 2 i art. 5191 § 3 k.p.c.