Supreme Court quashes lower court verdict for failure to recognize a procedural act as a claim filing that interrupted the limitation period.

Sygn. akt V CK 682/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Elżbieta Strelcow (sprawozdawca)

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa M. D. reprezentowanego przez

przedstawicielkę ustawową D. C.

przeciwko Gminie J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 października 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w J.

z dnia 25 września 2003 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

sprawę

przekazuje

Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Małoletni powód M. D. reprezentowany przez matkę D. C. w pozwie

skierowanym przeciwko Gminie J. domagał się zasądzenia zadośćuczynienia w

kwocie 20 000 złotych za skutki urazu jakiego doznał 4 grudnia 1998 roku w

prowadzącym przez pozwaną przedszkolu.

Pozwana Gmina wnosiła o oddalenie powództwa podnosząc w oparciu o art.

442 § 1 k.c. zarzut przedawnienia roszczenia powoda.

Wyrokiem z 30 grudnia 2002 roku Sąd Rejonowy w J. zasądził od pozwanej

Gminy na rzecz powoda kwotę 8 000 złotych a w pozostałym zakresie powództwo

oddalił.

Podstawą tego rozstrzygnięcia stało się ustalenie Sądu Rejonowego, iż

małoletni powód w dniu 4 grudnia 1998 roku w prowadzonym przez pozwaną

Przedszkolu Nr 16 w J. doznał zerwania opuszki palca wskazującego prawej ręki.

Do urazu doszło w wyniku przytrzaśnięcia palca powoda drzwiami od toalety przez

inne dziecko opuszczające toaletę. Leczenie szpitalne małoletniego trwało od 4

grudnia do 21 grudnia 1998 roku. Po tym czasie małoletni wrócił do przedszkola i

uczęszczał do niego do stycznia 2000 roku. Okoliczności wypadku jakiemu uległ

małoletni powód były przedmiotem protokołu Nr 1/98 sporządzonego w grudniu

1998 roku przez dyrektora oraz nauczyciela Przedszkola Nr 16 w J. W sierpniu

2000 roku przedstawicielka ustawowa małoletniego, która o wypadku syna

dowiedziała się w dniu zdarzenia, zakwestionowała prawidłowość sporządzonego

protokołu w doniesieniu do Prokuratury Rejonowej w J. Postępowanie w tej sprawie

umorzone zostało prawomocnie 29 sierpnia 2001 roku. W grudniu 2001 roku

przedstawicielka ustawowa małoletniego powoda wniosła do Sądu Rejonowego w

J. pismo procesowe nazwane

„wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów

sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu”. Oceniając zasadność roszczenia

powoda Sąd Rejonowy uznał, że pismo to stanowiło pozew przerywający bieg

trzyletniego terminu przedawnienia z art. 442 § 1 k.c. a zważywszy na okoliczność,

że stan zdrowia małoletniego powoda nie ulegał pogorszeniu, małoletni nauczył się

operować uszkodzonym palcem, Sąd Rejonowy uznał, że odpowiednią sumą

zadośćuczynienia za krzywdę będzie kwota 8 000 złotych. Podniósł też Sąd

Rejonowy, dodatkowo, iż nawet przy ocenie, iż roszczenie powoda uległo

przedawnieniu to nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia znajduje oparcie w art. 5

k.c.

Sąd Okręgowy w J. rozpoznający sprawę w wyniku apelacji obu stron, nie

podzielił stanowiska Sądu Rejonowego

co do skutków materialnych pisma

procesowego wniesionego przez przedstawicielkę ustawową powoda do Sądu

Rejonowego w J. w dniu 4 grudnia 2001 roku. W ocenie Sądu Okręgowego pismo

to miało charakter przygotowawczy do ewentualnego procesu, o czym świadczy

jego jednoznaczna treść, a zatem nie może być uznane za czynność prawną

podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Czynnością taką był pozew

wniesiony w dniu 24 grudnia 2001 roku i z datą jego wniesienia wiązać należałoby

skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Podzielając przy tej

ocenie stanowisko Sądu I instancji, że roszczenie powoda wywodzone z czynu

niedozwolonego ulega przedawnieniu w trzyletnim terminie określonym w art. 442 §

1 k.c., a poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej

naprawienia 4 grudnia 1998 roku, Sąd Okręgowy stwierdził, że roszczenie powoda

uległo przedawnieniu w dniu 5 grudnia 2001 roku, zatem strona pozwana z mocy

art. 117 § 2 k.c. mogła skutecznie uchylić się od zaspokojenia roszczenia.

Odnosząc się do wyrażonego marginalnie przez Sąd Rejonowy poglądu co do

istnienia podstaw pozwalających na nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia

powoda w oparciu o art. 5 k.c., Sąd Okręgowy stwierdził, że w realiach niniejszej

sprawy nie występują takie okoliczności, które uzasadniałyby ocenę, że

skorzystanie przez stronę pozwaną z zarzutu przedawnienia stanowi w świetle

zasad współżycia społecznego nadużycie prawa. Podkreślił przy tej ocenie Sąd

Okręgowy, że nie zostało wykazane aby po stronie wierzyciela zachodziły takie

wyjątkowe

okoliczności,

które

usprawiedliwiałyby

jego

ponad

trzyletnią

bezczynność w dochodzeniu roszczenia zaś zachowaniu pozwanego nie można

zdaniem Sądu Okręgowego przypisać cechy naganności. Kierując się powyższymi

racjami Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda a uwzględniając apelację strony

pozwanej zmienił wyrok Sądu Rejonowego przez oddalenie powództwa.

Kasacja powoda od tego wyroku oparta została na obu podstawach z art.

3931 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania skarżący

zarzucił mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 130 § 1 zdanie drugie i art.

187 k.p.c., polegające na przyjęciu, że pismo powoda z dnia 4 grudnia 2001 roku

stanowiło wyłącznie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z pominięciem

okoliczności, że pismo to – poza niewłaściwym jego oznaczeniem – zawierało

elementy pozwu określone w art. 187 k.p.c. W ramach podstawy kasacyjnej z pkt 1

art. 3933 k.p.c. skarżący zarzucił naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w J. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Słusznie skarżący zarzuca, iż dokonując oceny skutków materialnoprawnych

pisma procesowego powoda z dnia 4 grudnia 2001 roku Sąd Okręgowy nadał mu

charakter inny niż to wynika z treści wyrażonej w nim woli powoda, kierując się

przede wszystkim jego oznaczeniem jako „wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu”. Niesporny jest w orzecznictwie

pogląd, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

z urzędu nie jest czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub

ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Rzecz jednak w tym,

że jak to stanowi art. 130 § 1 zdanie drugie k.p.c., mylne oznaczenie pisma

procesowego

lub

jego

oczywista

niedokładność

nie

stanowi

przeszkody

w rozpoznaniu go we właściwym trybie, gdy sens pisma świadczy w dostateczny

sposób o woli jego autora [tak też Sąd Najwyższy w niepub. postanowieniu z dnia

10 marca 2000 r. IV CKN 830/00]. Pismo powoda z dnia 4 grudnia 2001

roku istotnie zatytułowane zostało jako „wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

i ustanowienie adwokata z urzędu” jednocześnie jednak zawiera dokładnie

określone żądanie zasądzenia na rzecz powoda z przytoczeniem okoliczności

uzasadniających żądanie oraz dowodów na ich poparcie (załączone do pisma

zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia powoda). Trafnie w tych warunkach

zarzuca skarżący, iż zawierając nadto oznaczenie właściwego sądu, określenie

stron, wskazanie dowodów i podpis przedstawiciela ustawowego powoda, pismo to

winno zostać uznane w zakresie jego oznaczenia za dotknięte oczywistą

niedokładnością wymagającą wezwania do jej usunięcia bądź odebrania od strony

odpowiedniego wyjaśnienia na posiedzeniu niejawnym (art. 152 zdanie drugie

k.p.c.) [zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5.II.1999 r. III CKN 1211/98

OSNC 1999 Nr 7-8 poz. 139 oraz nie pub. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

21.I.2000 r. II UKN 741/99 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10.III.2000 r.

IV CZ 19/2000].

Sąd Rejonowy w J. mając wątpliwości co do rzeczywistej treści pisma z 4

grudnia 2001 roku, zarządzeniem z 7 grudnia 2001 roku (k.12 akt) wezwał

przedstawicielkę ustawową do wypowiedzenia się w zakreślonym terminie – pod

rygorem przyjęcia pisma 4 grudnia 2001 roku jako pozwu – czy pismo to stanowi

pozew czy tylko wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na to

wezwanie przedstawicielka ustawowa powoda wyjaśniła (k.14 akt), że składając

pismo z 4 grudnia 2001 roku uważała, że może pozew połączyć z wnioskiem o

zwolnienie od kosztów sądowych. Treść tego wyjaśnienia w sposób nie budzący

wątpliwości pozwalała na przyjęcie, że rzeczywistym zamiarem powoda wyrażonym

w piśmie z 4 grudnia

2001 roku było wniesienie pozwu wraz z wnioskiem o

zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie wyjaśnienie to złożone zostało po

upływie zakreślonego stronie zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2001 roku terminu a

Sąd Rejonowy - zgodnie z przyjętym w zarządzeniu założeniem co do skutków

braku wyjaśnienia w terminie, zarządzeniem z 8 stycznia 2002 roku - k. 2-3 akt traktując pismo jako pozew wezwał stronę do uzupełnienia jego braków, a

następnie, wobec nieuzupełnienia braków pozwu w tygodniowym terminie

zarządzeniem z 25 stycznia 2002 roku pozew zwrócił, jednakże okoliczności te nie

stanowią o niewywołaniu skutków materialnoprawnych i procesowych pisma z 4

grudnia 2001 roku, skoro postanowieniem z 11 marca 2002 roku Sąd Okręgowy w

J. uchylił zarządzenie o zwrocie pozwu.

Trafnie w tych warunkach Sąd Rejonowy uznał, że wniesienie przez powoda

w dniu 4 grudnia 2001 roku pisma procesowego niewłaściwie oznaczonego

stanowiło czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia

a zatem przerwało bieg terminu przedawnienia z art. 442 § 1 k.p.c., który upływał

w dniu 5 grudnia 2001 roku. Odmienna ocena skutków prawnych pisma z 4 grudnia

2001 roku dokonana przez Sąd II instancji nie znajduje oparcia w materiale

dowodowym sprawy i sprzeczna jest ze wskazaną interpretacją art. 130 § 1 zdanie

drugie k.p.c.

Zasadność zarzutu kasacji opartego na jej podstawie z art. 393 1 pkt 2 k.p.c.

czyni bezprzedmiotowym zarzut naruszenia art. 5 k.c. wskazany w ramach

podstawy kasacji z art. 3931 pkt 1 k.p.c.

Wobec uznania kasacji za opartą na usprawiedliwionej podstawie w wyżej

wskazanym zakresie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 393 13

§ 1 k.p.c.