Supreme Court quashes forced mortgage entry during bankruptcy proceedings due to violation of collective insolvency law.

Sygn. akt V CK 613/04

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku P. S.

przy

uczestnictwie

Syndyka

masy

upadłości

Przedsiębiorstwa

Inżynierii

I

Hydrotechniki "T.(...)" S.A. w W.

o wpis hipoteki przymusowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 11 października 2005 r., kasacji uczestnika postępowania od

postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2004 r., sygn. akt II Ca

(…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w

W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. w dniu 17 czerwca 2003 r. wpisał w dziale IV księgi

wieczystej nr (…) prowadzonej dla nieruchomości, będącej działką gruntu w

użytkowaniu wieczystym z budynkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności,

której użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynków jest Przedsiębiorstwa

Inżynierii i Hydrotechniki „T.(...)" S.A. z siedzibą w W., hipotekę „przymusową

kaucyjną” do kwoty 159.056,35 zł na rzecz P. S., dla zabezpieczenia roszczenia na

podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn.

akt VGC (…).

Od powyższego wpisu apelację wniósł uczestnik postępowania - Syndyk masy

upadłości Przedsiębiorstwa Inżynierii I Hydrotechniki "T.(...)" S.A. w W. zarzucając

naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 29 Rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu

układowym, przez wpisanie hipoteki na nieruchomości pozwanego po dniu otwarcia

wobec niego postępowania układowego.

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem zaskarżonym kasacją oddalił apelację,

przytaczając następujące ustalenia i oceny prawne:

Postanowieniem z dnia 13 maja 2003 r., sygn. akt VI Ukł (…) Sąd Rejonowy w

W. otworzył postępowanie układowe dla Przedsiębiorstwa Inżynierii i Hydrotechniki

„T.(...)" spółki akcyjnej w W. i wciągnął na listę wierzytelności wierzycieli z łączną

kwotą 7.318.871 zł. Na liście tej brak jest wierzyciela P. S.. Postanowieniem tegoż

Sądu z dniu 4 listopada 2003 r. zostało umorzone postępowanie układowe. Siedzibą

uczestnika postępowania jest obecnie W. Sprawa z powództwa P. S. przeciwko

uczestnikowi postępowania o zapłatę [V GC (…)] została wszczęta w Sądzie

Okręgowym w C. w dniu 27 sierpnia 2002 r. Wyrok uwzględniający powództwo w

całości zapadł 20 lutego 2003 r. Apelację uczestnik postępowania wniósł 14 kwietnia

2003 r.

Sąd Okręgowy powołał się na art. 29 § 2 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym

(które ma zastosowanie w niniejszej sprawie stosownie do art. 538 ust. 2 ustawy z

dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze). Stwierdził, że po otwarciu

postępowania układowego została wpisana przedmiotowa hipoteka „przymusowa

kaucyjna”, ale jak wynika z akt postępowania układowego dotyczyła wierzytelności,

która nie została ujęta na liście wierzycieli. Wprawdzie zgodnie z art. 67 cytowanego

Prawa o postępowaniu układowym układ obowiązuje wszystkich wierzycieli, nie

wyłączając tych, których wierzytelności podlegały wciągnięciu na listę, lecz nie były

wciągnięte, a zatem układ wiąże każdego wierzyciela, którego wierzytelność istniała

w momencie otwarcia postępowania układowego, jeżeli okaże się, iż wierzytelność ta

posiada warunki, od których zależy wciągnięcie na listę wierzytelności, ale apelujący

takich zarzutów jak i dowodów, iż wierzytelność zabezpieczona hipoteką takim

warunkom odpowiada, nie przedstawił, co zdaniem Sądu Okręgowego prowadzi do

oddalenia apelacji.

Uczestnik postępowania w kasacji zarzucił naruszenie:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granicy

swobodnej oceny dowodów i nieustalenie, że wierzytelność wnioskodawcy, dla

zabezpieczenia której wnioskodawca złożył wniosek o wpis do księgi wieczystej

hipoteki „przymusowej kaucyjnej”, była wierzytelnością objętą postępowaniem

układowym i że wierzytelność ta została wciągnięta na listę wierzytelności,

2. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

pominięcie części materiału dowodowego zebranego w postępowaniu i nieustalenie,

że wierzytelność wnioskodawcy, dla zabezpieczenia której wnioskodawca złożył

wniosek o wpis hipoteki „przymusowej kaucyjnej”, była wierzytelnością objętą

postępowaniem układowym i że została wciągnięta na listę wierzytelności;

3. art. 29 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24

października

1934

niezastosowanie

i

r.

-

Prawo

przyjęcie,

że

o

postępowaniu

układowym

po

wszczęciu

postępowania

przez

jego

układowego

wnioskodawca mógł uzyskać wpis „hipoteki przymusowej kaucyjnej”,

4. art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że po wszczęciu postępowania

układowego

wnioskodawca

mógł

uzyskać

wpis

hipoteki

przymusowej

dla

zabezpieczenia swojej wierzytelności, mimo że wierzytelność ta była objęta

postępowaniem układowym.”

Przytaczając wymienioną podstawę kasacyjną uczestnik postępowania wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w W. do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o zmianę tego postanowienia przez

uwzględnienie apelacji i zarządzenie wykreślenia z księgi wieczystej przedmiotowej

hipoteki przymusowej kaucyjnej a także przez zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz

uczestnika postępowania kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania wymienionych

w kasacji. Skarżący trafnie zarzucił, że wbrew ustaleniu Sądu Okręgowego w aktach

sprawy znajduje się lista wierzytelności sporządzona w postępowaniu układowym.

W liście tej pod poz. 121 ujęta jest przedmiotowa wierzytelność P. S., określona

nazwą prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (Przedsiębiorstwo Obrotu

Surowcami Wtórnymi Z.(…) w P.).

Zasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 29 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24

października 1934 r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 93,

poz. 836 ze zm.), mającym w sprawie zastosowanie z mocy art. 538 ust. 2 ustawy

z dnia 28 lutego – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535), po

otwarciu postępowania układowego z wniosku dłużnika do czasu prawomocnego

rozstrzygnięcia co do układu albo umorzenia postępowania wierzyciel nie może

uzyskać wpisu hipoteki przymusowej dla zabezpieczenia swoich roszczeń wobec

dłużnika, choćby wniosek o wpis został złożony jeszcze przed otwarciem

postępowania.

Tymczasem w niniejszej sprawie jeden z wierzycieli Przedsiębiorstwa

Inżynierii i Hydrotechniki „T.(...)" S.A. w W., P. S., już po wszczęciu postępowania

układowego (13 maj 2003 r.) z wniosku Przedsiębiorstwa Inżynierii i Hydrotechniki

„T.(...)" uzyskał w dniu 17 czerwca 2003 r. wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej w

księdze wieczystej, w której wpisane było na rzecz Przedsiębiorstwa Inżynierii i

Hydrotechniki „T.(...)" prawo użytkowania wieczystego i własność budynków.

Postępowanie układowe zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w W.

z dnia 4 listopada 2003 r. Wynika z tego, że wpis przedmiotowej hipoteko dokonany

został w okresie toczącego się postępowania układowego.

Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia (art. 39313 § 1

k.p.c. oraz art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c. w zw. z 13 § 2, art. 393 19 i 391 k.p.c. w zw.

z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r.

Nr 13, poz. 98).