Supreme Court dismisses bankruptcy trustee's appeal to invalidate enforceable title based on set-off declarations.

Sygn. akt V CK 466/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz

SSA Zbigniew Cendrowski (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa J.K., E.K.

i B. K.

przeciwko Syndykowi masy upadłości Przedsiębiorstwa Robót i Usług Budowlanych

"B." S.A. w G.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 kwietnia 2004 r.,

kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 grudnia 2002 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienia

Powodowie wnieśli powództwo przeciwko Przedsiębiorstwu Robót i Usług

Budowlanych „B.” S.A. w G. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego –

aktu notarialnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

Powodowie byli zobowiązani do uiszczenia stronie pozwanej kwoty

100.000 zł w terminie do 31 stycznia 1999 r. tytułem ostatniej raty za zakupioną od

pozwanych nieruchomość.

Przedstawili pozwanej do potrącenia swoją wierzytelność w łącznej

wysokości 181.000 zł, powstałą w wyniku nienależytego wykonania przez stronę

pozwaną

zobowiązań

umownych

związanych

z

wykonywanymi

robotami

budowlanymi.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 4 czerwca 2002 r. oddalił powództwo.

Sąd Apelacyjny , po rozpoznaniu sprawy wskutek apelacji wniesionej przez

powodów, oddalił apelację, sprostował oznaczenie strony pozwanej, którą jest

obecnie

syndyk

masy

upadłości

Przedsiębiorstwa

Robót

i Usług Budowlanych „B.” S.A. w G..

Sąd Apelacyjny ustalił treść umowy z dnia 29 września 1998 r., w której

strony zobowiązały się m. in. do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości oraz

treść umowy z dnia 27 października 1998 r. przenoszącej na rzecz powodów

własność nieruchomości zabudowanej budynkami w stanie surowym, położonej

w G.. Cena nabycia wynosiła 608.900 zł, przy czym powodowie nie uiścili ostatniej

raty w wysokości 100.000 zł, której termin upłynął dnia 31 stycznia 1999 r.

Dnia 20 listopada 1998 r. strony zawarły umowę, na podstawie której strona

pozwana

zobowiązała

się

do

wykonania

robót

budowlano-montażowych

o charakterze modernizacyjnym w obiekcie restauracji wykonanej w stanie

surowym zamkniętym.

Pismem z 9 czerwca 1999 r. powód J. K. działając w imieniu powodów złożył

oświadczenie o potrąceniu z wierzytelnością strony pozwanej wierzytelności

powodów w kwocie 50.000 zł z tytułu utraconych zysków związanych z

nieterminowym i niepełnym wywiązaniem się pozwanych z umowy przedwstępnej z

dnia 29 września 1998 r.

Pismem

z

września

1999

r.

powodowie

złożyli

oświadczenie

o podtrzymaniu oświadczenia z dnia 9 czerwca 1999 r. oraz oświadczenie

o potrąceniu dalszej kwoty 126.000 zł. Kwota ta wynikała z nie wywiązania się

pozwanej z umowy z 29 września 1998 r. i obejmowała utracone zyski z tytułu nie

funkcjonowania lokalu w sylwestra 1998 r. i pięciu tygodni karnawału, niemożności

wykorzystania 150 m2 lokalu – obecnie restauracji – przez 6 miesięcy, zapłatę za

drzwi zwrócone pozwanej, prace rozliczone a niewykonane – dotyczące części

elewacji zewnętrznej, zabezpieczenia antywłamaniowego okien, koszty naprawy

prac wadliwie przez stronę pozwaną wykonanych dotyczących niewłaściwego

ocieplenia dachu i nieszczelnego stropu.

W rozważaniach swoich Sąd Apelacyjny podniósł, iż oświadczenie powodów

o potrąceniu dotyczyło wierzytelności powodów z tytułu odszkodowania za nie

wywiązanie się przez pozwaną z umowy z 29 września 1998 r. w zakresie

dotyczącym wykonania przez nią robót budowlanych.

Umowa ta, jako przedwstępna umowa sprzedaży nieruchomości, zawarta

bez wymaganej formy, rodziła jedynie skutki odszkodowawcze określone w art. 390

§ 1 k.c.

Powodowie nabywając nieruchomość ze znajdującym się na niej budynkiem,

mogli dochodzić też uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli rzecz sprzedana miała wady.

Powodowie zaś – powołując się na swoje roszczenia odszkodowawcze – nie

wiążą ich z nienależytym wykonaniem umowy sprzedaży nieruchomości, lecz ze

zwłoką w wykonaniu umowy z 29 września 1998 r. Z tego zaś tytułu powodom nie

przysługują roszczenia odszkodowawcze.

Sąd Apelacyjny wskazał też na niedopuszczalność zmiany przedstawionych

przez powodów okoliczności uzasadniających ich roszczenie odszkodowawcze –

ze względu na treść art. 843 § 3 k.p.c.

Mimo tego Sąd Apelacyjny odniósł się również do umowy stron

z 20 listopada 1998 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że kwestia przyczyn opóźnienia

się strony pozwanej z wykonaniem robót budowlanych nie jest istotna w sprawie.

Sąd Apelacyjny uznał też, że oświadczenie J.K. zwalniające pozwaną ze

zobowiązań wywołanych opóźnieniem w zakończeniu prac objętych umową z 20

listopada 1998 r. nie przekraczało zakresu zwykłego zarządu.

Ponadto powodowie nie wykazali szkody zgłoszonej do potrącenia, jeśli

chodzi o jej wysokość.

Wyrok Sądu Apelacyjnego powodowie zaskarżyli w całości kasacją.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacji (art. 393 1 pkt 1

i 2 k.p.c.). Skarżący w pierwszej kolejności przedstawili podstawę naruszenia

przepisów o postępowaniu przytaczając następujące przepisy: art. 210 § 1 k.p.c.,

art. 227 k.p.c., art. 229 k.p.c., art. 230 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.

Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. (wg kolejności wskazanej w skardze) w zw.

z art. 328 § 2 k.p.c. polegać ma na zaniechaniu wszechstronnego rozważenia

i nielogicznej ocenie dowodów: protokołu odbioru robót budowlanych z 15 lutego

1999 r., faktury VAT z 16 lutego 1999 r. i faktury VAT z 22 kwietnia 1999 r. oraz

protokołu przyłączy wodno kanalizacyjnych z lutego 1999 r.

Naruszenie art. 210 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. polega na tym, że

sąd wziął pod uwagę okoliczności wynikające z wyżej przedstawionych dowodów

bez uprzedzenia strony o tym, przez co strona powodowa nie miała żadnej

możliwości odniesienia się do tych okoliczności.

Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 1 k.p.c. polega na pominięciu

dowodów w postaci raportów z rejestru obrotów kasy fiskalnej, deklaracji

podatkowych oraz zeznań świadka N.

Naruszenie art. 230 k.p.c. polega na jego niezastosowaniu – w zakresie

dotyczącym twierdzeniom powoda o wysokości szkody.

Naruszenie art. 227 k.p.c. i art. 229 k.p.c. polega na tym, że Sąd

przeprowadził dowód z protokołu przyjęcia przyłączy wodno-kanalizacyjnych

z lutego 1999 r. – na określone okoliczności – mimo iż okoliczności przeciwne

zostały przyznane przez stronę pozwaną.

Skarżący przedstawiają następnie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów

art. 843 § 3 k.p.c., art. 3 k.p.c., art. 232 k.p.c. oraz art. 187 § 1 k.p.c. i art. 210 § 1

k.p.c. art. 2 k.p.c. w następujący sposób:

-

przez błędne rozumienie przepisu art. 843 § 3 k.p.c. przy czym Sąd Apelacyjny

uchybił również treści art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wymagając określenia przez

powodów podstawy prawnej żądania, mimo że obowiązkiem strony w procesie

jest jedynie wskazywanie faktów, a odpowiednia ich kwalifikacja należy do sądu.

Skarżący powołali przy tym zarzucie również naruszone przepisy art. 6 (bez

wskazania ustawy) art. 232 i art. 187 1 k.p.c.

Opierając kasację na podstawie naruszenia prawa materialnego – skarżący

przedstawili zarzuty – niewłaściwego zastosowania art. 65 (bez wskazania

ustawy) i art. 3531 k.c. oraz art. 390 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że nie można w taki sposób ułożyć stosunku

prawnego, aby skutecznie domagać się spełnienia świadczeń związanych

z umową stanowczą, a zastrzeżonych w umowie przedwstępnej, po zawarciu

umowy przyrzeczonej.

-

błędnej wykładni art. 866 i art. 865 k.c. w zakresie rozumienia zwykłego

zarządu,

-

błędnej wykładni art. 484 § 1 k.c. polegającej na założeniu, że w razie

zastrzeżenia w umowie możliwości żądania kar umownych i odszkodowania

przenoszącego wysokość zaskarżonej kary umownej, uprawniony nie może

domagać się odszkodowania bez wcześniejszego żądania kar umownych.

Skarżący wnoszą o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania lub o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest wielowątkowa i zawiera również zarzuty odnoszące

się do oceny dowodów dokonanej przez Sąd Apelacyjny a w konsekwencji do

ustaleń faktycznych. W takiej sytuacji zasadniczo konieczne staje się odniesienie

do podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów o postępowaniu. Zarzuty

bowiem dotyczące prawa materialnego mogą być właściwe ocenione i rozważone

tylko na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (wyrok SN z 25 lipca

2002 r., III CKN 1331/00 Lex 56059).

Ponadto – co w sprawie jest istotne – ocena zasadności zarzutów zawartych

w przedstawionej przez powodów pierwszej podstawie kasacji może być

przeprowadzona

wówczas,

gdy

nie

ma

takiego

naruszenia

przepisów

o postępowaniu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 3931

pkt 2 k.p.c. (wyrok SN z 18 lutego 1999 r., I CKN 96/98).

Powyższe uwagi zostały poczynione dlatego, by wskazać na istotne

elementy sprawy i rzeczywisty przedmiot niniejszego postępowania. Stanowisko

stron, w szczególności zaś powodów, wskazuje bowiem, że w procesie tym

powodowie dążyli w istocie jedynie do wykazania, że wskutek nienależytego

wykonania przez pozwanego części czy całości zobowiązań umownych ponosi on

odpowiedzialność odszkodowawczą. Stanowisko takie nie może prowadzić do

wykazania zasadności żądania powodów.

Trzeba

z

wskazać,

nie

wystąpili

w

odszkodowawczymi

uzasadniającymi

żądanie

zasądzenia

ale

o

wykonalności

bowiem

roszczeniami

odszkodowania,

z

że

powództwem

powodowie

pozbawienie

sprawie

tytułu

wykonawczego. Żądanie swoje uzasadniają wygaśnięciem ich zobowiązania (art.

840 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zobowiązanie zaś (dotyczące niespornych 100.000 zł, co

wynika z treści umowy z 27 października 1998 r.) zdaniem powodów wygasło

wskutek dokonanego przez nich potrącenia (art. 498 § 2 k.c.), wskutek stosownych

oświadczeń woli (art. 499 k.c.) (karta 22, 23 i 24 akt). Żądanie pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego (aktu notarialnego, w którym powodowie

poddali się egzekucji i zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, k. 8 do 11 akt)

może być zatem uzasadnione wtedy, gdy powodowie wykażą, że oświadczenie woli

o potrąceniu było skuteczne i doprowadziło do umorzenia ich zobowiązania.

Zatem przedmiotem rozpoznania są w pierwszej kolejności złożone przez

powodów oświadczenia woli o potrąceniu. Inne okoliczności faktyczne są istotne

tylko o tyle, o ile dotyczą tychże oświadczeń woli. W sprawie niniejszej, co jest

niewątpliwe, wynika to bowiem wprost z akt sprawy, powodowie złożyli jedynie dwa

oświadczenia woli – z dnia 9 czerwca 1999 r. (k. 23 akt) oraz 20 września 1999 r.

(k. 24 akt). Jest to też niesporne, jako że powodowie w kolejnych pismach

procesowych tylko do tych oświadczeń się odnosili, i, co więcej, na ich istnieniu

opierali swoje żądanie pozwu (pozew k. 2 akt wiersze 1-7 od dołu, pismo

sygnowane datą 27 lutego 2000 r., k. 112 wiersze 7-10 od dołu) pismo

z 11 kwietnia 2000 r., k. 148 wiersze 5-9 od góry, pismo z 20 lutego 2001 r., k. 214

wiersz 2-5 od dołu).

Jak już podniesiono, nie ma znaczenia, że powodowie, jak piszą,

z ostrożności procesowej powołują się również na umowę z 20 listopada 1998 r.

(pismo z 11 kwietnia 2000 r. k. 148 wiersze 10-16 od góry).

Okoliczności dotyczące umowy z 20 listopada 1998 r. mogłyby mieć

znaczenie wtedy tylko, gdyby miały uzasadnić istnienie oświadczenia woli

o potrąceniu wierzytelności przysługującej powodom a związanej z tą umową.

W sprawie zaś bezsporne jest, że powodowie nie złożyli oświadczenia woli

o potrąceniu – w związku z umową z 20 listopada 1998 r.

Zatem nawet hipotetyczne wykazanie przez powodów, że przysługują im

roszczenia odszkodowawcze z tej umowy, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia

sprawy.

Jak już wcześniej wskazano

powyższe okoliczności dotyczące: żądania

powodów, istnienia tytułu wykonawczego (aktu notarialnego zaopatrzonego

w klauzulę wykonalności), umowy z 29 września 1998 r., umowy z 20 listopada

1998 r., cytowanych już oświadczeń woli o połączeniu, były przez Sąd Apelacyjny

ustalone i w takim zakresie nie są kwestionowane w kasacji.

Podstawą zatem dalszych rozważań jest przyjęcie powyższych ustaleń

faktycznych. Co do podstawy naruszenia prawa materialnego, to wszystkie tam

wskazane przepisy (art. 65, 3531 k.c., art. 390 § 1 k.c., art. 866 i art. 865 k.c. oraz

art. 484 § 1 k.c.) odnoszą się do umowy z 20 listopada 1998 r. Zarzuty w tym

zakresie nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy z przyczyn już

omówionych.

Również w ramach pierwszej podstawy kasacji skarżący przytaczają

przepisy prawa procesowego i związane z nimi zarzuty odnoszące się do umowy

z 20 listopada 1998 r. i z tych samych względów ocena ich zasadności jest zbędna,

jako że ich rozpoznanie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 393 1

pkt 2 k.p.c.).

Z tych wszystkich względów kasację, jako pozbawioną uzasadnionych

podstaw, należało oddalić (art. 39312 k.p.c.).