Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV KKN 608/97 Generato dall'IA

Supreme Court acquits defendants for tax fraud due to intentional negligence error and procedural violation.

Numero d'incarto IV KKN 608/97
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland overturned lower court convictions for tax fraud, ruling that the defendants could not be held criminally liable for negligent acts. The court found a material legal error because the statute required intent, not negligence, and a procedural violation where the appellate court convicted without a specific appeal against that charge. Consequently, the court acquitted the defendants and ordered the state to bear all litigation costs.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 94 § 2 uks; Art. 4 uks; Criminal liability for tax offenses requires intent, excluding negligence; appellate courts must act only within the scope of contested appeals.

Parole chiave

Generato dall'IA
tax fraud criminal intent negligence procedural error acquittal appellate review reformationis in peius

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 94 § 2 uks
skazanych z art. 94 § 2 uks
Art. 4 uks
z art. 4 uks, poprzez przyjęcie przez sąd drugiej instancji działania
Art. 443 kpk
W świetle art. 443 kpk, którego zakres jest zdecydowanie szerszy
Art. 408 kpk
od obowiązującego poprzednio przepisu art. 408 kpk z 1969 r.
Art. 537 § 2 kpk
skorzystania z wyjątkowej możliwości przewidzianej w art. 537 § 2 kpk i
Art. 632 pkt 2 kpk
postępowanie obciążono Skarb Państwa (art. 632 pkt 2 kpk).
Art. 527 § 4 kpk

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV KKN 608/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 stycznia 2002 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

Stanisław Zabłocki

Sędziowie: SN

Dorota Rysińska

SA del. do SN

Rafał Malarski (spr.)

Protokolant: Piotr Wypych

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Krzysztofa Parchimowicza

po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2002 r.

sprawy Z. P. i P. M.

skazanych z art. 94 § 2 uks

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanych

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C.

z dnia 14 marca 1997 r., sygn. II Ka […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C.

z dnia 13 listopada 1996 r., sygn. IV K […]

I. uchyla zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok Sądu

Rejonowego w C. z dnia 13 listopada 1996 r. i uniewinnia

Z. P. i P. M. od popełnienia zarzucanych im czynów;

II. obciąża kosztami procesu Skarb Państwa;

III. zwraca oskarżonym wniesione opłaty kasacyjne po 300 zł.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 13 listopada 1996 r. skazał na kary

grzywny – Z. P. w wysokości 10 000 zł a P. M. w wysokości 6 000 zł za czyny

określone w art. 94 § 2 uks, które polegały na tym, że poprzez nierzetelne

prowadzenie księgi przychodów i rozchodów uszczuplili należne za rok 1992

podatki dochodowy od osób fizycznych – Z. P. o kwotę 58 027 zł a P. M.

o kwotę 30 366 zł – i obrotowy o kwotę 957 zł.

W wyniku złożonej przez obrońcę apelacji Sąd Wojewódzki w C.

w dniu 14 marca 1997 r., skorygował zaskarżony wyrok jedynie w części

dotyczącej zastępczych kar pozbawienia wolności.

We wniesionej od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kasacji

obrońca skazanych zarzucił: 1) obrazę prawa materialnego, mianowicie art. 94 §

2 uks w zw. z art. 4 uks, poprzez przyjęcie przez sąd drugiej instancji działania

skazanych z zamiarem ewentualnym, mimo że sąd a quo przypisał im winę

nieumyślną w postaci niedbalstwa; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych

za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść, polegający na uznaniu

skazanych za winnych nierzetelnego prowadzenia księgi podatkowej, podczas

gdy księgowość pozostawała w ręku zatrudnionego przez nich ekonomisty W.

P.. W oparciu o tak zredagowane zarzuty skarżący wniósł: a) o zmianę wyroków

sądów

obu

instancji

przez

uniewinnienie

oskarżonych

od popełnienia

zarzucanych im czynów, ewentualnie b) o uchylenie wyroków sądów obu

instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Wojewódzki w C. wniósł o jej

oddalenie. Prokurator Prokuratury Krajowej na rozprawie kasacyjnej złożył

wniosek o uwzględnienie kasacji, domagając się uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja okazała się zasadna.

1. Treść zamieszczonego w części wstępnej kasacji zarzutu (chodzi o

zarzut ujęty jako obraza prawa materialnego, mianowicie art. 94 § 2 uks w zw. z

art. 4 uks) oraz odnoszący się do niego fragment uzasadnienia kasacji, w którym

napisano, iż organ drugoinstancyjny uchybił zakazowi reformationis in peius,

upoważniały Sąd Najwyższy do przyjęcia – zgodnie z regułą interpretacyjną

wyrażoną w art. 118 § 1 kpk, w myśl której znaczenie czynności procesowej

ocenia się według treści złożonego oświadczenia – że skarżący w istocie

postawił sądowi odwoławczemu zarzut naruszenia art. 383 § 1 kpk z 1969 r.

W pełni trafnie autor kasacji wskazał, iż według Sądu Rejonowego w C. Z. P. i P. M. dopuścili się uszczuplenia podatków (dochodowego od osób

fizycznych i obrotowego) z winy nieumyślnej w postaci niedbalstwa.

Warto w tym miejscu przytoczyć in extenso stanowisko sądu pierwszej instancji:

„zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na winę oskarżonych,

polegającą na niedbalstwie” (s. 4 uzasadnienia, k. 135).

Pogląd sądu odwoławczego, jakoby posłużenie się przez sąd a quo

terminem „niedbalstwo” było efektem jedynie pewnej „niezręczności”, nie

wytrzymuje krytyki. Po pierwsze – takie podejście musiałoby prowadzić do

wniosku, iż sąd pierwszej instancji użył określonego zwrotu prawniczego nie

zdając sobie sprawy z jego znaczenia. Byłoby to przypuszczenie najzupełniej

dowolne. Można z całą pewnością przyjąć, iż sąd ten traktował „niedbalstwo”

jako jedną z postaci winy nieumyślnej, o której mowa w art. 7 § 2 kk z 1969 r.

(sprawca nie przewidywał możliwości popełnienia czynu zabronionego, choć

powinien i mógł przewidzieć). Po drugie – motywacyjna część wyroku sądu

rejonowego nie zawiera ani jednego sformułowania, które wskazywałoby, że

Z. P. i P. M. obejmowali znamiona przedmiotowej strony czynu z art. 94 § 2 uks

choćby zamiarem ewentualnym. Wymowne jest poczynione przez sąd a quo

ustalenie, że po przejściu w 1993 r. na tzw. pełną księgowość nie stwierdzono

jakichkolwiek nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych.

Wyrażenie przez Sąd Wojewódzki w C. zapatrywania, że oskarżeni

przewidywali możliwość popełnienia czynu określonego w art. 94 § 2 uks i na to

się godzili, stanowiło zatem jaskrawe złamanie obowiązującego w polskim

prawie karnym procesowym zakazu reformationis in peius. Art. 383 § 1 kpk z

1969 r. jednoznacznie stanowił, że sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść

oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek

odwoławczy, i tylko w granicach środka odwoławczego. Związek między

stwierdzonym uchybieniem procesowym a treścią zaskarżonego wyroku jest

oczywisty i stąd koniecznym stało się uchylenie tegoż orzeczenia.

2. Dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenie, że oskarżeni działali

nieumyślnie (w postaci niedbalstwa), wykluczało możliwość przypisania im

przestępstwa skarbowego określonego w art. 94 § 2 uks, które popełnione być

mogło tylko z winy umyślnej. Materialnoprawną zasadę subiektywizmu,

zgodnie z którą odpowiedzialność karna zachodziła w razie popełnienia

przestępstwa skarbowego z winy umyślnej, chyba że przepis szczególny

przewidywał także odpowiedzialność karną w razie popełnienia przestępstwa

skarbowego z winy nieumyślnej, statuował art. 4 uks.

Nie ulega więc kwestii, że Sąd Rejonowy w C. dopuścił się szczególnie

poważnego naruszenia prawa materialnego. Skazał oskarżonych za nieumyślne

popełnienie czynu, którego karalność warunkowana była istnieniem winy

umyślnej.

W tej sytuacji, gdy rażące naruszenie prawa przez sąd odwoławczy

łączyło się ściśle z orzeczeniem pierwszoinstancyjnym (owa rażąca obraza

prawa przez sąd ad qeum była „zakotwiczona” w wyroku sądu rejonowego).

niezbędnym stało się uchylenie nie tylko zaskarżonego wyroku, ale i

poprzedzającego go wyroku sądu a quo.

3. Wobec obowiązywania tzw. pośredniego zakazu reformationis in peius,

według którego w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno

w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy,

gdy orzeczenie to byłoby zaskarżone na niekorzyść oskarżonego, zgoła

nieracjonalnym postąpieniem byłoby przekazanie in concreto sprawy sądowi

pierwszej instancji w ramach tzw. orzeczenia następczego do ponownego

rozpoznania. W świetle art. 443 kpk, którego zakres jest zdecydowanie szerszy

od obowiązującego poprzednio przepisu art. 408 kpk z 1969 r. (dawne

uregulowanie ograniczało omawiany zakaz wyłącznie do kary), Sąd Rejonowy

w C. nie mógłby po prostu wydać innego rozstrzygnięcia niż uniewinniającego.

Skoro zatem uwzględnienie tzw. pośredniego zakazu reformationis in

peius musiałoby doprowadzić w realiach konkretnej sprawy do wydania w

ponownym postępowaniu wyroku uniewinniającego, to zaistniała podstawa do

skorzystania z wyjątkowej możliwości przewidzianej w art. 537 § 2 kpk i

uniewinnienia na etapie postępowania kasacyjnego obu oskarżonych od

popełnienia zarzucanych im czynów.

4. Tylko na marginesie celowe wydaje się zaznaczenie, że poza zasięgiem

rozważań Sądu Najwyższego pozostał zarzut błędu w ustaleniach faktycznych,

jako że skarżący nie kwestionował sposobu ich dokonania. Tego rodzaju zarzut

nie stanowił pod rządami dawnej ustawy karnoprocesowej (art. 463a § 1 kpk z

1969 r.) i nie stanowi obecnie (art. 523 § 1 kpk) podstawy kasacji.

5. Uniewinnienie oskarżonych sprawiło, że kosztami procesu za całe

postępowanie obciążono Skarb Państwa (art. 632 pkt 2 kpk). Wobec

uwzględnienia kasacji zwrócono oskarżonym uiszczone przez nich opłaty (art.

527 § 4 kpk).

Przewodniczący: SSN (Stanisław Zabłocki)

Sędziowie: SSN (Dorota Rysińska)

aw

f/ak

SA del. do SN (Rafał Malarski)