Supreme Court allows full cassation appeal due to obvious error in sentencing under Polish Criminal Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed the General Prosecutor's cassation appeal in its entirety against a district court's criminal verdict. The defendant, convicted of drunk driving without a license, had received a fine and a driving ban; the prosecutor sought to overturn the fine portion. The court ruled that the procedural errors identified in the appeal were obvious and sufficient to vacate the entire judgment, regardless of the specific remedy requested by the prosecutor.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 526 § 1 k.p.k.; Art. 523 § 1 k.p.k.; Art. 535 § 3 k.p.k.; Art. 536 k.p.k.; Art. 436 k.p.k.; Art. 518 k.p.k.; Art. 537 § 2 k.p.k. – If the existence of at least one obvious procedural error justifying the revocation of a final judgment is clear, the condition for considering the cassation appeal in its entirety is met, irrespective of the specific subsequent remedy requested by the appellant.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
WYROK Z DNIA 26 STYCZNIA 2001 R.
IV KKN 578/00
Oczywistą zasadność kasacji wiązać należy przede wszystkim z oceną trafności uchybień, jakie, stosownie do obowiązku wynikającego z treści
art. 526 § 1 k.p.k. oraz na podstawach wskazanych w art. 523 § 1 k.p.k.,
zostały w skardze podane, a które – w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.) – rozważane są przez sąd kasacyjny. Jeśli
ocena co do zaistnienia przynajmniej jednego uchybienia (art. 436 w zw. z
art. 518 k.p.k.), jako powodującego konieczność wzruszenia prawomocnego wyroku w nie mniejszym niż oznaczony w skardze zakresie zaskarżenia
i zgodnie ze wskazanym w niej (na korzyść) kierunkiem, nie nasuwa żadnych wątpliwości i zastrzeżeń, których wyjaśnieniu służy przeprowadzenie
w tej kwestii rozważań w toku kontrakdyktoryjnej rozprawy, to określony
przepisem art. 535 § 3 k.p.k. warunek uwzględnienia kasacji w całości wobec jej oczywistej zasadności jest spełniony.
Przewodniczący: sędzia SN J. Musioł.
Sędziowie SN: D. Rysińska (sprawozdawca), J. Szewczyk.
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2001 r. sprawy
Jana B. – w trybie art. 535 § 3 k.p.k. – oskarżonego z art. 87 § 1 k.w., art.
94 § 1 k.w. w zw. z art. 45 ust. 1 pkt 1 i art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20
czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, z powodu kasacji, wniesionej
przez Prokuratora Generalnego na korzyść oskarżonego od wyroku Sądu
Rejonowego w K. z dnia 8 marca 2000 r.
uchylił
zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze i
sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K.
UZASADNIENIE
Po rozpoznaniu sprawy Jana B., przekazanej przez Kolegium do
Spraw Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym w K. w trybie art. 55a § 1
k.p.s.w., Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 8 marca 2000 r. uznał oskarżonego za winnego tego, że: „w dniu 10 listopada 1999 r. około godz. 1210
w miejscowości J., będąc w stanie nietrzeźwości, przy stwierdzonej zawartości 2,34 o/oo alkoholu w wydychanym powietrzu, kierował samochodem
osobowym marki «Polonez», a nadto nie posiadał wymaganych uprawnień
do kierowania pojazdami (prawa jazdy)” i kwalifikując ten czyn z art. 87 § 1
k.w., art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 45 ust. 1 pkt 1 i art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – na podstawie art.
87 § 1 w zw. z art. 9 § 1 k.w. skazał oskarżonego na karę 10 dni aresztu.
Na podstawie art. 87 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w kwocie 1 000 zł. Ponadto, na podstawie art. 87 § 3
k.w., orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych na okres 3 lat, a na podstawie art. 29 § 3 k.w. nałożył nań
obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów
właściwemu Urzędowi Komunikacyjnemu.
Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się.
Od tego prawomocnego wyroku kasację wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżając wyrok na korzyść Jana B. w części dotyczącej orzeczenia
kary grzywny oraz nałożenia na oskarżonego obowiązku zwrotu dokumen-
tu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych, skarżący
zarzucił rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 87 § 1 w zw. z art. 9 § 1 k.w., polegające na orzeczeniu wobec
oskarżonego sprzecznie z dyspozycją tych przepisów kary grzywny obok aresztu,
- art. 29 § 3 zd. 2 k.w. polegające na zobowiązaniu oskarżonego do zwrotu do Wydziału Komunikacji prawa jazdy, mimo że w dacie zdarzenia
tego dokumentu nie miał.
Biorąc powyższe za podstawę, autor kasacji wnosił o uchylenie opisywanego wyroku w zaskarżonej części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest oczywiście zasadna. Podniesione w niej zarzuty obrazy
prawa materialnego są w pełni trafne i należało je w całości podzielić.
Wymierzając Janowi B. karę za wykroczenie kwalifikowane z art. 87
§ 1 k.w. i art. 94 § 1 k.w., Sąd Rejonowy zastosował przepis art. 9 § 1 k.w.,
który w wypadku skazywania za czyn wypełniający znamiona wykroczeń
określonych w dwóch przepisach ustawy nakazuje stosowanie przepisu
surowszego. W niniejszej sprawie przepisem tym był niewątpliwie art. 87
§ 1 k.w., gdyż jego sankcja przewiduje karę aresztu albo grzywny w oznaczonej minimalnej wysokości, podczas gdy w sankcji art. 94 § 1 k.w. znalazło się jedynie zagrożenie karą grzywny. Stosując przytaczany przepis art.
87 § 1 k.w., Sąd Rejonowy obraził jednak ten przepis, gdyż na jego podstawie wymierzył dwie kary, tj. karę aresztu i karę grzywny w sytuacji, gdy
zagrożenie tymi karami – jak już wspomniano – zostało określone alternatywnie. Wobec tego, wymierzenie obu tych kar obok siebie, zamiast tylko
jednej z nich, było w oczywisty sposób niedopuszczalne. Przyznając zatem
skarżącemu rację, iż doszło do rażącego uchybienia wskazanej normy, na
marginesie jedynie zauważyć należało w tym miejscu, iż nietrafne było po-
łożenie w skardze akcentu na niedopuszczalność wymierzenia tylko kary
grzywny obok kary aresztu, na co zdaje się wskazywać zestawienie prezentowanego w części wstępnej kasacji zakresu zaskarżenia wyroku (co
do grzywny) z treścią postawionego wniosku końcowego o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, innego uzasadnienia bowiem w złożonej skardze
nie przedstawiono. Treść faktycznie postawionego zarzutu obrazy przepisu
prawa materialnego przesądza jednak zarówno ocenę co do rzeczywistego
zakresu wniesionej skargi (co do kary), jak i ocenę oczywistej zasadności
tegoż zarzutu, co wywiedziono powyżej.
Zgodzić się także należało z autorem kasacji, iż w zaskarżonym
orzeczeniu Sąd Rejonowy obraził również przepis art. 29 § 3 zd. 2 k.w.,
przewidujący nałożenie na osobę skazaną obowiązku zwrotu dokumentu
uprawniającego do prowadzenia pojazdu. Nałożenie tego obowiązku nie
miało żadnej racji bytu, skoro z przyjętego zaskarżonym wyrokiem ustalenia, odpowiadającego kwalifikacji prawnej z art. 94 § 1 k.w., wynikało, że
Jan B. w dacie zdarzenia nie miał uprawnień do prowadzenia pojazdów
mechanicznych, i nie miał dokumentu w postaci prawa jazdy.
Wskazane uchybienia miały charakter rażący, zaś naruszenie podanych przepisów prawa – istotny wpływ na treść opisywanych rozstrzygnięć
zaskarżonego wyroku.
W związku z podzieleniem – wobec ich oczywistej zasadności – podniesionych w kasacji zarzutów obrazy prawa materialnego, Sąd Najwyższy
uwzględnił wniosek Prokuratora Generalnego o uchylenie zaskarżonego
wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze (art. 447 § 2 w zw. z art.
518 k.p.k.). Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy uznał za konieczne nie
tylko uchylenie zaskarżonego wyroku, ale i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Wydanie przez Sąd Najwyższy
orzeczenia, polegającego na „skasowaniu” kary grzywny, jak o to zdaje się
wnioskować skarżący, nie jest możliwe, gdyż orzeczenie takie byłoby w
istocie rozstrzygnięciem reformatoryjnym, do jakiego sąd kasacyjny uprawniony jest jedynie w wyjątkowych, określonych przepisem art. 537 § 2
k.p.k., wypadkach, które nie dotyczą omawianej sytuacji. Sedno sprawy w
omawianym zakresie nie sprowadza się do automatycznego uchylenia nie
mającego podstaw prawnych orzeczenia, ani też do wydania któregoś z
następczych orzeczeń, o których mowa w drugiej części przepisu art. 537
§ 2 k.p.k. (orzeczenia umarzającego lub uniewinniającego), lecz w istocie
do rozstrzygnięcia, która z kar, tj. kara aresztu, czy kara grzywny, powinna
być oskarżonemu wymierzona. Skoro, nie bacząc na alternatywność sankcji przewidzianych w art. 87 § 1 k.w., sąd orzekający wymierzył obie przewidziane w nim kary, a treść wyroku nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, którą z tych kar wymierzył „niepotrzebnie”, to uchylenie przez Sąd
Najwyższy jednej z nich przesądzałoby o zasadności wymierzenia drugiej.
Do czynienia zaś takich ocen sąd kasacyjny nie jest uprawniony, gdyż
kwestia wymiaru kary (doboru jej rodzaju) leży wyłącznie w gestii sądu
pierwszej lub drugiej instancji. Temu właśnie celowi służy przekazanie
sprawy w opisywanym zakresie do ponownego rozpoznania, czemu na
przeszkodzie nie może stać podnoszony w kasacji fakt, iż po wykonaniu
obu wymierzonych Janowi B. kar, na mocy zarządzenia Przewodniczącego
Wydziału zwrócono oskarżonemu uiszczoną grzywnę (art. 529 i 538 § 1
k.p.k.).
Na koniec rozstrzygnąć należało, czy fakt, iż wprawdzie podzielono w
całości zarówno podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty obrazy przepisu
prawa materialnego, jak i zasadniczy jej wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, natomiast uznano ponadto za konieczne – szerzej niż o
to wnioskowano w kasacji – wydanie orzeczenia następczego o skierowaniu sprawy do ponownego rozpoznania, pozwala na uznanie wniesionej
kasacji za „oczywiście zasadną”, zaś rozstrzygnięcie o niej, jako spełniające wymóg „uwzględnienia w całości” w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k. W
związku z powyższym, zdaniem Sądu Najwyższego stwierdzić należało, iż
wniesiona kasacja nie traci przymiotu oczywistej zasadności przez sam fakt
jedynie częściowego niepodzielenia przez sąd kasacyjny złożonego w niej
wniosku, gdy podniesione w tej kasacji, istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, zarzuty zostały w całości uwzględnione, co spowodowało wzruszenie prawomocnego wyroku w granicach, w jakich skarżący się tego domagał. Oczywistą zasadność kasacji wiązać należy przede wszystkim z
oceną trafności uchybień, jakie, stosownie do obowiązku wynikającego z
treści art. 526 § 1 k.p.k. oraz na podstawach wskazanych w art. 523 § 1
k.p.k., zostały w skardze podane, a które – w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.) – rozważane są przez sąd kasacyjny.
Jeśli ocena co do zaistnienia przynajmniej jednego uchybienia (art. 436 w
zw. z art. 518 k.p.k.), jako powodującego konieczność wzruszenia prawomocnego wyroku w nie mniejszym niż oznaczony w skardze zakresie zaskarżenia i zgodnie ze wskazanym w niej (na korzyść) kierunkiem, nie nasuwa żadnych wątpliwości i zastrzeżeń, których wyjaśnieniu służy przeprowadzenie w tej kwestii rozważań w toku kontrakdyktoryjnej rozprawy, to
określony przepisem art. 535 § 3 k.p.k. warunek uwzględnienia kasacji w
całości wobec jej oczywistej zasadności jest spełniony. Rozstrzygnięcie,
czy spełnienie tego warunku następuje również wówczas, gdy do wzruszenia prawomocnego wyroku dochodzi nie w wyniku podzielenia podanego w
skardze uchybienia, lecz w wyniku zauważenia przez Sąd Najwyższy z
urzędu takiego uchybienia, do którego kontroli jest zobowiązany niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 in fine k.p.k.),
leży poza zakresem rozważań czynionych na użytek niniejszej sprawy.
Nadmienić jedynie trzeba, iż wydaje się, że oczekiwany przez skarżącego
skutek w postaci wzruszenia prawomocnego orzeczenia nie może być
uznany w tej mierze za element decydujący, i to nie tyle z powodu trudności interpretacyjnych, wynikających z powiązania w art. 535 § 3 k.p.k. kwe-
stii uwzględnienia „w całości” wniesionej kasacji z jej „zasadnością”, ile z tej
przyczyny, że każdorazowo rozważenia wymagało by, czy rozstrzygnięcie
o zaistnieniu niedostrzeżonego przez strony uchybienia spełniałoby warunek „oczywistości”, niezbędnej do rozstrzygnięcia tej kwestii na posiedzeniu bez ich udziału.
W każdym jednak wypadku, wydaje się nie ulegać wątpliwości, że
„oczywista zasadność” wniesionej kasacji, powodująca jej „uwzględnienie
w całości”, odnosi się do oceny uchybień skutkujących samym wzruszeniem orzeczenia, nie zaś do oceny prawidłowości jej wniosku końcowego.
Nie ma zatem znaczenia, o wydanie jakiego orzeczenia następczego wnosił skarżący na wypadek uwzględnienia przez sąd kasacyjny zasadniczego
wniosku skargi o uchylenie zaskarżonego wyroku. Zauważyć wszak należało, iż istotą orzeczenia kasacyjnego, w wypadku uznania wniesionej kasacji za zasadną, jest wzruszenie prawomocnego orzeczenia. Dopiero po
„skasowaniu” (uchyleniu) wyroku możliwe jest podjęcie jednego z orzeczeń
następczych (art. 537 § 2 k.p.k.), których znaczenie jest wtórne wobec zasadniczego rozstrzygnięcia kasacyjnego. Występujące w praktyce przyczyny, dla których rozstrzygnięcia następcze sądu kasacyjnego „rozmijają się”
z prezentowanymi w skargach wnioskami końcowymi (których przytoczenie
nie należy nawet do formalnych wymogów kasacji – por. art. 526 § 1
k.p.k.), są różne i nie sposób ich wszystkich wymienić. Dość choćby przypomnieć, iż w kasacjach wnoszonych przed wejściem w życie kodeksu postępowania karnego z 1997 r. skarżący mogli się domagać wydania przez
sąd kasacyjny reformatoryjnego orzeczenia następczego zgodnie z regułami art. 473a § 2 d.k.p.k., w obecnym zaś stanie prawnym wydanie takiego
orzeczenia zostało ściśle ograniczone (art. 537 k.p.k.). Nie oznacza to, iżby
wadliwa, z obecnego punktu widzenia, konstrukcja wniosku miała przesądzać o niemożności uwzględnienia kasacji „w całości” jako „oczywiście zasadnej” (na tym tle por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2000
r., II KKN 142/98, OSNKW 2001, z. 1-2, poz. 12). Za przeszkodę taką trudno więc również uznać skonstruowanie błędnego wniosku końcowego już
na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa. Sam charakter postępowania kasacyjnego, który oddaje specyfika wydawanych w jego toku
orzeczeń, nakazuje – przy ocenie omawianej tu przesłanki stosowania art.
535 § 3 k.p.k. – położenie nacisku na analizę słuszności wniosku zasadniczego rozpatrywanej skargi w powiązaniu z oceną postawionych w niej zarzutów. Rzecz tylko w tym, by owe zasadnicze rozstrzygnięcie kasacyjne w
całości obejmowało (uwzględniało) wniesiony środek w jego granicach, tj.,
by w całości (a nie tylko w części) dotyczyło oznaczonego w nim zakresu
zaskarżenia oraz aby było zgodne z jego (oznaczonym na korzyść) kierunkiem.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy uznał, iż w niniejszej
sprawie spełnione zostały przesłanki uwzględnienia kasacji w całości wobec jej oczywistej zasadności, gdyż w granicach wniesionej skargi zaistniała konieczność wzruszenia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w
następstwie uznania, iż podniesione w kasacji zarzuty są w pełni trafne, a
wskazane w niej uchybienia zaskarżonego wyroku mają jednoznaczny charakter.