Supreme Court quashes appeal judgment for violating defendant's right to defense by holding trial absent defense.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal judgment and remanded the case to the District Court for retrial. The defendant, B.B., was absent from the appeal hearing despite notifying the court of his medical leave and inability to attend. The Court ruled that holding the trial under these circumstances constituted a flagrant violation of the right to defense under Article 9 of the Criminal Procedure Code, as the defendant acted without a lawyer and the court failed to reschedule the hearing.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 9 k.p.k. z 1969 r.; Art. 10 § 2 k.p.k. z 1969 r.: A criminal court must reschedule a hearing if a party justifies their absence with a medical certificate, as proceeding without them violates the fundamental right to defense.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KKN 324/97
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2001 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN
- Wiesław Kozielewicz (spr.)
Sędziowie: SN
- Halina Gordon – Krakowska
SO del. do SN
- Marek Pietruszyński
Protokolant: Kamila Różańska
po rozpoznaniu w dniu 17 października 2001 r.
sprawy B. B.
oskarżonego z art. 178 § 1 kk z 1969 r.
z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C.
z dnia 28 października 1996 r., sygn. II Ka […]
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.
z dnia 29 lipca 1996 r., sygn. II K […]
I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego B. B.
przekazuje
Sądowi
Okręgowemu
w
C. rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
do
ponownego
II. zasądza zwrot na rzecz oskarżonego B. B. kwoty 300 (trzysta)
złotych wniesionej przez niego opłaty od kasacji.
UZASADNIENIE
Oskarżyciel prywatny J. C. w akcie oskarżenia z dnia 23 grudnia 1995 r.
oskarżył B. B. o to że, w grudniu 1995 r. w Ż., woj. […], zniesławił go,
twierdząc na piśmie, że wykorzystywał on i wyłudzał bezlitośnie swoich
teściów, że jest człowiekiem zagrażającym swoim teściom i społeczeństwu,
że żyje z ludzkiej krzywdy, tj. o występek z art. 178 § 1 kk z 1969 r.
Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 29 lipca 1996 r., sygn. akt II K […]
warunkowo umorzył postępowanie karne wobec B. B. określając okres próby
na rok oraz zobowiązał go do uiszczenia na rzecz Państwowego Domu
Dziecka w S. świadczenia w kwocie 300 złotych w terminie jednego miesiąca
od uprawomocnienia się orzeczenia, a także zasądził od niego opłatę sądową i
obciążył go kosztami postępowania oraz zasądził na rzecz oskarżyciela
prywatnego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w sprawie (k. 108 –
108v).
Powyższe orzeczenie zaskarżył oskarżony. B. B. zarzucił naruszenie
przepisów prawa materialnego, gdyż bezzasadnie umorzono postępowanie
karne nie biorąc pod uwagę faktu, że oskarżyciel J. C. popełnił przestępstwo z
art. 172 § 1 kk z 1969 r. i wniósł o zmianę wyroku, uchylenie zobowiązania
do uiszczenia na rzecz Państwowego Domu Dziecka w S. świadczenia
w kwocie 300 złotych, obciążenie oskarżyciela prywatnego kosztami
postępowania i zasądzenie od oskarżyciela prywatnego kwoty 600 złotych
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.
Sąd Wojewódzki w C. wyrokiem z dnia 28 października 1996 r. ,
sygn. akt II Ka […] utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (k. 133).
Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca oskarżonego. Skarżący
zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 3 kpk z 1969 r. w zw. z art. 9 kpk z
1969 r. i art. 10 § 2 kpk z 1969 r. przez naruszenie prawa oskarżonego do
obrony, na skutek rozpoznania apelacji pod nieobecność oskarżonego,
pomimo, że przed terminem rozprawy apelacyjnej powiadomił on pisemnie
Sąd Wojewódzki w C. o swojej chorobie i niemożności stawiennictwa.
W oparciu o tak sformułowany zarzut Autor kasacji wniósł o uchylenie
obydwu wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w O.
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Kasacja, o ile wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w C.,
zasługuje na uwzględnienie.
Wśród norm prawa karnego procesowego znajdują się takie, które mają
naczelne, podstawowe znaczenie dla całego systemu postępowania karnego i
tym samym spełniają nadrzędną rolę w stosunku do pozostałych norm.
Niewątpliwie normą taką jest zasada prawa oskarżonego do obrony. W
doktrynie podnosi się, że zasada ta winna być rozpatrywana w dwóch
aspektach: obrony formalnej – jako działalność obrońcy oskarżonego w
procesie, i obrony materialnej – jako działalność obrończą samego
oskarżonego, który może realizować swoje prawa w toku całego procesu, we
wszystkich jego fazach, a zatem również przed sądem odwoławczym.
Zgodnie z treścią art. 403 § 2 kpk z 1969 r. (analogicznie art. 453 § 2 kpk
z 1997 r.) w rozprawie odwoławczej mają prawo wziąć udział strony i
realizować swoje uprawnienia poprzez składanie wyjaśnień, oświadczeń i
wniosków zarówno ustnie, jak i na piśmie. Korzystanie z tych uprawnień
przez oskarżonego jest właśnie jednym z przejawów omawianej zasady prawa
oskarżonego
do
obrony.
Ustawodawca
dla
zapewnienia
warunków
rzeczywistego wykorzystania tego prawa wprowadził odpowiednią regulację
w kpk (por. art. 102 § 2 kpk z 1969 r.). Z brzmienia powołanego przepisu
wynika, iż czynności procesowej nie przeprowadza się, jeżeli osoba
uprawniona do wzięcia w niej udziału nie stawiła się, a zachodzi uzasadnione
przypuszczenie,
że
niestawiennictwo
wynikło
z
powodu
przeszkód
żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn. Rozumując a minori ad
maius należy przyjąć, że odstąpienie od przeprowadzenia czynności
procesowej staje się tym bardziej konieczne, jeżeli osoba uprawniona
usprawiedliwiła swoją nieobecność obiektywną niemożnością stawiennictwa
w czasie i miejscu wyznaczonym przez organ procesowy ( por. wyrok SN z
dnia 12 stycznia 2000r, V KKN 373/98, zam. Prok. i Pr. 2001, z. 5, poz. 9).
W niniejszej sprawie oskarżony B. B. działał w procesie bez obrońcy.
Przed terminem rozprawy apelacyjnej pismem z dnia 25 października 1996 r.
poinformował Sąd, że nie będzie mógł uczestniczyć w rozprawie w dniu
28 października 1996 r., gdyż jest na zwolnieniu lekarskim, i dołączył
stosowne zaświadczenie z poradni (k. 129). Rozprawa przed Sądem
Wojewódzkim w C. odbyła się mimo to zgodnie z wcześniejszym
zarządzeniem tj. 28 października 1996 r., czyli pod nieobecność oskarżonego.
Zdaniem Sądu Najwyższego przeprowadzenie rozprawy w zaistniałej
sytuacji stanowi rażące naruszenie prawa do obrony, a mianowicie art. 9 kpk
z 1969 r., skutkowało bowiem ograniczeniem prawa oskarżonego do obrony
co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku (por. wyrok SN z dnia
10 czerwca 1998 r., II KKN 38/97, zam. Prok. i Pr. 1998, z.11-12, poz.13;
wyrok SN z dnia 1 grudnia 1997r., III KKN 168/97, zam. Prok. i Pr. 1998,
z.4, poz.7).
W ocenie Sądu Najwyższego skierowane do Sądu Wojewódzkiego w C.
pismo oskarżonego należało potraktować jako wniosek o odroczenie
rozprawy. Oskarżony w pisemnym oświadczeniu nie sygnalizował bowiem
wyłącznie swojej nieobecności, ale tłumaczył jej powody dołączając –
co najważniejsze – odpowiednie zaświadczenie. Zatem z całokształtu
okoliczności, w tym też biorąc pod uwagę, że B. B. działał bez udziału
obrońcy, trzeba było z tego faktu wyciągnąć wniosek, iż oskarżony chce być
obecny na rozprawie odwoławczej i w związku z tym celem umożliwienia mu
obecności odroczyć termin rozprawy odwoławczej.
Opisane uchybienie Sądu Wojewódzkiego w C. musiało skutkować
uchyleniem wydanego orzeczenia i przekazaniem temuż Sądowi sprawy
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W niniejszej
sprawie, jak trafnie w kasacji podnosi obrońca oskarżonego, doszło bowiem
do naruszenia podstawowej zasady procesu karnego – prawa do obrony,
zasady zagwarantowanej zarówno w ustawie kodeks postępowania karnego
jak i w Konstytucji RP.
Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.
Przewodniczący SSN: (Wiesław Kozielewicz)
Sędziowie SN: (Halina Gordon - Krakowska)
aw
f/jw
(Marek Pietruszyński)