Supreme Court quashes alimentary neglect verdict due to overlapping prior conviction covering the alleged offense period.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's verdict imposing a sentence for alimentary neglect because the defendant had already been lawfully convicted for the exact same period of non-payment. The prosecution argued the new conviction was necessary, but the court found the prior judgment covered the entire alleged timeframe and extended beyond it. Consequently, the court ruled that the procedural bar of res judicata applied, rendering the new trial unnecessary and the original verdict legally sufficient.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 500 § 1, 3 k.p.k.; Art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.: In cases of alimentary neglect, a procedural bar based on res judicata applies only when the periods of non-payment established in successive proceedings are identical or when the period in the subsequent case is entirely covered by a prior final conviction.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 80/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący)SSN Kazimierz KlugiewiczSSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) w sprawie P. M.skazanego za czyn z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 21 maja 2025 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt II K 147/24 na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę P. M. Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania. Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem nakazowym z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt II K 147/24, Sąd Rejonowy w Zabrzu uznał P. M. za winnego tego, że w okresie od 16 lipca 2022 r. do dnia 8 sierpnia 2023 r. w Z. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Zabrzu sygn. akt […] z dnia 17 maja 2011 r., gdzie łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, czym naraził M. M. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1 a k.k. i za to skazał go na karę 2 lat ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym.
Nadto, Sąd zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku bieżącego łożenia na utrzymanie córki M. M.Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 7 marca 2024 r. (k. 67).Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i zarzucając:„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec P. M., w dniu 26 lutego 2024 r., wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do skazania P. M. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. w zw. art. 209 § 1 k.k., popełnione w okresie od 16 lipca 2022 r. do 8 sierpnia 2023 r., podczas gdy oskarżony został już prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1a k.k., popełniony na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej w okresie od 15 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r., wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 21 lipca 2023 r. o sygn. akt […], prawomocnym z dniem 2 sierpnia 2023 r.”.Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Nie można odmówić racji skarżącemu, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego.Jak bowiem ustalono, ten sam Sąd Rejonowy w Zabrzu wcześniejszym wyrokiem nakazowym z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt […], uznał P. M. za winnego tego, że w okresie od 15 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r. w Z. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej M.
M., określonego co do wysokości ugodą Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 17 maja 2011 r. o sygn. akt […], przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, czym naraził osobę uprawnioną do otrzymywania świadczeń na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 §1a k.k. i za to skazał go na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności poprzez wykonywanie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym.
Wskazany wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 2 sierpnia 2023 r. (k. 53 - akta o sygn. […]).Z zestawienia wskazanego powyżej orzeczenia Sądu Rejonowego w Zabrzu i wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku tego samego Sądu, przytoczonego w części historycznej niniejszego uzasadnienia, wynika bezspornie, że dotyczą one przestępstw niealimentacji popełnionych przez oskarżonego P. M. na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej M. M. Pierwszy z wydanych wyroków obejmuje okres od 15 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r. (sygn. akt […]), zaś drugi chronologicznie wyrok nakazowy odnosi się do okresu od 16 lipca 2022 r. do 8 sierpnia 2023 r. (sygn. akt II K 147/24).
Porównanie treści obydwu orzeczeń prowadzi do oczywistego wniosku, że okres uchylania się od świadczeń alimentacyjnych, przypisany temu samemu sprawcy na mocy kolejnego z wydanych wyroków, za tożsamy okres zawierający się w granicach od 16 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r. w całości został już objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i prawomocnie zakończonej, a nadto wykroczył poza ten okres (od 16 lutego 2023 r. do 8 sierpnia 2023 r.).W przedmiotowej sprawie warunki do procedowania w trybie nakazowym nie zostały więc spełnione.
Sąd meriti nie dopełnił bowiem ustawowego obowiązku wszechstronnej weryfikacji okoliczności sprawy w przedmiocie całej faktycznej i prawnej sytuacji oskarżonego. Konieczne było wyciągnięcie należytych wniosków ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z Krajowego Rejestru Karnego (k. 45-46) oraz treści zeznań matki małoletniej pokrzywdzonej (k. 29-31). Wskutek zaniechania powyższego Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił okres niealimentacji za jaki P. M. mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. W układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło jednakże do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.
W przypadku przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 222/17, LEX nr 2337346; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV KK 149/18, LEX 2498044).
W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, skoro poprzednie skazanie P. M. dotyczyło fragmentu czynu zarzuconego i przypisanego mu późniejszym, zaskarżonym kasacją w przedmiotowej sprawie, wyrokiem.Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia Sądu Rejonowego, a to sprawiło, że niezbędne okazało się jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Rozstrzygając ponownie sprawę Sąd meriti będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w szczególności uwzględni treść wyroku z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt […].Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.
Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Paweł Wiliński [PŁ] [r.g.]