Supreme Court dismisses appeal on rape and abuse charges as obviously groundless due to lack of procedural errors.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal as obviously groundless without a hearing. The lower courts convicted the defendant of rape and physical abuse based on victim testimony and a polygraph report, which the defense argued violated procedural rights. The court held that the polygraph evidence was merely circumstantial and did not violate the prohibition against using it as a substitute for direct testimony, and the omission of the domestic violence argument did not affect the verdict.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 523 § 1 k.p.k.; Art. 536 k.p.k.; Art. 199a k.p.k.; Art. 171 § 5 pkt 2 k.p.k. The court established that a polygraph report serves only as supplementary circumstantial evidence and cannot replace the evaluation of direct testimony, nor does its use in later stages of proceedings violate the prohibition on using it as a substitute for direct testimony.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 476/19 POSTANOWIENIE Dnia 15 maja 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Cesarz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 15 maja 2020 r., sprawy K. B. skazanego z art. 197 § 1 k.k. i innychz powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanegood wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 marca 2019 r., sygn. akt II Ka (…)utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt II K (…), postanowił 1) oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2) zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 30 października 2018 r., sygn. II K (…), uznał oskarżonego K. B. za winnego tego, że:1.w nocy na 17 kwietnia 2016 r. w miejscowości K. woj. (…), dokonał zgwałcenia J. B. , w ten sposób, iż przemocą polegającą na przytrzymywaniu za głowę i szarpaniu za włosy oraz wkładaniu do ust swojego członka doprowadził pokrzywdzoną, wbrew jej woli, do obcowania płciowego - odbycia tzw. stosunku oralnego, tj. za przestępstwo z art. 197 § 1 k.k. i skazując go wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności,2.w dniu 17 kwietnia 2016 r. w miejscowości K. woj. (…), dokonał zgwałcenia J.
B. , w ten sposób, że przemocą polegającą na przytrzymywaniu rąk i szarpaniu za włosy doprowadził pokrzywdzoną, wbrew jej woli, do odbycia stosunku płciowego, tj. za przestępstwo z art. 197 § 1 k.k. i skazując go wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności,3.w okresie od roku 2013, daty bliżej nieustalonej do dnia 17 kwietnia 2016 r. w miejscowości K. , woj. (…) znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją żoną J. B. , w ten sposób, że wielokrotnie poprzez uderzanie w różne części ciała naruszał jej nietykalność cielesną, poniżał, wyzywał obelżywymi słowami, zakłócał spoczynek nocny, zarzucał wyimaginowane zdrady, nieudolność w prowadzeniu domu, groził pobiciem pozbawieniem wolności, w sposób natarczywy domagał się współżycia płciowego, tj. za przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i skazując go wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;na podstawie art. 85 § 1 i § 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce wymierzonych oskarżonemu jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzył karę łączną 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 41a § 1 i 4 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środki karne w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną i zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 10 metrów, na okres 5 lat; na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego na rzecz pokrzywdzonej kwotę 5000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.Obrońca w apelacji zarzucił:I. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia tj.:1. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny zebranych w niniejszej sprawie dowodów i w sposób sprzeczny z wymaganiami ujętymi w tym przepisie, a w szczególności bez uwzględnienia wskazań doświadczenia życiowego, przy jednoczesnym uwzględnieniu i zaakcentowaniu jedynie niektórych okoliczności przedmiotowej sprawy, przemawiających na niekorzyść oskarżonego, czego wyrazem było:a) oparcie poczynionych ustaleń w zakresie stanu faktycznego w zasadzie w całości na zeznaniach pokrzywdzonej, a także między innymi świadków L.
H. oraz G. K. oraz uznanie tych dowodów za w pełni wiarygodne, dostarczające pełnowartościowej wiedzy w zakresie przebiegu zdarzeń objętych aktem oskarżenia, podczas gdy rzetelna, obiektywna i prawidłowa ocena tych kluczowych w sprawie dowodów, przy jednoczesnym skonfrontowaniu zeznań pokrzywdzonej z pozostałymi dowodami, w tym z zeznaniami innych świadków, wyjaśnieniami oskarżonego oraz dokumentami zawartymi w aktach sprawy, a także przy uwzględnieniu okoliczności, że pokrzywdzona jest osobą nadużywającą alkoholu, a w dniu zdarzenia znajdowała się wręcz w stanie upojenia alkoholowego, winna jednoznacznie prowadzić do zdyskredytowania wiarygodności i mocy dowodowej jej zeznań,b) nieuzasadnione odmówienie w zasadniczej mierze wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonegow zakresie, w jakim dotyczą one istotnych w sprawie kwestii, podczas gdy są one logiczne, jasne, spójne i korespondują z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie,c) przeprowadzenie wybiórczej i jednostronnej oceny oraz interpretacji zeznań świadków O.
B. , D. B. , A. P. , U. S. oraz opinii biegłego z zakresu kryminalistycznych badań wariograficznych D. J. , a także opinii biegłej L. K. B. w zakresie dotyczącym opiniowania psychologicznego zeznań D. B. i O. B., wpływu innych osób na zeznania dzieci stron oraz ich spójności i braku sprzeczności, czego wyrazem pozostaje oparcie się jedynie na wybranych fragmentach zeznań ww. świadków i uwzględnienie wyłącznie dowolnie wybranych treści, które analizowane w oderwaniu od całości wspierają wersję oskarżenia i pozwalają na obciążenie odpowiedzialnością karną oskarżonego, podczas gdy płynące z powyższych dowodów informacje, ocenione prawidłowo, wszechstronnie i rzetelnie, w rzeczywistości wskazują na brak podstaw do przypisania oskarżonemu przestępstw z art. 197 § 1 k.k. oraz z art. 207 § 1 k.k. popełnionych na szkodę J.
B.;2. przyjęcie, że przeprowadzenie badania oskarżonego przy użyciu wariografu stanowiło obejście zakazu dowodowego z art. 171 § 5 pkt. 2 k.p.k., podczas gdy badanie to stanowiło element realizacji jego prawa do obrony,3. przyjęcie, że wynik badania wariografem oskarżonego nie może stanowić dowodu przesądzającego o jego niewinności, w sytuacji kiedy skuteczność takiego badania jest wysoka i za dowolne należy uznać ustalenie Sądu, iż wynik badań wariograficznych ma wartość poznawczą jedynie w początkowej fazie postępowania,na podstawie art. 438 pkt. 3 k.p.k.
II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, tj.:1. przyjęcie, że oskarżony dopuścił się zarzuconych mu aktem oskarżenia czynów, podczas gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie w szczególności w postaci zeznań D. B. i O. B. oraz wyjaśnień oskarżonego, oceniony w sposób wnikliwy i rzetelny nie daje podstaw do takich ustaleń,2. dokonanie niesłusznej, jednostronnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego w sprawie i uznaniu winy oskarżonego na podstawie zmiennych i niekonsekwentnych zeznań pokrzywdzonej, do których oceny należało podejść z dużą dozą ostrożności, a które w swej treści nasuwają szereg wątpliwości co do ich wiarygodności i jednoczesnym odmówieniu waloru wiarygodności wyjaśnieniem oskarżonego co do okoliczności, iż nie doprowadził on pokrzywdzonej przemocą i wbrew woli do obcowania płciowego, jak również nie znęcał się fizycznie i psychicznie nad J.
B. .Autor apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu przestępstw, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 11 marca 2019 r., sygn. II Ka (…), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Obrońca w kasacji zarzucił rażące naruszenie prawa tzn. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:1.art. 440 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. i art. 202 § 1 i 3 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie z urzędu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które mogłyby uzasadniać zmianę orzeczenia na korzyść oskarżonego, przez zupełne pominięcie, że zgodnie z art. 193 § 1 k.p.k. i art. 202 § 1 i 3 k.p.k. w sprawach o przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. konieczne jest wydanie kompleksowej opinii przez biegłych lekarzy psychiatrów i seksuologa, co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych, 2.art. 440 k.p.k. w zw. z art. 174 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie z urzędu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które mogłyby uzasadniać zmianę orzeczenia na korzyść oskarżonego, przez zupełne pominięcie, iż niedopuszczalne było odmówienie wiary świadkowi B.
F. , z uwagi na powołanie się na zapiski kuratora sądowego G. K. , skoro niedopuszczalne jest zastępowanie zeznań świadka treścią pism, zapisków, czy też notatek urzędowych,3.art. 440 k.p.k. w zw. z art. art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458. k.p.k. i 366 § 1 k.p.k. poprzez niewyjaśnienie, ile pokrzywdzona w chwili zdarzeń mogła mieć zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu i czy miała możliwość zapamiętywania zdarzeń i odtwarzania spostrzeżeń na tyle, aby była osobą wiarygodną, mając na uwadze, iż o godzinie 12:30, po zdarzeniu, miała ok. 3,18 promila alkoholu w wydychanym powietrzu - zdaniem obrony Sąd z urzędu powinien dopuścić dowód z opinii biegłego toksykologa, celem obliczenia stanu trzeźwości pokrzywdzonej w chwili zdarzeń, jak i dowód z opinii biegłego psychiatry i psychologa, celem odpowiedzi na pytania, czy pokrzywdzona miała możliwość zapamiętywania i odtwarzania w sposób wiarygodny przebiegu zdarzeń,4.art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez:•nieodpowiednie ustosunkowanie się do zarzutu zgłoszonego w apelacji, a który dotyczył mocy dowodowej badań wariograficznych, podczas gdy niewątpliwie badania wariograficzne nie stanowią obejścia zakazu dowodowego z art. 171 k.p.k.,•nieustosunkowanie się co do zarzutu zgłoszonego w apelacji, a który dotyczył znęcania się oskarżonego nad pokrzywdzoną,5.art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. art. 171 § 5 pkt. 2 k.p.k. i przyjęcie, że badania wariograficzne stanowią obejście zakazu z art. 171 § 5 pkt. 2 k.p.k., podczas gdy jest to pełnoprawny środek dowodowy dopuszczony przez prawo, judykaturę i doktrynę.Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja została oceniona jako oczywiście bezzasadna, gdyż podniesione w niej uchybienia, mające polegać zarówno na naruszeniu art. 440 k.p.k. jak i art. 433 § 2 i 457 § 3 k.p.k., w realiach procesowych niniejszej sprawy, nie wystąpiły lub nie spełniały kryteriów określonych w art. 523 § 1 k.p.k.
Obrońca w pierwszej grupie zarzutów podniósł, że Sąd odwoławczy nie dostrzegł, że utrzymanie w mocy orzeczenia Sądu I instancji było rażąco niesprawiedliwe i z urzędu nie wydał orzeczenia kasatoryjnego. Podstawę takiego rozstrzygnięcia miały stanowić błędy procesowe, mogące rzutować na treść wyroku. Należały do nich zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów oraz seksuologa co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych, ocena zeznań świadka B.
F. z naruszeniem z art. 174 k.p.k. oraz niewyjaśnienie stanu nietrzeźwości pokrzywdzonej w dacie przestępstw zgwałcenia oraz tego, czy posiadała ona zdolność zapamiętania i odtwarzania jego przebiegu.Przepisy Kodeksu postępowania karnego nie precyzują, kiedy należy zasięgać opinii psychiatrycznej, jednakże należy to uczynić w każdym wypadku pojawienia się wątpliwości co do poczytalności oskarżonego (wyrok SN z 6 marca 2008 r., III KK 427/07, LEX nr 361525). Potrzeba powołania zespołu biegłych i wydania opinii kompleksowej (w tym przez biegłego seksuologa) aktualizuje się z chwilą, gdy ujawnią się wątpliwości co do zaburzeń preferencji seksualnych oskarżonego.
Jak zasadnie zauważa prokurator (s. 4 odpowiedzi na kasację) okoliczności niniejszej sprawy nie wskazywały na wystąpienie podstaw do przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Nie można zgodzić się z obrońcą, że konieczność uzyskania dowodu z opinii biegłych psychiatrów i seksuologa wynikała już z samego faktu popełnienia przestępstw przeciwko wolności seksualnej. Dowód z opinii biegłych psychiatrów nie może być przeprowadzany w trybie art. 202 k.p.k. tylko na podstawie domysłów, domniemań, czy abstrakcyjnego przekonania stron procesowych o hipotetycznej możliwości wystąpienia po stronie oskarżonego lub podejrzanego wątpliwości co do jego poczytalności, lecz muszą one mieć oparcie w konkretnych okolicznościach sprawy (postanowienie SN z dnia 26 marca 2013 r., III KK 432/12, LEX nr 1311646).
To prawda, że Kodeks postępowania karnego w art. 174 zakazuje zastępowania protokołów z zeznań świadka lub wyjaśnień oskarżonego innymi środkami dowodowymi (pismami, zapiskami, notatkami urzędowymi), co wynika z konieczności zapewnienia przestrzegania w postępowaniu karnym zasady bezpośredniości oraz podkreśla ustawowy nakaz odbierania wyjaśnień oskarżonego lub zeznań świadka w formie protokolarnej (art. 143 § 1 pkt 2 k.p.k.). Przepis powyższy nie zabrania jednak wykorzystania powyższych dokumentów obok zeznań świadka.
Świadek G. K. został w sprawie przesłuchany (k. 80-81 i 345-347), co skutkowało tym, że kwestionowany przez obrońcę materiał dowodowy mógł zostać w pełni procesowo wykorzystany. Bezzasadne jest twierdzenie o naruszeniu w tym zakresie zakazu określonego w art. 174 k.p.k. Niewątpliwie, pokrzywdzona znajdowała się w chwili zdarzenia w stanie upojenia alkoholowego, jednakże ten stan nie rozciągał się na datę składania zeznań. Została ona przesłuchana w obecności biegłego psychologa i w świetle jego opinii (k. 55-57) tok postrzegania rozumowania i odtwarzania faktów był prawidłowy.
Wobec tak kategorycznych wniosków, nie zachodziły w sprawie wątpliwości, jakie dostrzegał obrońca. Należy zwrócić uwagę na fakt, że Sąd I instancji oceniał zeznania pokrzywdzonej zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 k.p.k. w sposób rozważny i wszechstronny, konfrontując poszczególne ich fragmenty z pozostałym materiałem dowodowym. Powyższa ocena w sposób niewątpliwy stwarzała podstawę do właściwej rekonstrukcji zachowania oskarżonego w zakresie zarzucanych mu czynów. Dodać należy, że ewentualna opinia toksykologiczna nie zastąpiłaby konieczności dokonania oceny wiarygodności zeznań pokrzywdzonej, co pozostaje wyłączną prerogatywą sądu.Badanie z użyciem wariografu może zostać przeprowadzone w różnych fazach postępowania.
Może być podyktowane koniecznością ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów (art. 192a k.p.k.) w fazie in rem. Na dalszych etapach postępowania (in personam, z jurysdykcyjnym włącznie), jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, podstawą takiego badania jest art. 199a k.p.k. Jako, że osoba badana na podstawie powyższych przepisów, nie uczestniczy w tej czynności w swojej roli procesowej, nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sądy obu instancji, że stosowanie wariografu w tych warunkach koliduje z zakazem określonym w art. 171 § 5 pkt 2 k.p.k., choć osoba badana musi zostać pouczona, że złożone przez nią wobec biegłego oświadczenia mogą stanowić dowód (wyłączenie stosowania art. 199 k.p.k. wobec oskarżonego) – postanowienie SN z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn.
I KZP 25/14, OSNKW z 2015 r., z. 5, poz.
38. Słusznie jednak w pisemnych motywach orzeczeń obu instancji podkreślono istotny fakt, że dowód z opinii wariograficznej podlega swobodnej ocenie Sądu. Zgodzić się trzeba z poglądem, że jest to dowód o charakterze pośrednim, poszlakowym, uzupełniającym oraz że jego przydatność na późniejszym etapie postępowania słabnie. Z uwagi na fakt, że przedstawia on tylko określoną reakcję organizmu na zadawane pytania i odzwierciedla stosunek emocjonalny osoby badanej do określonych zdarzeń, nie może być wykorzystany jako dowód winy lub niewinności i ten argument był kluczowy dla jego oceny.
Choć zatem nie w pełni zasługują na aprobatę zaprezentowane w tej materii motywy, odnoszące się do obchodzenia za pomocą tego dowodu zakazu ustanowionego przez art. 171 § 5 pkt 2 k.p.k., nie miało to jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia i pozwalało na ocenę kasacji w sposób określony na wstępie (zob. wyrok SN z 20.10.1998 r., V KKN 314/97, OSNKW 1998 r. z. 11–12, poz. 60).Nie można zgodzić się z obrońcą, jakoby Sąd II instancji zupełnie pominął zarzut odnoszący się do przestępstwa znęcania. Kontrola prawidłowości oceny poszczególnych dowodów, czyniona była również w aspekcie tego czynu.
Sąd odwoławczy wskazał nadto, że, kwestionowane przez obronę, bycie przez pokrzywdzoną ofiarą przemocy w rodzinie, znalazło odzwierciedlenie w dowodzie z opinii psychiatryczno-psychologicznej (s. 9 uzasadnienia, k. 679). Choć w kontekście rozważań zawartych na str. 8 apelacji, ta argumentacja jawi się jako zbyt lakoniczna, ten mankament, w realiach niniejszej sprawy, nie spełniał kryteriów z art. 523 § 1 k.p.k., brak było bowiem wykazania jego wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie wspominając już o wpływie „istotnym” w rozumieniu powyższego przepisu.
Wobec niestwierdzenia uchybień spełniających kryteria określone w art. 523 § 1 k.p.k., oraz braku podstaw wymienionych w art. 536 k.p.k., kasacja podlegała oddaleniu na posiedzeniu bez udziału stron jako oczywiście bezzasadna.