Supreme Court dismissed cassation as obviously unfounded regarding state compensation for lost maintenance after death during detention.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal as obviously unfounded, ordering the applicants to bear the associated court costs. The applicants sought significantly higher compensation for lost maintenance following their son's death during an unlawful detention, arguing the state should cover the entire period of deprivation of liberty. The court rejected this, holding that the statutory provision limits state liability strictly to the actual duration of the detention, noting that the deceased's legal obligations and the right to claim maintenance ceased upon death.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 556 § 1 k.p.k.; The state's liability for compensation for lost maintenance following the death of a detainee is limited strictly to the actual period of detention, as the deceased's legal obligations and the claimant's right to maintenance terminate upon death.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 361/16 POSTANOWIENIE Dnia 22 listopada 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 listopada 2016 r., sprawy z wniosku A. S. i K. S. o odszkodowaniez powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcówod wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt II AKa …/16,utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w [...]z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt VI Ko …/13, p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć wnioskodawców kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w częściach na nich przypadających. UZASADNIENIEWnioskodawcy domagali się zasądzenia od Skarbu Państwa na ich rzecz kwot po 500.000 zł odszkodowania z tytułu utraty kosztów utrzymania w związku ze śmiercią ich syna D. S. w trakcie niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania.Sąd Okręgowy w [...], wyrokiem z dnia 19 lutego 2016 r., na podstawie art. 556 § 1 pkt 1 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kwoty po 1000 zł tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.
W pozostałej części wniosek oddalił. Od powyższego wyroku apelację złożył pełnomocnik wnioskodawców […] zarzucając obrazę prawa materialnego, tj. art. 556 § 1 k.p.k., poprzez przyjęcie, że odszkodowanie z tytułu utraty utrzymania w następstwie śmierci syna wnioskodawców D. S. w trakcie stosowania wobec niego niewątpliwie niesłusznego aresztowania, ogranicza się tylko do okresu stosowania tego środka zapobiegawczego podczas, gdy z istoty tej instytucji wynika, że musi ona dotyczyć także późniejszego okresu. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez zasądzenie kwot po 20.500 zł dla każdego z wnioskodawców, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2016 r.
Sąd Apelacyjny w [...] zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Kasację od tego wyroku złożył pełnomocnik wnioskodawców. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 556 § 1 k.p.k. poprzez przyjęcie, że zakres roszczeń objętych tym przepisem ogranicza się wyłącznie do ekwiwalentu utraty utrzymania w okresie stosowania tymczasowego aresztowania. Na tej podstawie skarżący wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”. W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja pełnomocnika wnioskodawców A. i K. S. jest bezzasadna w stopniu oczywistym.Przystępując do wskazania powodów takiej oceny na wstępie stwierdzić należy, że podniesiony w kasacji zarzut stanowi powielenie zarzutu zawartego w apelacji pełnomocnika wnioskodawców wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w [...], zarówno w zakresie jego podstawy prawnej, jak i – przy jedynie nieznacznej modyfikacji – jego treści. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że powielenie w kasacji argumentacji przedstawionej wcześniej w zwykłym środku odwoławczym może być skuteczne jedynie w sytuacji, gdy sąd odwoławczy zarzutów apelacji w ogóle nie rozpoznał, bądź też uczynił to w sposób uchybiający regułom rzetelnej kontroli instancyjnej.
Wówczas jednak w kasacji podnieść należy zarzuty obrazy przepisów, które zasady tej kontroli regulują, to jest art. 433 k.p.k., czy art. 457 § 3 k.p.k. W sytuacji braku dopełnienia przez skarżącego tego warunku zarzuty kasacji uznać należy za skierowane wyłącznie przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, podczas gdy kasacja stronie przysługuje jako środek zaskarżenia prawomocnych wyroków sądów odwoławczych. Próba zaskarżenia kasacją wyroku sądu I instancji, stanowi przekroczenie granic określonych w art. 519 k.p.k., które ustawodawca zakreślił w odniesieniu do tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Zabieg tego rodzaju, mający na celu powtórzenie zwykłej kontroli odwoławczej na etapie postępowania kasacyjnego i zmierzający do przekształcenia tego etapu w trzecią instancję, nie może być skuteczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., IV KK 89/10, OSNwSK 2010/1/848). Skarżący zdaje się nie do końca dostrzegać roli nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest kasacja, która w zasadniczym zakresie sprowadza się do kontroli poprawności postępowania odwoławczego. Formułując w kasacji zarzut tożsamy z podnoszonym już w apelacji, w istocie ignoruje przeprowadzoną kontrolę odwoławczą wyroku Sądu Okręgowego w [...].
Tymczasem podkreślić należy, że Sąd odwoławczy odniósł się w sposób wyczerpujący do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 556 § 1 k.p.k., o czym świadczą zapisy na stronach 4-5 uzasadnienia.Niezależnie od powyższego, sformułowany w kasacji zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, jako w istocie skierowany pod adresem orzeczenia sądu I instancji, nie ma charakteru kasacyjnego. Jest tak dlatego, że sąd odwoławczy utrzymując w mocy wyrok sądu I instancji nie dokonywał własnych ustaleń faktycznych oraz ich oceny prawnej.
W wyniku przeprowadzonej kontroli instancyjnej zaskarżonego apelacją wyroku Sądu I instancji uznał za prawidłowe ustalenia tego Sądu. Podzielił również ocenę prawną Sądu Okręgowego w [...], w tym dokonaną przez ten Sąd interpretację art. 556 § 1 k.p.k. W takim układzie procesowym zakwestionowanie stanowiska Sądu Apelacyjnego w [...], co do rozumienia art. 556 § 1 k.p.k. wymagało więc w pierwszej kolejności przedstawienia zarzutów naruszenia prawa procesowego świadczących o wadliwie przeprowadzonej kontroli odwoławczej.
Takich zarzutów w kasacji, jak już wskazano, jednak nie sformułowano. Podkreślić również należy, że podniesiony w kasacji zarzut nie jest trafny merytorycznie. Sąd Najwyższy nie podziela bowiem poglądu skarżącego, że orzekające w sprawie sądy błędnie zinterpretowały przepis art. 556 § 1 k.p.k., w szczególności zaś niezasadnie przyjęły że zakres roszczeń objętych tym przepisem jest ograniczony do ekwiwalentu utraty utrzymania w okresie stosowania tymczasowego aresztowania. Akceptuje natomiast stanowisko sądów rozpoznających niniejszą sprawę, że na mocy art. 556 § 1 k.p.k. odpowiedzialność Skarbu Państwa zawężona jest wyłącznie do roszczeń odszkodowawczych związanych z utraconym utrzymaniem za faktyczny (a nie za przypuszczalny, hipotetyczny) okres tymczasowego aresztowania.
Przemawia za tym szereg ważkich argumentów przedstawionych zwłaszcza w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie powtarzając tych argumentów, wymowy których skarżący nawet nie starał się podważać, tylko dodatkowo zauważyć można, że o ograniczeniu odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone osobom zmarłym świadczy już ukształtowanie w § 1 kręgu osób uprawnionych do dochodzenia odszkodowania. Bez znaczenia są tu więzy pokrewieństwa lub powinowactwa wiążące zmarłego z osobami uprawnionymi. Ustawodawca przypisuje zaś znaczenie prawnemu obowiązkowi alimentacji (o czym decydują przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz faktycznemu i stałemu łożeniu na utrzymanie.
Jak podkreśla się w piśmiennictwie (zob. Kodeks postępowania karnego. Tom III. Komentarz pod red. P. Hofmańskiego, 4. wydanie, s. 503) taki układ przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa względem osób wymienionych w § 1 powoduje, że zgłaszając żądanie odszkodowania osoba uprawniona powinna wskazać tytuł prawny obciążający zmarłego obowiązkiem łożenia na jej utrzymanie lub okoliczności wskazujące na to, że zmarły faktycznie stale dostarczał jej środków utrzymania i że brak tych środków spowoduje, że znajdzie się w ciężkim położeniu.
Skoro tak, to roszczenia dochodzone na podstawie tego przepisu nie mogą obejmować także szkody powstałej po śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji. Z chwilą śmierci taka osoba traci podmiotowość prawną, a jej zbywalne prawa i obowiązki przechodzą na spadkobierców.Z chwilą śmierci D. S. (co nastąpiło w trakcie stosowania wobec jego osoby środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania) ustały więc jego zobowiązania, w tym zobowiązania alimentacyjne wobec rodziców –wnioskodawców w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach zajęte przez Sąd I instancji, a podtrzymane przez Sąd odwoławczy, stanowisko w przedmiocie daty granicznej uprawnień odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 556 § 1 k.p.k. należy ocenić jako trafne.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 535 § 3 k.p.k. orzekł, jak w postanowieniu. kc