Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV KK 333/22 Generato dall'IA

Supreme Court excludes judge from cassation due to impartiality doubts from same KRS appointment procedure.

Numero d'incarto IV KK 333/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court excluded Judge Małgorzata Bednarek from the cassation panel due to valid grounds for recusal. The defense argued that Bednarek's appointment by the Judicial Council (KRS) shared the same procedural flaws as the lower court judge whose decision was being appealed. The court ruled that because the KRS composition was identical in both appointments, the judge's impartiality was legitimately questioned under Article 41 of the Criminal Procedure Code.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1, 4 k.p.k.; A judge must be excluded if the circumstances raise justified doubts about their impartiality, particularly when the judge's appointment procedure mirrors the flawed process used to appoint the judge in the case.

Parole chiave

Generato dall'IA
judicial impartiality recusal grounds Judicial Council cassation procedure nemo iudex conflict of interest Criminal Procedure Code cancellazione dall'albo avvocati

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 41 § 1 k.p.k.
IV KK 333/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński w sprawie A.R.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 maja 2023 r.,‎wniosku w przedmiocie wyłączenia sędziego od rozpoznania kasacji, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw.
art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w sprawie sygn.
art. 29 § 7 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
obrońca złożył wniosek w trybie art. 29 § 7 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: uSN) o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie o sygn.
art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.
3; dalej: uKRS), sygnalizując wystąpienie przesłanki z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. oraz naruszenie art.
art. 6 ust. 1 EKPC
oraz naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC, okoliczności związane z postępowaniem przez SSN Małgorzatę Bednarek po jej powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj.
art. 41 § 1 k.p.k
IV KK 333/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński w sprawie A.R.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 maja 2023 r.,‎wniosku w przedmiocie wyłączenia sędziego od rozpoznania kasacji, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
art. 42 § 1 k.p.k
sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.Na wstępie stwierdzić należy dopuszczalność rozpoznania niniejszego wniosku w trybie art. 42 § 1 k.p.k.
art. 41 k.p.k
wniosek o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek w części, w jakiej spełniał warunki wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 k.p.k., został przekazany do rozpoznania w trybie procesowym, wynikającym z przepisów kodeksu postępowania karnego.
art. 45 ust. 1 Konstytucji
41 § 1 k.p.k.Oczywistym jest przy tym, że procesowe regulacje zawarte w aktach o randze ustawy nie mogą wyłączać konstytucyjnie gwarantowanych praw, do których zalicza się prawo do sądu bezstronnego w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji.
art. 42 k.p.k
z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
uchwała 7 sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22
postanowienie SN z 28 września 2022 r., IV KK 333/22, czy uchwała 7 sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).Przypomnieć też należy po raz kolejny, że bezstronność jest fundamentem zaufania do sądów i sprawowanego przez nie wymiaru sprawiedliwości.
postanowienie SN z 6 września 2022 r., sygn. akt II KK 44/21
postanowienie SN z 6 września 2022 r., sygn. akt II KK 44/21, postanowienie SN z 16 września 2022 r., sygn.
postanowienie SN z 16 września 2022 r., sygn. akt III KK 339/22
akt II KK 44/21, postanowienie SN z 16 września 2022 r., sygn. akt III KK 339/22).Biorąc powyższe pod uwagę, mając na względzie zasadniczą zbieżność zarzutów podniesionych w postępowaniu odwoławczym, które z racji na ich charakter (zarzut wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art.
uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20
II KK 44/21
Supreme Court excludes a judge from a cassation case due to flaws in their appointment procedure violating impartiality standards.
III KK 339/22
Supreme Court recuses itself from a case due to a judge's prior involvement with the accused.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

IV KK 333/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński w sprawie A.R.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 maja 2023 r.,‎wniosku w przedmiocie wyłączenia sędziego od rozpoznania kasacji, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w sprawie sygn. akt IV KK 333/22

UZASADNIENIE

Obrońca A.R. wniósł kasację (sygn. akt IV KK 333/22) od prawomocnego orzeczenia lustracyjnego Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II AKa 596/21. Zarządzeniem z dnia 2 marca 2023 r. do składu rozpoznającego sprawę, zarejestrowaną pod sygnaturą IV KK 333/22, została wyznaczona m.in. SSN Małgorzata Bednarek. Pismem z dnia 14 marca 2023 r. obrońca złożył wniosek w trybie art. 29 § 7 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: uSN) o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie o sygn. akt IV KK 333/22 oraz alternatywnie o wyłączenie w trybie art. 42 § 1 k.p.k.We wniosku sformułowano zarzuty wskazujące na brak spełniania przez SSN Małgorzatę Bednarek wymogów bezstronności i niezawisłości wynikające z faktu powołania jej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3; dalej: uKRS), sygnalizując wystąpienie przesłanki z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. oraz naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC, okoliczności związane z postępowaniem przez SSN Małgorzatę Bednarek po jej powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. orzekanie w Izbie Dyscyplinarnej, oraz powiązania z Ministrem Sprawiedliwości, które w okolicznościach tej sprawy muszą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. Jako podstawę wniosku o wyłączenie wskazano równocześnie fakt, że jednym z zarzutów kasacyjnych jest wystąpienie bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k., polegającej na wydaniu orzeczenia przez Sąd, w którego składzie brała udział sędzia, której powołanie na urząd sędziego Sądu Okręgowego dotknięte jest - poprzez udział w procedurze nominacji wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa – tą samą wadą, która wiąże się z powołaniem SSN Małgorzaty Bednarek, a zatem rozpoznanie kasacji w tym składzie prowadziłoby do naruszenia reguły nemo iudex in causa sua.Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. wniosek o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek w części, w jakiej spełniał warunki wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 k.p.k., został przekazany do rozpoznania w trybie procesowym, wynikającym z przepisów kodeksu postępowania karnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek o wyłączenie okazał się zasadny. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.Na wstępie stwierdzić należy dopuszczalność rozpoznania niniejszego wniosku w trybie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k., złożonego równocześnie z wnioskiem o przeprowadzenie testu, o którym mowa w art. 29 § 7 uSN. Twierdzenie, że ten ostatni jest przepisem szczególnym wyłączającym dopuszczalność rozpoznania wniosku o wyłączenie w trybie procesowym, w szczególności także mimo jednoznacznie wyrażonej woli wnioskodawcy o złożeniu także wniosku w trybie art. 42 § 1 k.p.k., polega na nieporozumieniu.

Ani bowiem fakt późniejszego wprowadzenia w życie przepisów testu w ustawie o Sądzie Najwyższym, ani podkreślany niekiedy błędnie sam zakres wniosku z art. 29 § 5 u SN (zob. postanowienie SN z 28 listopada 2022 r., IV KK 333/22, KRI 85) nie pozwalają na przyjęcie by przepis art. 29 § 5 u.SN był przepisem szczególnym wobec przepisu art. 41 § 1 k.p.k. Przesądzają o tym zarówno rezultaty wykładni językowej, jak też wykładni systemowej i funkcjonalnej, w tym odmienna procesowa funkcja instytucji zawartej w kodeksie postępowania karnego, a nadto też wcale nie szerszy w istocie, lecz odmienny zakres regulacji instytucji wyłączenia sędziego w trybie ustawy procesowej od instytucji wprowadzonej do ustawy o Sądzie Najwyższym.

Co jednak ma też zasadnicze znaczenie, przeciwne stanowisko jest wyrazem skrajnie antygwarancyjnej wobec stron postępowania wykładni przepisów prawa, prowadzącej do wyrugowania z systemu prawnego możliwości kwestionowania braku bezstronności sędziego w znaczącej ilości spraw karnych. Zabieg taki może być też - w odbiorze zewnętrznym - postrzegany jako próba instrumentalnego wyłączenia możliwości kontroli wniosków o wyłączenie sędziego w określonej, niewygodnej dla sądu albo konkretnych sędziów sytuacjach, a więc ze swej istoty być przejawem działania opartego na oczywiście błędnych założeniach, niewiedzy, czy wreszcie być odbierany jako przejaw nadużycia uprawnień procesowych.Na fakt istnienia wadliwie ukształtowanej, choć nowej i odrębnej procedury badania prawidłowości powołania sędziego w kontekście bezstronności i niezawisłości w trybie art. 29 § 5 i n. uSN wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna (por. m.in. postanowienie SN z 28 września 2022 r., IV KK 333/22).

Jak się podkreśla jest to niewątpliwie tryb ułomny, o ograniczonym ustawowo zakresie zastosowania oraz tak ukształtowanej procedurze, że utrudnia ona sama w sobie egzekucję praw jednostki dla których ją ustanowiono. Jednocześnie jednak procedura ta, ze względu na własne ograniczenia (zakaz samoistnego kwestionowania bezstronności i niezawisłości sędziego SN w oparciu o okoliczności dotyczące jego powołania - art. 29 § 4 uSN) i wprowadzone dodatkowe wymogi zawężające zakres zastosowania tej instytucji (wykazanie, że w świetle okoliczności dotyczących powołania i postępowania po powołaniu „w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy” - art. 29 § 5 uSN) istotnie zawęża stronie możliwości weryfikacji stopnia w jakim zapewnione jest jej podmiotowe prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu.

Zmierzać się zdaje w ten sposób do celu sprzecznego z deklarowanym powodem jej utworzenia. Także z tych powodów trudno przyjąć, że jest to tryb szczególny, mający wyłączać procesową regulację wyłączenia sędziego z art. 41 § 1 k.p.k.Oczywistym jest przy tym, że procesowe regulacje zawarte w aktach o randze ustawy nie mogą wyłączać konstytucyjnie gwarantowanych praw, do których zalicza się prawo do sądu bezstronnego w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji. Stanowisko to utrwalone zostało w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jeszcze przed 2015 r. i jak dotąd nie zostało skutecznie zakwestionowane.

Odpowiada ono tym samym gwarancjom, o których mowa w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jakkolwiek próby kwestionowania dorobku tego ostatniego organu w polskim porządku prawnym już się ujawniły, to jednak Sąd Najwyższy orzekający w niniejszym składzie uznaje je za nieudolne, albowiem pozbawione podstaw i argumentów. Niezależnie od tego oczywistym jest, że sama konieczność zapewnienia stronie prawa do bezstronnego sądu nie może być w Polsce kwestionowana. Także więc próby czy to intencjonalnego, czy wynikającego z nieumiejętności tworzenia spójnych regulacji ustrojowych i procesowych - umieszczanych nawet poza ustawami procesowymi, do tego o fasadowym charakterze, a przy tym zawierających przepisy, których redakcja uniemożliwiać miałaby stronie skuteczne postawienie zarzutu braku bezstronności sędziego - nie mogą być uznawane za skuteczne.

Nie mogą prowadzić do wyłączenia konstytucyjnie zabezpieczonych gwarancji fundamentalnych dla jednostki. Nie mogą uniemożliwić poddania weryfikacji bezstronności tego, kto bezstronny być musi i zarzutu takiego obawiać się nie powinien. Choć w niniejszym przypadku nie jest to konieczne to przyjąć należy, że właśnie wykładnia gwarancyjna może w skrajnych przypadkach prowadzić także do przełamania reguł wykładni językowej takiego przepisu czy ich grupy, których odczytywana literalnie treść zmierzałaby do tworzenia reguł prawnych stanowiących jaskrawe złamanie Konstytucji i wprost pozbawienie jednostki prawa do bezstronnego sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Oczywistym jest zatem, że powyższe ustalenia i okoliczności samoistnie nakazują sędziemu orzekającemu w oparciu o Konstytucję i nakazy bezstronności oraz niezależności poszukiwanie w procedurze procesowego wyłączenia sędziego, w tym m.in. w trybie art. 41 i art. 42 k.p.k. instrumentu czyniącego prawo strony do weryfikacji bezstronności sędziego realnym, a nie fasadowym. Nakazują tez uznać złożony wniosek – w którym strona wprost wyraziła wolę jego rozpoznania jako wniosku w trybie art. 42 § 1 k.p.k. - za oczywiście dopuszczalny.

Jak się wydaje odmienne postąpienie, nawet jeśli przybiera postać procesowego rozstrzygnięcia jest błędne w samej swej istocie, a z punktu widzenia interesu wymiaru sprawiedliwości i konstytucyjnego prawa strony do bezstronnego sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji może być dla nich co najmniej szkodliwe.Oceniając natomiast sam wniosek stwierdzić należy, że z procesowego punktu widzenia zasadność podniesionego zarzutu ryzyka naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua w tej sprawie jest oczywista. Wynika to ze zbieżności zarzutu wadliwości powołania sędziego orzekającego w sprawie oraz wynikającego z tych samych okoliczności zarzutu wadliwości dotyczącej sędziego mającego rozpoznać kasację.

Konieczność wyłączenia od orzekania SSN Małgorzaty Bednarek w niniejszej sprawie nie ulega zatem wątpliwości. Sędzia wyznaczona do rozpoznania kasacji od prawomocnego orzeczenia lustracyjnego jest bowiem w takiej samej sytuacji jak sędzia orzekająca w I instancji w postępowaniu lustracyjnym, której to bezstronność i niezawisłość w konkretnej sprawie kwestionował w postępowaniu apelacyjnym lustrowany i jego obrońca. Postawiony w kasacji zarzut związany jest m.in. właśnie z oceną prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego w tej kwestii.

W polu widzenia Sądu Najwyższego – przy rozpoznaniu kasacji - być więc musi także kwestia podniesionego w apelacji zarzutu wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k., polegającej na wydaniu orzeczenia przez Sąd, w którego składzie brała udział sędzia, powołana do orzekania w Sądzie Okręgowym w procedurze, w której uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o KRS. Nie budzi wątpliwości, że także wyznaczona do rozpoznania kasacji SSN Małgorzata Bednarek powołana został na urząd sędziego w procedurze z udziałem tak samo ukształtowanej KRS.

Było to ponadto pierwsze powołanie na stanowisko sędziowskie, wcześniej bowiem SSN Małgorzata Bednarek pełniła funkcję prokuratora Prokuratury Krajowej. Stanowisko wskazujące na wystąpienie w takim układzie okoliczności oczywistych podstaw do wyłączenia jest już utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z 28 września 2022 r., IV KK 333/22, czy uchwała 7 sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).Przypomnieć też należy po raz kolejny, że bezstronność jest fundamentem zaufania do sądów i sprawowanego przez nie wymiaru sprawiedliwości.

Zatem trafnie wskazuje Sąd Najwyższy w swym orzecznictwie, że potrzeba wyłączenia sędziego od orzekania rodzi się zawsze w przypadku orzekania w sprawie, która jest „identyczna” jak sprawa sędziego, w tym znaczeniu, że oparta na tych samych podstawach prawnych czy faktycznych, co sytuacja sędziego, albo w której rozstrzygana jest sprawa identyczna z tą, która dotyczy sędziego, a rozstrzygnięcie niewątpliwie wpłynie na sytuację prawną czy faktyczną sędziego. Niewątpliwie sytuacja ta może wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., a zatem prowadzić powinna do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy (zob. postanowienie SN z 6 września 2022 r., sygn. akt II KK 44/21, postanowienie SN z 16 września 2022 r., sygn. akt III KK 339/22).Biorąc powyższe pod uwagę, mając na względzie zasadniczą zbieżność zarzutów podniesionych w postępowaniu odwoławczym, które z racji na ich charakter (zarzut wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k.) pozostawać muszą w polu widzenia sądu rozpoznającego kasację, z zarzutami dotyczącymi sędziego objętego niniejszym wnioskiem, oraz stanowisko wyrażane dotychczas w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczące sposobu pojmowania wymogu bezstronności sędziego (por. uchwała składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20), wniosek należało uwzględnić.Z tych powodów postanowiono jak w sentencji.