Supreme Court quashes lower court's dismissal of prosecution due to procedural error regarding victim's withdrawal consent.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the District Court's decision to dismiss the prosecution against the defendant for a specific crime. The defendant argued that the lower court violated procedural rights by failing to properly handle the victim's request to withdraw the prosecution after the trial had concluded. The court ruled that once the main trial phase closed, the victim lost the right to withdraw the prosecution, making the lower court's subsequent dismissal procedurally invalid. Consequently, the case regarding that specific crime was remanded to the District Court for a new trial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 12 § 2, 3 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.: Once the main trial phase concludes, the victim loses the right to withdraw the prosecution, and a subsequent dismissal by the appellate court constitutes a procedural violation requiring remand.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 288/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Małgorzata Wąsek-WiaderekSSN Eugeniusz WildowiczProtokolant Patrycja Kotlarska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza,w sprawie P.K.skazanego z art. 279 § 1 k.k. i in.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 29 listopada 2023 r.,kasacji wniesionej przez Prokuratora Rejonowego w Sosnowcuod wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcuz dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt V Ka 945/22,zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Sosnowcuz dnia 12 października 2022 r., sygn. akt IX K 32/20, uchyla wyrok w zaskarżonym zakresie, tj. rozstrzygnięcie w pkt. 1a wyroku i w tej części sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Sosnowcu w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 12 października 2022 r., w sprawie sygn. akt IX K 32/20, Sąd Rejonowy w Sosnowcu uznał oskarżonego P.K. za winnego dokonania trzech czynów popełnionych na szkodę A.K. i P.K. (rodziców oskarżonego - czyny opisane w pkt 1-3 wyroku), przy czym co do dwóch z nich (pkt 1 i 2 wyroku) ustalił, że popełnił je wspólnie z inną osobą (czyn pierwszy, kwalifikowany z art. 278 § 1 k.k.; czyn drugi z art. 279 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.). Za czyn w pkt 1 wymierzył oskarżonemu na podstawie art. 278 § 1 k.k. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z pkt 2 na podstawie art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. karę roku pozbawienia wolności, zaś za czyn z pkt 3, kwalifikowany z art. 288 § 1 k.k., wymierzył mu na podstawie art. 288 § 1 k.k. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Jako karę łączną orzekł rok i trzy miesiące pozbawienia wolności (pkt 4 wyroku), a na poczet tej kary orzekł o zaliczeniu okresu zatrzymania (pkt 5 wyroku). Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, który zarzucił wyrokowi:„1.obrazę prawa procesowego tj. art. 12 § 2 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, poprzez niewyrażenie zgody przez Sąd na cofnięcie wniosku o ściganie wobec P.K. tj. osoby najbliższej pokrzywdzonym, z uwagi na niepodzielność wniosku o ściganie, podczas gdy z treści art. 12 §2 k.p.k. wynika, iż zakaz ścigania tylko niektórych sprawców przestępstwa nie odnosi się do osób najbliższych pokrzywdzonym, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego prowadzenia postępowania w sprawie, w sytuacji gdy zachodziły podstawy do umorzenia postępowania w oparciu o treść art. 17 pkt 10 k.p.k., co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą w rozumieniu art. 439 §1 pkt 9) k.p.k.,2.obrazę prawa procesowego tj. art. 12 §2 w zw. z art. 16 §1 k.p.k. poprzez zaniechanie pouczenia pokrzywdzonych na etapie postępowania przygotowawczego o skutkach złożenia wniosku o ściganie, w tym niepodzielności podmiotowej wniosku oraz błędnym pouczeniu o możliwości swobodnego cofnięcia wniosku o ściganie w każdym czasie, co doprowadziło do powstania u pokrzywdzonych błędnego wyobrażenia na temat skutków złożenia wniosku o ściganie, a w konsekwencji do nieskutecznego złożenia wniosku”, Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania.
W apelacji został sformułowany, jako alternatywny, zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonych kar jednostkowych oraz kary łącznej. Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w Sosnowcu wyrokiem z dnia 27 marca 2023 r., w sprawie o sygn. akt V Ka 945/22, orzekł w sposób następujący:„1.zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że:a)uchyla rozstrzygnięcia zawarte w punktach 1,3,4 i 5 oraz na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 kpk umarza postępowanie wobec P.K. o czyny przypisane mu w pkt. 1 i 3, tj. o czyn zabroniony z art. 278 § 1 kk i o czyn zabroniony z art. 288 § 1 kk,b)w pkt. 2 uznaje oskarżonego P.K. za winnego tego, że 16 stycznia 2019 roku, w S., wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, usunął dokumenty w postaci dowodu rejestracyjnego pojazdu marki O., nr rej. (…) wraz z polisą ubezpieczeniową H., dowodu rejestracyjnego pojazdu marki O., nr rej. (…) wraz z polisą ubezpieczeniową E., dowodu rejestracyjnego pojazdu marki O.1, nr rej. (….), dowodu rejestracyjnego pojazdu marki B., nr rej. (….), dowodu rejestracyjnego przyczepy SAM, nr rej. (…) wraz z polisą ubezpieczeniową P.., dowodu rejestracyjnego przyczepy N., nr rej. (…) wraz z polisą ubezpieczeniową P.. oraz świadectw kwalifikacyjnych nr (…) i nr (…), którymi nie miał prawa wyłącznie rozporządzać, tj. przestępstwa z art. 276 kk i za to na podstawie tego przepisu wymierza mu karę 3 (trzy) miesięcy ograniczenia wolności w postaci nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 (trzydzieści) godzin w stosunku miesięcznym,c)na podstawie art. 63 § 1 kk na poczet orzeczonej kary ograniczenia wolności zalicza oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od 17 stycznia 2019 roku godz. 0.40 do 18 stycznia 2019 roku godz. 18.45, przyjmując że jeden dzień pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom ograniczenia wolności i uznając karę ograniczenia wolności za wykonaną w wysokości 4 (cztery) dni,2.zwalnia oskarżonego z kosztów sądowych postępowania odwoławczego, którymi obciąża Skarb Państwa.” Od tego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonego w zakresie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania wniósł prokurator, zarzucając wyrokowi:„1.rażące naruszenie art. 12 § 3 k.p.k., mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyjęcie, że Sąd Okręgowy w Sosnowcu., orzekając jako sąd odwoławczy, był uprawniony do wyrażenia zgody na cofnięcie wniosku o ściganie dokonane przez pokrzywdzonych A. i P. K. podczas gdy negatywne stanowisko w tym przedmiocie zostało uprzednio wyrażone przez sąd I instancji w toku rozprawy w dniu 16 lutego 2021 roku, a sąd II instancji nie był uprawniony do zmiany tej decyzji, co skutkowało niezasadnym umorzeniem postępowania wobec P. K. w zakresie zarzuconych mu czynów, popełnionych na szkodę jego rodziców,2.rażące naruszenie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania karnego przeciwko P. K. w zakresie czynów wskazanych w pkt 1, 3, 4 wyroku Sądu Rejonowego w Sosnowcu., o sygnaturze IX K 32/20, w sytuacji kiedy nie doszło do skutecznego cofnięcia wniosku o ściganie złożonego przez jego rodziców, wobec braku zgody sądu, a zatem nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania,3.rażące naruszenie art. art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. mające istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez niewłaściwe rozpoznanie apelacji obrońcy i dokonanie nieodpowiadającej powyższym uregulowaniom kontroli odwoławczej z przekroczeniem granic kontroli instancyjnej, w toku której sąd odwoławczy nie dążąc do wyjaśnienia okoliczności sprawy mających szczególne znaczenia dla jej rozstrzygnięcia i nie stosując art. 449a § 1 k.p.k., nie dokonał zwrotu akt sprawy sądowi I instancji w celu uzupełnienia uzasadnienia wyroku o elementy dotyczące powodów, które zdecydowały o niewyrażeniu zgody na cofnięcie wniosku o ściganie, co było absolutnie niezbędne dla prawidłowego wyrokowania i rozstrzygając niewłaściwie powstałe wątpliwości, dokonał w tym przedmiocie, w sposób nieuprawniony i zupełnie dowolny, własnych ustaleń, opartych jedynie na domniemaniach, bez zapoznania się uprzednio z rzeczywistymi intencjami sądu meriti, co miało w niniejszej sprawie fundamentalne znaczenie dla oceny zasadności zarzutów wskazanych w apelacji obrońcy i jednocześnie uniemożliwiło rzetelne przedstawienie, z jakich powodów sąd II instancji orzekł w zaskarżonym wyroku odmiennie, albowiem nie mógł skutecznie zanegować poglądów sądu I instancji, co do których nie miał wiedzy i czynił jedynie założenia ich dotyczące, w wyniku czego doszło do niezasadnego umorzeniem postępowania wobec P.K., w zakresie zarzuconych mu czynów popełnionych na szkodę jego rodziców”.
W konkluzji domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Sosnowcu. Kasację na rozprawie poparł prokurator Prokuratury Krajowej, zaś oskarżony wniósł o jej nieuwzględnienie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja w zakresie zarzutu w pkt 1 i 2 okazała się zasadna. Niezależnie od tego, czy postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji o odmowie wyrażenia zgody na cofnięcie przez rodziców oskarżonego wniosku o ściganie zawierało właściwą podstawę prawną (w postanowieniu podano art. 12 § 2 k.p.k.), to jasne jest, iż zawierało ono jednoznaczną decyzję tego sądu, która uniemożliwiała uznanie, że cofnięcie wniosku o ściganie było skuteczne (por. art. 12 § 3 k.p.k.).
Przepis art. 12 § 3 k.p.k. wyraźnie określa, że cofnięcie wniosku o ściganie już po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu (wtedy bowiem rozpoczyna się faza postępowania sądowego; por. np. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Tom I, Warszawa 2014, s. 112 ) wymaga zgody sądu, a zgoda ta może nastąpić do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. W tej sprawie sąd pierwszej instancji wydał postanowienie, którym nie wyraził zgody na cofnięcie wniosku o ściganie (pomimo zgody prokuratora, który wniósł akt oskarżenia), a po zamknięciu przewodu sądowego wydał wyrok skazujący.
W takiej sytuacji nie było więc możliwości, aby to sąd odwoławczy wydawał odmienną decyzję co do wniosku (niezależenie od tego, że procedował już po zamknięciu pierwszej rozprawy w sądzie pierwszej instancji). W piśmiennictwie wskazuje się zasadnie, że stylizacja przepisu art. 12 § 3 k.p.k. dowodzi, iż termin do skutecznego cofnięcia wniosku został odniesiony do jednego z etapów rozprawy głównej, tj. przewodu sądowego (rozdział 45), a ponadto ograniczony został tylko do pierwszej rozprawy głównej, co oznacza, że w wyniku jakiegokolwiek zamknięcia przewodu sądowego w toku pierwszej rozprawy głównej pokrzywdzony traci uprawnienie do cofnięcia wniosku o ściganie (M.
Kurowski [w:] D. Świecki [red.] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, teza 20 do art. 12). Skoro więc pokrzywdzony w terminie (przed zamknięciem przewodu sądowego) złożył wniosek o wyrażenie przez sąd zgody na cofnięcie wniosku o ściganie, zaś sąd meriti wydał postanowienie negatywne co do tego wniosku, a następnie wydał wyrok, to kwestia wniosku pokrzywdzonych o cofnięcie wniosku o ściganie nie mogła już się w żaden sposób pojawić procesowo w toku dalszego postępowania karnego, a zatem, nie mogła stanowić podstawy do rozważań i procedowania co do wniosku, tak przez sąd odwoławczy, jak i przez sąd pierwszej instancji, gdyby sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (por. postanowienia SN: z dnia 11 sierpnia 2000 r., I KZP 19/00; z dnia 7 marca 2013 r., V KK 481/12;
T. Grzegorczyk, Kodeks…, s. 112). Z tych powodów wydanie przez sąd odwoławczy postanowienia o wyrażeniu zgody na cofnięcie wniosku o ściganie odbyło się z rażącym naruszeniem przepisu art. 12 § 3 k.p.k. (pomijając już fakt, że nastąpiło już po zamknięciu przewodu sądowego w sądzie odwoławczym – na etapie ogłoszenia wyroku; k. 683), co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego umorzenia postępowania, o czyny wskazane w pkt 1 a wyroku (zarzut w pkt 2 kasacji). Natomiast nie był zasadny zarzut w pkt 3 kasacji, albowiem kwestia odmowy wyrażenia zgody na cofnięcia wniosku o ściganie nie musi być uzasadniona (nie podlega bowiem zaskarżeniu), a tym bardziej – nie musi być elementem uzasadnienia wydanego wyroku.
Z tych wszystkich powodów konieczne stało się uchylenie wyroku w tej części, której kasacja dotyczyła, tj. niezasadnego umorzenia postępowania i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. Już na koniec dodać trzeba, że przedmiotem kasacji nie mogło być rozstrzygnięcie w pkt 1 b wyroku sądu odwoławczego, albowiem z uwagi na rodzaj rozstrzygnięcia prokurator nie mógł skarżyć tego wyroku na niekorzyść (art. 523 § 3 k.p.k.) [M.S.] [ał]